I/ĐẶT VẤN ĐỀ
Trò chơi dân gian là một sinh hoạt văn hóa do nhân dân sáng tạo trong
quá trình lao động, sản xuất và được lưu truyền tự nhiên, rộng rãi trong cộng
đồng, trò chơi dân gian xưa được xem như là hình thức giáo dục đơn giản, giúp
hình thành nhân cách cũng như phát triển thể chất cho trẻ nhỏ. Nó thường được
thể hiện là các hành vi bắt chước của trẻ nhỏ từ các hành động của người lớn
hay sự truyền dạy của người lớn cho trẻ nhỏ. Cứ thế các trò chơi dân gian được
lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một di sản văn hoá dân tộc.
Tuy nhiên trong bối cảnh xã hội hiện đại, nhất là các trung tâm đô thị các
bậc cha mẹ thì luôn bận rộn với công việc nên ít có thời gian để giải thích ý
nghĩa và dạy cho con cách chơi các trò chơi này, còn các nhà trường thì thường
vẫn còn tâm lý xem nhẹ các trò chơi dân gian cho trẻ mà chú ý quá nhiều vào
vấn đề học của trẻ. Chính vì vậy mà PGS, TS Nguyễn Văn Huy, Giám đốc bảo
tàng dân tộc học Việt Nam cho rằng: "Cuộc sống với trẻ nhỏ là không thể thiếu
những trò chơi. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ nhỏ
mà nó còn chứa đựng cả một nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu
bản sắc. Trò chơi dân gian không chỉ nâng cánh cho tâm hồn, giúp trẻ phát
triển khả năng tư duy, sáng tạo, sự khéo léo mà còn giúp các em hiểu về tình
bạn, tình yêu gia đình, quê hương đất nước. Trẻ em ở một xã hội công nghiệp
chỉ quen với máy móc và không có khoảng trống để chơi cũng là một thiệt thòi.
Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen với những trò chơi dân gian của
thiếu nhi thuở trước, đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ ở các
thành phố mà ở cả các vùng nông thôn, nơi mà đang dần bị đô thị hoá mạnh
mẽ. Vì thế giúp các em hiểu về cội nguồn với những trò chơi dân gian là việc
làm cần thiết"
Hướng đến mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”,
việc đưa trò chơi dân gian vào trường học mang nhiều ý nghĩa thiết thực. Nó
không chỉ góp phần rèn luyện sức khỏe, kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình
huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm mà
1
còn giúp học sinh rèn khả năng ứng xử văn hóa, không ra vào những games trực

con em mình khi chúng hàng ngày vòi vĩnh tiền bạc của cha mẹ để xúm xít bên
những trò chơi điện tử, những trang web không hợp với lứa tuổi. Nhưng chúng
ta đã quên đi một phương pháp giáo dục đầy hiệu quả mà chúng ta có sẵn đó là
kho tàng đồng dao và trò chơi dân gian, về lĩnh vực giáo dục thì kho tàng này đã
cung cấp nội dung và phương pháp giáo dục “không thầy, không sách” tương
đối rõ ràng và đầy đủ hơn cả.
2. Những hạn chế, khó khăn trong quá trình thực hiện:
Góp phần hưởng ứng phong trào thi đua “ Trường học thân thiện, học sinh
tích cực”, năm học 2009-2010 trường đã thực hiện đưa các trò chơi dân gian vào
sau phần lễ khai giảng và tiếp đó là thực hiện trong các giờ ra chơi, các hoạt
động ngoài giờ lên lớp, lồng ghép trong các tiết học, là người trực tiếp chỉ đạo
hoạt động này từ khai giảng năm học mới cho đến khi kết thúc năm học, tôi
nhận thấy có những hạn chế khó khăn sau:
- Nhìn chung vốn kiến thức về trò chơi dân gian của giáo viên rất nghèo,
nhiều giáo viên không thuộc các bài hát, bài đồng dao, không nắm được cách
chơi. Cách tổ chức chơi cho học sinh chưa linh hoạt, sáng tạo, nhiều giáo viên
rất lúng túng khi làm người quản trò
*Ví dụ trò chơi: Thả đỉa ba ba; Rồng rắn lên mây Rất nhiều giáo viên
chưa nắm được luật chơi
- Một số trò chơi mai một không còn ai nhớ đến, cách chơi các trò chơi
dân gian ít nhiều bị biến tấu
- Thời gian đề tổ chức các trò chơi còn ít, thời gian phần lớn dành nhiều
cho việc học, đa số chỉ tổ chức ở các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp. Một trò
chơi không thể điễn ra trong suốt cả một hoạt động của trẻ mà nó chủ yếu là
lồng ghép và tích hợp vào các hoạt động mà thôi.
- Học sinh còn bỡ ngỡ, lạ lẫm với cách chơi, nhiều học sinh còn rụt rè
nhút nhát khi chơi.
- Các trò chơi có mức độ khó dễ khác nhau. Có những trò chơi vô cùng
đơn giản nhưng cũng có trò chơi phức tạp, đòi hỏi người chơi phải tư duy trong
3

4
- Đã được in trên báo và giới thiệu trên truyển hình. Cụ thể Báo Tuổi trẻ,
Tạp chí Giáo dục và Thời Đại, chuyên đề Giáo dục tiểu học, kênh VTV2
- Các trò chơi dân gian thường tổ chức trong sinh hoạt cộng đồng mà bản
thân được tham dự, được tập huấn, được quan sát, sau đó ghi chép lại. Như tập
huấn về trường học thân thiện, học sinh tích cực - Kỹ năng sống.
- Các trò chơi dân gian được người khác phổ biến lại. Người quản trò cần
biết ghi chép lại những câu đố dân gian, những mẩu chuyện vui để sử dụng khi
cần thiết để làm thư giãn cuộc chơi hay khi chuyển sang trò chơi khác. Đồng
thời giáo viên cần phải ghi lại những kinh nghiệm, tư liệu của người khác mà
mình đã gặp đề tích luỹ thêm vốn trò chơi, kỹ năng tổ chức trò chơi.
1.2 Chọn trò chơi dân gian cho phù hợp với học sinh tiểu học.
Trò chơi dân gian có nhiều thể loại phong phú, mỗi trò chơi dân gian đều
có quy luật riêng, mang những sắc thái khác nhau, chính vì thế người quản trò
phải chọn những trò chơi phù hợp với học sinh về sức khoẻ, trình độ, hoàn cảnh
điều kiện Đặc điểm chung của trò chơi dân gian được triển khai trong trường
học là đơn giản, dễ chơi, dễ hòa nhập. Dù bất cứ nơi đâu, trong gia đình, tại
trường học hay trên đường làng đều có thể tổ chức được các trò chơi dân gian
phù hợp. Nếu sân nhà nho nhỏ thì các em chơi ô ăn quan, chơi cờ, đánh chuyền,
chặt cây dừa chừa cây mận, bắt ve… Nếu diện tích rộng hơn thì có thể chơi rồng
rắn lên mây, đá cầu, trốn tìm, bịt mắt bắt dê… Ở những bãi cỏ lớn thì có thể tổ
chức các trò cướp cờ, đánh đu, đá gà, chồng bông sen, cờ chém, kéo co…
Cần lưu ý chọn trò chơi không quá đơn giản nhưng cũng không quá phức
tạp, đồ dùng phục vụ cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm, cần có sự tham gia của tập
thể. Xét về chức năng giáo dục trò chơi dân gian có thể chia thành bốn nhóm:
- Nhóm 1: Loại trò chơi vận động: Giúp tăng cường sức khoẻ, thể chất
cho học sinh
*Ví dụ: Như tập tầm vông; Dung dăng dung dẻ; Lò cò; Bịt mắt bắt dê;
Mèo đuổi chuột; Thả đỉa ba ba
- Nhóm 2: Loại trò chơi học tập: Giúp các em biết quan sát, tính toán,

6
*Ví dụ: Trò chơi Chơi chuyền (Một bộ chuyến gồm mười cây chuyền dài
bằng chiếc đũa ăn cơm, có thề nhỏ hơn hay ngắn hơn một chút và một quả bóng
nhỏ bằng nắm tay học sinh), Ô ăn quan, nhảy bao bố
Tuy nhiên những đồ dùng cho các trò chơi dân gian bao giờ cũng đơn giản
và dễ kiếm, không cầu kỳ phức tạp, rất tiện lợi khi tổ chức chơi ở bất kỳ chỗ nào
chỉ cần một không gian phù hợp, an toàn là được.
- Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian là khi chơi không bao giờ
chơi hùng hục thực hiện các vận động của mình mà chúng thường vừa chơi vừa
hát hoặc đọc lời đồng dao nào đó. Các bài đồng dao đó khiến cho không khí
chơi vui vẻ, nhộn nhịp hơn và phù hợp với tư duy của học sinh. Nên người giáo
viên muốn tổ chức các trò chơi dân gian có hiệu quả, thu hút học sinh tham gia
bắt buộc phải thuộc các lời bài hát hoặc đồng dao của trò chơi đó. Đồng dao bao
gồm nhiều loại cung cấp cho các em kiến thức mà không là kiến thức hệ thống
như tư duy người lớn mà là trình bày liệt kê, dừng lại ở những nét bề ngoài dễ
nhớ, dễ phân biệt, kích động trí tò mò ở trẻ em.
*Ví dụ: Trò chơi Thả đỉa ba ba – lời như sau:
Thả đỉa / ba ba
Chớ bắt / đàn bà
Tha tội / đàn ông
Cơm trắng như bông
Gạo thuyền như nước
Đổ mắm / đổ muối
Đổ chuối / hạt tiêu
Đổ niêu / nước chè
Đổ phải nhà nào
Nhà ấy chịu
*Trò chơi Rồng rắn lên mây
Rồng rắn lên mây
7

Như vậy thiếu những câu nói, bài đồng dao hay những câu hát thì trò chơi
không thể tiến hành. Đồng dao và trò chơi như chất keo kết nối những tình bạn
trong sáng, ngây thơ giữa lũ trẻ với nhau mà ta khó tìm thấy trong những trò
chơi hiện đại ngày nay. Vì vậy muốn tổ chức các trò chơi dân gian đạt yêu cầu
giáo viên phải cho các em vừa chơi vừa đọc lời và thuộc lời. Các bài đồng dao
dù dài hay ngắn nhưng rất dễ nhớ và phù hợp với tư duy hồn nhiên của trẻ em.
- Lựa chọn địa điểm và không gian chơi:
Trò chơi dân gian đều có luật chơi và cách chơi khác nhau. Có những trò
chơi vận động mang tính tập thể rất cao, số lượng người tham gia chơi lớn đòi
hỏi địa điểm chơi phải có diện tích rộng như Kéo co; Rồng rắn lên mây; Thả đỉa
ba ba; Trồng nụ trồng hoa.

+ Nếu là không gian hẹp thì tổ chức Ô ăn quan, Chơi chuyền, Kéo cưa lừa
xẻ.
+ Nếu là tổ chức ở các tiết học: Nghỉ giải lao giữa tiết (đối với khối 1) hay
cuối tiết học (Với các khối 2, 3, 4, 5) thì tổ chức các trò như: Tập tầm vông cho
hai em quay vào nhau chơi vừa hát vừa đập lòng bàn tay vào nhau, hoặc đập
9
thẳng hoặc đập chéo, hoặc một cao một thấp; Tổ chức nhóm chơi chi chi chành
chành
Chính vì vậy người giáo viên cần phải nắm vững cách chơi của từng trò để
lựa chọn tổ chức chơi cho phù hợp với yêu cầu.
1.4 Cần động viên tất cả học sinh đều tham gia chơi:
Một ưu thế của trò chơi dân gian chính là ở chỗ có thể dung nạp tất cả
những ai muốn chơi. Không bao giờ quy định một số người chơi nhất định. Vì
vậy yêu cầu người hướng dẫn cần khuyến khích, động viên tất cả học sinh tham
gia chơi, càng đông càng vui:
*Ví dụ: Trò chơi Bịt mắt bắt dê: Mỗi khi có một người vào thêm vòng tròn
chỉ rộng ra một chút chứ trò chơi không thay đổi. Trò chơi Rồng rắn lên mây thì
cái đuôi sẽ dài ra và mọi người đều được chơi được chạy như nhau. Trong khi

*Tóm lại: Trò chơi dân gian dù là trò cần có đồ dùng hay không có đồ
dùng, cần không gian nhiều hay không gian ít, dù là có lời ca kèm theo hay
không có lời ca kèm theo thì đều rất dễ chơi và chơi rất đơn giản, không cầu kỳ,
không tốn kém chơi được ở mọi lúc, mọi nơi, dụng cụ dễ kiếm, dễ làm, chủ yếu
lấy từ thiên nhiên, thậm chí chỉ là cái gậy, hòn đá, viên bi chúng có thể nhặt
được trong vườn, trên sân, trên đường là có thể phục vụ cho trò chơi. Các trò
chơi dân gian rất phong phú về thể loại, mỗi trò thường có quy luật riêng, mang
sắc thái khác nhau và có tác dụng khác nhau, song nhìn chung việc chơi các trò
chơi dân gian đều giúp các em rèn luyện các đức tính quý như: thật thà, lễ phép,
cần cù, dũng cảm, rèn luyện cho các em khả năng quan sát, phán đoán, tăng
cường sức khoẻ, tạo cho các em sự nhanh nhẹn, mạnh mẽ, bền bỉ, khéo léo.
Đồng thời còn giáo dục cho các em ý thức kỷ luật, tinh thần tập thể, biết vận
dụng các kỹ năng vào cuộc sống hàng ngày. Vì trò chơi không quy định chỉ một
vài người chơi nên tất cả các em đều thích được tham gia chơi.
2. Kết quả: Qua một số kinh nghiệm chỉ đạo tổ chức thực hiện các trò chơi
dân gian vào trường học, qua một năm thực hiện, tôi nhận thấy kết quả đạt được
như sau:
* Đối với nhà trường:
11
- Góp phần thực hiện các tiêu chí của phong trào “Trường học thân thiện,
học sinh tích cực”.
- Thành lập được Thư viện trò chơi dân gian để giáo viên và đồng nghiệp
tham khảo.
- Góp phần vào việc bảo tồn được di sản văn hoá dân tộc Việt Nam
- Ngoài giờ ra chơi, các hoạt động giờ lên lớp các trò chơi dân gian còn
được thực hiện ở các giờ thể dục, môn tiếng việt (Phần luyện từ và câu), cả giáo
viên và học sinh đều thích thú và thoải mái, giảm căng thẳng sau các giờ học.
- Được đông đảo phụ huynh nhiệt tình ủng hộ nhất là sau khi dự lễ khai
giảng năm học
* Đối với giáo viên:

chơi vô bổ, bạo lực
- Các em thêm yêu quý và tự hào về văn hoá, phong tục truyền thống của
dân tộc Việt Nam, thêm yêu trường lớp, yêu quý bạn bè, thầy cô, thích được đến
trường.
- Không còn cảnh nhiều học sinh rượt đuổi nhau, nghịch phá. Thay vào đó
sân trường rộn rã những nhóm nhảy lò cò, túm tụm chơi ô ăn quan Các em
thuộc các bài đồng dao hay. Sau giấc ngủ trưa, chuẩn bị vào giờ học buổi chiều,
các em cũng khởi động bằng những trò chơi dân gian thú vị như nhảy lò cò, Ô
ăn quan
- Một số học sinh lớp 4 còn khoe: Từ khi học được cách chơi trò Thả đỉa ba
ba, Rồng rắn lên mây ở trường, em mang về chơi với các bạn ở cùng khu phố
và ai cũng rất thích.
Qua hỏi một số học sinh của trường: Các em có thích chơi trò chơi dân gian
không thì có 100% các em đều trả lời rất thích tham gia chơi các trò chơi dân
gian
IV/ KẾT LUẬN:
*Bài học kinh nghiệm:
- Bản thân phải nhận thức sâu sắc về ý nghĩa việc đưa các trò chơi dân gian
vào trường học. Nắm được mục đích của việc chơi, đó là hình thức chơi mà học.
13
- Cần phải tích cực tìm tòi, sưu tầm thật nhiều các trò chơi dân gian. Cần
lựa chọn các trò chơi mang tính giáo dục, lành mạnh, an toàn cho học sinh.
- Luôn tạo không khí thân mật, cởi mở, gần gũi với học sinh, tạo điều kiện
và khuyến khích cho tất cả học sinh được tham gia, cần động viên khi các em
chơi.
- Phát huy vai trò của Tổng phụ trách đội, các đoàn thể, giáo viên bộ môn,
giáo viên chủ nhiệm lớp.
- Cần nắm rõ cách chơi trước khi hướng dẫn các em. Chọn trò chơi dân
gian phù hợp với không gian và đặc điểm của buổi chơi.
*Kết luận: Trò chơi dân gian là loại hình giáo dục rất có hiệu quả vì nó

Kiên Lương, ngày 12 tháng 5 năm 2010
Người viết

Lê Thị Xuân Huệ
15