Sở giáo dục và đào tạo phú thọ
Trờng Trung học phổ thông vĩnh chân
--------------------------$-----------------------------
Sáng kiến kinh
nghiệm
Tên đề tài: " Nghiên cứu lựa chọn các biện
pháp nhằm nâng cao hiệu quả quá trình
giảng dạy- huấn luyện các dạng thức khai
cuộc thoáng môn cờ vua cho học sinh phổ
thông trung học ( lứa tuổi 15-17) "
Họ và tên : Nguyễn Thị Thanh H ơng
Tổ : Hóa - sinh - KT - TD
1
VÜnh Ch©n, Th¸ng 5 n¨m 2009
2
Đề tài : NGHIÊN CứU LựA CHọN CáC BIệN PHáP NHằM N
ÂNG CAO HIệU QUả QUá TRìNH GIảNG DạY HUấN LUYệN
CáC DạNG THứC KHAI CuộC THOáNG môn cơ vua CHO HọC
SINH PHổ THÔNG TRUNG HọC (lứa tuổi 15 17)
Phần I. Mở Đầu
Nền thể dục thể thao Việt Nam đã và đang trên đà vơn lên sánh ngang với
các quốc gia có tiềm năng và trình độ cao ở khu vực các nớc Đông Nam á. Nhiều
môn thể thao của nớc ta đã vơn tới tầm cao của thế giới nh môn: Whusu có
Nguyễn Thuý Hiền vô địch thế giới, cờ vua có Đào Thiện Hải vô địch thế giới lứa
tuổi từ 15 16 năm 1993, Nguyễn Thị Dung vô địch thế giới lứa tuổi từ 11- 12
năm 1994. Các giải trẻ thế giới trong môn cờ vua thi đấu nhanh, vận động viên
Châu Thị Ngọc Giao giành cúp đoạt chức vô địch thế giới...
Đặc biệt, ở môn thể thao cờ vua môn thể thao trí tuệ này rất phù hợp với
t chất của ngời Việt Nam song các vận động viên cờ vua đã thể hiện đợc tài năng
và đã đem về cho nền TDTT của nớc nhà những tấm huy chơng quý giá, trong số
các VĐV cờ vua Việt Nam đạt những đẳng cấp cao nhất ở môn này phải nói đến

vua nói chung cũng nh kiến thức cơ bản nh: Khai cuộc, trung cuộc, tàn cuộc kế
hoạch chơi, các tình huống cờ điển hình các đòn phối hợp các ván cờ thi đấu
nhanh...
4
Trong đó rèn luyện kỹ năng chơi và thực hiện tốt các dạng bài tập khai
cuộc, một dạng bài tập phát triển t duy rất có hiệu quả là cơ sở vững chắc cho
quá trình tiến hành thi đấu một ván cờ đi đến hiệu quả cao. Trong quá trình
giảng dạy- huấn luyện môn cờ vua, có thể nói rằng cho đến nay các tài liệu về
thi đấu tập luyện về khai cuộc đã có nhiều để cho huấn luyện viên và giáo viên
áp dụng.
Tuy vậy, không phải VĐV nào cũng áp dụng đợc các kiến thức đó một
cách có hệ thống và có lợi về temp ngay từ đầu ván đấu và những bớc tiếp
theo trong quá trình tập luyện và thi đấu . Có thể đánh giá vấn đề này do nhiều
nguyên nhân:
- Do trình độ nhận thức của học sinh tức khả năng vận dụng các bài tập
khai cuộc cha cao.
- Do phơng pháp huấn luyện, học tập cha đúng.
- Do chọn lựa các biện pháp giảng dạy, huấn luyện cha đúng, cha phù hợp
với đối tợng.
- Theo chúng tôi nhận thấy quá trình giảng dạy huấn luyện cờ vua ( lứa
tuổi từ 15-17 ) thờng nguyên nhân thứ ba đóng vai trò rất lớn. Vì chỉ trên cơ sở
lựa chọn đúng các biện pháp tác động rõ các tác dụng khắc phục đợc sự chậm trễ
trong nhận thức và hoàn thiện đợc phơng pháp giảng dạy cho giáo viên và huấn
luyện viên.
Song rất tiếc rằng, vấn đề này cha đợc ai quan tâm nghiên cứu một cách
đúng mức hoàn thiện và triệt để. Xuất phát từ các vấn đề nêu trên nên tôi mạnh
dạn nghiên cứu đề tài Khai Cuộc cờ Vua
Phần II; Nội Dung
NGHIÊN CứU LựA CHọN CáC BIệN PHáP NHằM NÂNG
CAO HIệU QUả QUá TRìNH GIảNG DạY HUấN LUYệN CáC

bên trong, phân biệt đợc bản chất và hiện tợng, t duy trở nên sâu sắc nhờ khả
năng khái quát, trừu tợng hoá đợc phát triển cao . ở lứa tuổi này, các em tỏ ra rất
6
nhạy bén và nhạy cảm với cái mới, có khi biết đặt ra các giả thíêt táo bạo, thích
suy luận và thích triết lý. Ngôn ngữ phát triển gắn chặt với sự phát triển t duy.
Trí tuệ của các em cũng có những chất lợng mới, thờng không ghi nhớ máy
móc, đồng thời trí nhớ cũng có nhợc điểm nh nhớ chung chung ít cụ thể thiếu
chính xác . Tởng tợng phát triển mạnh ở lứa tuổi này, biểu tợng tởng tợng mang
tính chất sáng tạo và khoáng đạt nhng gắn liền với hiện thực .Đó là cơ sở cho
hoạt động sáng tạo của các em.
Với một số em khả năng tâm lý cha kịp phát triển và không vững thì xuất
hiện sự đa nghi, suy nghĩ ám ảnh về những điều không cần thiết, họ cho rằng họ
lâm bệnh nặng sẽ rất có lợi cho vận động viên cờ vua nếu họ biết chia sẻ những
điều mà họ còn băn khoăn và suy nghĩ .
II. Khái niệm chung về khai cuộc khai cuộc thoáng .
Khai cuộc là giai đoại đầu tiên của ván cờ . ở giai đoạn này, cả hai bên
đều cố gắng động viên các lực lợng thật nhanh, dàn quân ở vị trí thuận lợi để
chuẩn bị chiến đấu . Chắc hẳn mọi ngời chơi cờ đều biết rằng : Nếu nh ngời nào
điều động đợc một lực lợng lớn quân tham gia vào cuộc chiến thì ngời đó hoàn
toàn nắm quyền chủ động . Chính vì vậy, khai cuộc là giai đoạn đặc biệt quan
trọng của ván cờ nếu nh bạn phát triển quân một cách đúng đắn và hợp lý thì đó
chính là tiền đề đề tạo ra u thế trong phần trung cuộc để chiến thắng đối phơng,
và ngợc lại nếu bạn ra quân một cách tuỳ tiện thì bạn phải chịu thất bại nhanh
chóng.
Đối với khai cuộc thoáng, nét đặc trng chủ yếu là khuynh hớng giành khu
trung tâm, đe doạ các vị trí hiểm yếu nhất trong thế trận của đối phơng . ở loại
khai cuộc này, cả hai bên đều nhanh chóng triển khai lực lợng . Do đó đòi hỏi
ngời chơi cờ phải tính toán từng nớc đi thật chính xác.
III. Những nguyên tắc cần áp dụng trong giai đoạn khai cuộc.
Các nguyên tắc này là kinh nghiệm đã đợc đúc rút ra từ thực tiễn thi đấu

thông thờng với nhịp điệu chậm hơn so với khai cuộc thoáng . Một trong những
đề tài chủ đạo của lý thuyết chơi cờ hiện đại trong kiểu khai cuộc nửa thoáng là
dùng quân gây áp lực trống lại trung tâm tốt đối phơng . Trong những ván cờ nh
8
vậy một bên thờng nhờng trung tâm cho đối phơng rồi để sau đó đặt trung tâm
này dới làn đạn của mình.
3. Những khai cuộc kín.
Là những khai cuộc bên trắng không đi nớc đi e4 các cách ra quân kín có
rất nhiều và phần lớn đều phức tạp . Có thể nói, đây là lĩnh vực của bậc thang
thứ hai
trong lý thuyết ra quân . Các cách khai cuộc này đều dựa trên cơ sở đối chọi
giữa áp lực bằng quân và trung tâm tốt . Chiến lợc chơi nh vậy đòi hỏi sự chuẩn
bị sâu sắc sự am hiểu nét tinh tế trong cách chơi thế trận . Nếu nh trong khai cuộc
thoáng t tởng chỉ đạo là phối hợp chiến thuật thì trong các loại khai cuộc kín là
vận chuyển chiến lợc.
ở đây cần nói rằng, thực tế cho thấy, phân loại trên hời hợt mang nặng
tính lịch sử. Hiện nay nhiều khi không thể hiện đúng tính chất cuộc đấu, chẳng
hạn ván cờ Tây Ban Nha đợc coi là khai cuộc thoáng, nhng lại có những thế biến
khép kín còn khai cuộc Gambít thuộc về khai cuộc kín, nhng lại có cả những
phơng án thoáng với những đờng mở.
ví dụ 1 : Ván cờ Italia Khai cuộc thoáng.
1. e2- e4 e7- e5
2. Mg1- f3 Mb8- c6
3. Tf1- c4 Tf8- c5
Đây là khai cuộc cổ điển đợc đa vào sử dụng thi đấu từ thế kỷ 15,16 do
các nhà chơi cờ Italia sử dụng, do đó gọi là ván cờ Italia.
4. c2- c3 Mg8-f6!
Đen phải tấn công ngay tốt e4, sau nớc đi thiếu tích cực 4...d6 thì 5.d4 ed,
6. cd Tb6, 7. Mc3 thế cờ của đen rất gò bó.
5. d2- d4 e5:d4

cờ, nhng trong một ván cờ của mình, đại kiện tớng ngời Hungari pooctrơ đã chỉ
ra phản công tích cực cho đen, ngời ta cũng tìm nhiều cách tấn công khác nh :
12. g4!? 0-0 (12...h6 13. h4) 13. g5 (trong trờng hợp đen trả lời tốt bằng
13...Te5) 13...Te5 14. M:e5 de 15. X:e5 Mg6 để có thể trận vững.
12... Tf6:g5
10
13.Mf3 h7- h6!
Sau 13... 0- 0 trắng có thể thí quân 14. M:h7 nhng sẽ chỉ đạt đợc thế cờ
hoà sau 14... Vh7 15. Hh5+Vg8 16. Xh4 f5 17. Hh7 Vf7 18. Xh6.
14... Td7
15. Hd1- e2 Td7:b5
16. He2:b5 Hd8-d7
Nếu 16...Vf8 thì 17. Xae1. Trắng đã đâm lao phải theo lao, nếu đi 18.
Mf3 thì đơn giản là 18...M:d5. Bởi vậy, trong ván cờ giữa vacxi pooctisơ
(1969) trắng đã đi 18.M:f7 Xe7 19. Xe1 Mg8! 20. Xe6 Vf8 21. f4 Mf6 22. Xe7
Xe8! Và cuộc tấn công của trắng không thành công.
Vậy đợt phá trực tiếp không thành công, điều này đợc đặc trng cho mọi
kiểu ra quân nếu đen biết phòng thủ chính xác và tổ chức phản công. Nhng trong
biến chính của ván cờ Italia không nhất thiết phải thí tốt sau6...Tb4 7. Mc3, có
thể chơi thận trọng hơn .(hình 1)
b. 7. Te1-d2 Tb4:d2
8. Mb1:d2
Đến lợt đen phải bỏ hoàn toàn hàng rào tốt trung tâm rất nguy hiểm của
trắng, có 2 thủ pháp thông thờng áp dụng trong các tình huống nh trên 8...d5
hoặc đổi một tốt trung tâmbằng 8...M:e4.
8... d7-d5
9. e4:d5 Mf6:d5
10. Hd4-b3 Mc6-e7
11. Xf1-e1 c7-c6
Đây là cách giải quyết tốt nhất . Đen củng cố khu trung tâm. Mã chiếm ô

ờng các quan hệ trao đổi giữa VĐV các nớc sự tiến bộ diễn ra rất nhanh chóng.
Các đấu thủ trờng phái Italia (thế kỷ 16 và 17) hoàn toàn cha có khái niệm
trung tâm mặc dù trong nhiều ván cờ họ cũng thực hiện nớc đi đầu tiên là e4,
nhng mục đích của những nớc đi này là mở đờng Hậu và Tợng nhanh chóng
công phá vị trí Vua đối phơng. Những đợt tấn công vũ bão xuất hiện sau đó
không cần đếm đến sự mất mát của một vai trò tốt kể cả những tốt trung tâm,
phía tấn công hoặc đạt đợc mục đích hoặc thất bại vì mất mát lực lợng .
12