ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay cùng với sự phát triển của nền kinh tế kéo theo theo đó là
những tìn ngưỡng dị đoan xấu cũng vì thế mà phát triển, dẫn đến những
hành vi xấu của một bộ phận con người, một trong sô đó là tình trạng xâm
phạm mồ mả trở nên phổ biến, những cá nhân xấu đã xâm phạm đến mồ mả
của người chết để lấy đi những tài sản mà người thân thích của người chết
để tại ngôi mộ, hoặc cũng có trường hợp xâm phạm mồ mả của người chết,
cũng như thi thể của người do hiện tượng sét đánh để lấy đi bàn tay bị sét
đánh hòng thuận tiện cho việc trộm cắp cho việc trộm cắp tài sản, dựa theo
một tín ngưỡng dị đoan.
Những vấn đề được nêu ở trên đang là những bức xúc của người dân được
dư luận hết sức quan tâm. Cho dù ai đó có hành vi xâm phạm mồ mả của
người chết là do lỗi cố ý hay vô ý đều khiến cho dư luận xã hội hết sức quan
tâm, đặc biệt là ở các địa phương và các miền quê. Nhưng hành vi xâm
phạm mồ mả đó có bị pháp luật xử lý hay không hoặc xử lý thì phải xử lý ra
sao, trách nhiệm bồi thường như thế nào, đó là vấn đề mà em chọn để tìm
hiểu trong đề tài này. Chính do những bức xúc, bất cập về tình trạng xâm
phạm mồ mả trong xã hội hiện vì thế việc nghiên cứu “Mồ mả và trách
nhiệm bồi thường do xâm phạm mồ mả” là một yêu cầu mang tính cấp thiết
để người dân có thể nhận thức rõ hơn các quy định pháp luật của nhà nước.
1
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI
THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ MẢ
1. Các khái niệm liện quan
a. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
Quyền nhân thân và quyền tài sản của cá nhân, pháp nhân, chủ thể
khác luôn được pháp luật bảo vệ. Hệ thống pháp luật của Nhà nước
CHXHCN Việt Nam bao gồm nhiều ngành luật có vai trò khác nhau trong
việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cảu các chủ thể. Khi một chủ thể có
hành vi trái pháp luật gây thiệt hại tới các quyền và lợi ích hợp pháp của các

vệ.
b. Khái niệm “mồ mả”
Trong tín ngưỡng của nhiều dân tộc cũng như các tôn giáo khác nhau,
mồ mả không đơn thuần chỉ là “nơi chôn cất thi thể” mà nó là nơi linh hồn
của ông bà, tổ tiên, những người thân đã khuất an nghỉ. Ở Việt Nam, qua
một vài phong tục truyền thống như: cúng ông bà tổ tiên, tảo mộ… có thể
thấy mồ mả luôn là một nơi linh thiêng, có vị trí đặc biệt quan trọng trong
tiềm thức mỗi người Việt Nam.
Tại Nghị định số 35/2008/NĐ-CP của Chính phủ ngày 25 tháng 3 năm
2005 về xây dựng, quản lý và sử dụng nghĩa trang không có khái niệm “mồ
mả”, chỉ có khái niệm: “Phần mộ cá nhân là nơi táng thi hài, hài cốt của một
người”. (khoản 4 Điều 2)
Mồ mả và thi thể có mối liên hệ mật thiết với nhau, nhưng không thể
đồng nhất hai khái niệm này. Mồ mả là vật chất chứa đựng thi thể, hài cốt.
3
Ngược lại, một vật chất chỉ được coi là mồ mả khi nó chứa đựng thi thể, hài
cốt. Ở một số nơi có phong tục thờ vong, khi không thể tìm được thi thể, hài
cốt thì người thân thường lập nên một nơi gọi là “mồ mả” như một hình thức
trấn an tâm lý, để không cảm thấy tội lỗi với người đã mất. Tuy nhiên hình
thức này không được xem là mồ mả.
Như vậy, chúng ra có thể đưa ra khái niệm mồ mả như sau:
Mồ mả là dạng vật chất được sử dụng với mục đích chôn cất thi thể,
hài cốt của người chết.
c. Bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả
Qua việc phân tích khái niệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và
khái niệm mồ mả, có thể thấy hành vi trái pháp luật của các chủ thể nhất
định xâm phạm tới nơi chôn cất thi hài, xương cốt của người chết sẽ phát
sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả là một loại
trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Hành vi xâm phạm mồ mả

cá nhân có mổ mả đó
Thứ tư, thi thể hay hài cốt của cá nhân không phải là tài sản, do vậy
hành vi xâm phạm thi thể hay hài cốt của cá nhân không phải là hành vi
xâm phạm tài sản mà là hành vi xâm phạm quyền nhân thân gắn với thi thể,
mồ mả của cá nhân;
Thứ năm, bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả mà thực chất là
bồi thường những chi phí để hạn chế, khắc phục thiệt hai.
II. TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM MỒ
MẢ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ HIỆN HÀNH
5
1. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi
xâm phạm mồ mả
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại chỉ phát sinh khi thỏa mãn các căn
cứ do phát luật quy định. Bộ luật Dân sự năm 2005 không quy định cụ thể
các điều kiện làm phát sinh trách nhiệm. Tuy nhiên nhiên chúng ra có thể
dựa trên cơ sở phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại được đề cập tại
Điều 307 và Điều 604 Bộ luật Dân sự năm 2005. Theo đó thì có bốn căn cứ
làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và
trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả nói riêng, đó là các
căn cứ sau:
- Có thiệt hại xảy ra;
- Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật;
- Có lỗi của người gây thiệt hại
- Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy
ra;
Căn cứ vào những điều kiện để phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt
hại ngoài hợp đồng chúng ta sẽ xem xét những điều kiện để phát sinh trách
nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả.
a. Có thiệt hại xảy ra
Thiệt hại xảy ra là tiền đề của trách nhiệm bồi thường thiệt hại bởi

có những quy định về bảo vệ mồ mả của cá nhân nhằm ngăn chặn, trừng trị
người có hành vi xâm phạm mồ mả của cá nhân. Điều 246 Bộ luật Hình sự
năm 1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) có quy định:
7