SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ BỒI DƯỠNG HỌC SINH
GIỎI NGỮ VĂN LỚP 9"
I.Lí do chọn đề tài :
Từ xưa đến nay, văn chương nghệ thuật là một trong những hoạt động tinh thần hết
sức lí thú và bổ ích trong cuộc sống của người. Qua văn chương con người cảm nhận và ý
thức được cái đẹp và sự hài hòa của cuộc sống. Tiếp cận và tự nâng mình lên với những
tư tưởng tình cảm sâu sắc, tinh tế. Được bồi dưỡng về ngôn ngữ- thứ ngôn ngữ phong
phú, sống động và giàu sức biểu cảm của dân tộc. Người Việt Nam không chỉ hôm qua
mà cả hôm nay nữa đã gửi vào văn chương những kinh nghiệm sống về tình yêu, khát
vọng về cả đạo đức triết học và tín ngưỡng của mình. Cho nên muốn biết ông cha ta đã
sống như thế nào, đã nhắn gửi gì cho các thế hệ tương lai cũng như con người Việt Nam
trong thời đại này đang buồn, vui, đau khổ,lo lắng, suy nghĩ và hy vọng ra sao thì hãy đến
với văn thơ Chính vì vậy dạy học môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông nói chung
và trong bậc THCS nói riêng có một vị trí vô cùng quan trọng.
Bởi qua đó giờ học Văn được tiếp xúc với các tác phẩm văn chương học sinh cảm
thụ những vẻ đẹp muôn màu của cuộc sống. Hướng các em tới đỉnh cao của chân, thiện,
mĩ. Đối với những học sinh có khả năng cảm thụ tốt các tác phẩm văn chương. Thì việc
phát hiện và giúp các em phát triển về khả năng của mình trong lĩnh vực văn chương
không những là một việcệc làm cần thiết và đúng đắn mà còn là một công việc mang tầm
quan trọng trong việc đánh giá chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh trong
nhà trường phổ thông. Do đó việc tìm kiếm những giải pháp để làm tốt công việc này
đang là những điều trăn trở của các cấp lao động ngành GD cũng như của giáo viên đứng
lớp hiện nay.
Một lí do để tôi chọn đề tài này là trong năm năm liên tục trở về đây. Tôi đã được
nhà trường giao cho nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi khối 9. Mặc dù kết quả chưa cao
nhưng dù sao đó cũng là một trong những thành công bước đầu của tôi trong việc tìm tòi
áp dụng những biện pháp hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn 9. Chính vì
vậy tôi đưa ra vấn đề này để các anh chị em đồng nghiệp tham khảo. Hy vọng rằng những
kinh nghiệm nhỏ này giúp anh chị em tháo gỡ những vướng mắc trong việc bồi dưỡng

khiếu sáng tạo nghệ thuật. Hơn nữa, giúp các em có đời sống tinh thần phong phú hơn,
sáng tạo hơn, có tầm nhìn rộng mở hơn, yêu đời, yêu cuộc sống và tự tin hơn. Vì vậy
công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường phổ thông là một việc làm đúng đắn và có tầm
quan trọng to lớn. Đó là một việc làm mang ý nghĩa xã hội nhằm phát hiện bồi dưỡng
nhân tài cho đất nước. Việc phát hiện và bồi dưỡng kịp thời những học sinh giỏi có năng
lực cảm thụ văn chương vừa thể hiện một cách sâu sắc tinh thần nhân văn cao đẹp của xã
hội vừa kích thích cổ vũ thái độ tinh thần học tập của học sinh đồng thời trong quá trình
bồi dưỡng học sinh giỏi với những phát hiện sáng tạo và sự thông minh của học sinh. Nó
góp phần không nhỏ trong việc nâng cao ý thức học hỏi, tìm tòi, đào sâu suy nghĩ của
giáo viên về trình độ chuyên môn nghiệp vụ để phục vụ tốt hơn cho công tác giảng dạy
của mình.
2. Thực trạng về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi hiện nay:
Việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn nhằm phát hiện tài năng nâng cao năng
lực cảm thụ văn chương cho học sinh. Đây là việc diễn ra thường xuyên hàng năm ở các
cấp học. Và cũng hằng năm Sở GD và Phòng GD & ĐT tổ chức các kì thi tuyển chọn học
sinh giỏi các cấp nhằm chọn lựa ra những học sinh giỏi ở các cấp học.
Trong những năm gần đây, các kì thi tuyển chọn học sinh giỏi huyện và học sinh
giỏi tỉnh chỉ được tổ chức với các khối lớp cuối cấp:Cấp tiểu học-Khối lớp 5,cấp THCS-
Khối lớp 9,cấp THPT-Khối lớp 12. Mặc dù vậy nhưng hầu như ở các trường phổ thông
nói chung và cấp THCS nói riêng việc tổ chức thi chọn học sinh giỏi vẫn được tiến hành
ở các khối lớp. Riêng đối với trường THCS Nguyễn Trãi công tác phát hiện bồi dưỡng
học sinh giỏi ở các khối lớp đặc biệt được cấp ủy cũng như lãnh đạo nhà trường và đội
ngũ giáo viên hết sức quan tâm. Nhằm phát hiện và tìm nguồn nhân lực cho đội tuyển để
định hướng bồi dưỡng một cách có hệ thống. Thế nhưng một thực tế của trường THCS
Nguyễn Trãi cho thấy. Hiện nay, nguồn lực học sinh giỏi rất hạn chế về cả số lượng cũng
như chất lượng. Bởi vì đối với môn Ngữ Văn hình như các em ít quan tâm hơn những
môn khoa học khác như:Toán, Lí, Hóa Số học sinh yêu thích môn Ngữ Văn còn quá ít.
Trong quá trình công tác tại trường tôi nhận thấy rằng học sinh khi học sinh có năng
khiếu về môn Văn mà có khả năng ở các môn học khác thì các em sẽ không chọn môn
Văn. Ngược lại có những học sinh yêu thích môn Văn thì năng lực cảm thụ văn chương

• Bồi dưỡng học sinh giỏi là phát huy tối đa khả năng tích cực chủ động sáng tạo của
học sinh.
3.2.Một số hình thức và biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn
Phát hiện học sinh giỏi .
Đây là khâu đầu tiên có tính chất quyết định chất lượng đội tuyển nên nó hết sức
quan trọng.Việc phát hiện học sinh giỏi môn Văn đòi hỏi người giáo viên phải trực tiếp
giảng dạy ở các lớp phải lưu tâm ngay từ đầu năm học chứ không phải chờ đến gần kì thi
mới tuyển chọn như chúng ta vẫn thường làm. Rõ ràng việc phát hiện học sinh giỏi môn
Ngữ Văn cũng không đến nỗi quá khó vì khả năng của các em đối với môn học này được
bộc lộ phần nào qua kĩ năng nghe, nói, đọc, việc. Nói năng rành mạch, diễn đạt lưu loát
những ý nghĩ, quan điểm bản thân, Hơn nữa chỉ qua vài bài viết của các em dù đó là đoạn
văn hay cả bài văn giáo viên cũng có thể nhận ra cách cảm, cách hiểu, cách nghĩ thông
qua đó phát hiện ra những học sinh có năng khiếu để có hướng bồi dưỡng.
Việc tiếp theo khi chọn đội tuyển là sau khi đã phát hiện ra được học sinh có năng
khiếu.Giáo viên cần phải kiểm tra kiến thức các em. Vốn kiến thức cũng như khả năng
cảm thụ của các em đến đâu. Sở dĩ phải làm bước này bởi yêu cầu đối với học sinh giỏi
ít nhất là phải có kiến thức cơ bản, cái gọi là phần nền để có cơ sở bồi dưỡng sau này.
Đối với môn Ngữ Văn việc khơi gợi lòng yêu mến đối với môn học của các em là
không thể thiếu. Bằng cách chuyển tải nào đó giáo viên phải truyền đến cho học sinh
lòng đam mê đối với môn học để học sinh ý thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của
môn học từ đó tạo được niềm say mê - sự khám phá sáng tạo của học sinh trong lĩnh vực
văn chương.
Lên kế hoạch bồi dưỡng :
Như đã nói ở trên, việc bồi dưỡng học sinh giỏi giáo viên phải tự lên chương trình
nội dung kiến thức. Do đó người giáo viên trước hết phải có tinh thần trách nhiệm cao,
yêu nghề yêu công việc mà mình đang làm và ý thức được tầm quan trọng của việcệc
mình đang làm. Chính vì vậy giáo viên bồi dưỡng phải mày mò, tìm tòi, học hỏi kinh
nghiệm của đồng nghiệp để xây dựng được một chương trình với lượng kiến thức thích
hợp với những điều học sinh đã học và đồng thời phải vừa rộng vừa sâu đáp ứng được
tính vượt trội của đối tượng học sinh giỏi. Cần chú trọng sắp xếp chương trình sao cho

nhà và học các môn học khác. Đồng thời làm mềm hóa sự cẳng thẳng của áp lực thi cử.
Nói tóm lại, việc xây dựng chương trình bồi dưỡng là một việc làm cần thiết và
quan trọng trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi. Bởi khi giáo viên có sự chuẩn bị bài
kĩ lưỡng . Công tác bồi dưỡng sẽ đạt hiệu quả cao hơn.
3.2.2.Phương pháp bồi dưỡng kĩ năng:
Trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, giáo viên không chỉ ôn luyện cho các em
những kiến thức nội dung thuần túy mà giáo viên nên tập trung bồi dưỡng kĩ năng cơ bản
để phục vụ cho việc củng cố vốn kiến thức mà các em đã có để chuyển tải được lượng
kiến thức đã học thành kiến thức của riêng mình. Bởi đối tượng được bồi dưỡng ở dây là
học sinh giỏi. Cho nên việc củng cố phát triển kĩ năng là vô cùng quan trọng. Sau đây tôi
xin nêu
một vài biện pháp bồi dưỡng và phát triển kĩ năng cho học sinh.
Thứ nhất là kĩ năng cảm thụ văn chương.
Như chúng ta đã biết học Văn là một quá trình tổng hòa nhiều cách thức nhiều thao
tác ở nhiều không gian, thời gian khác nhau. Bằng nhiều giác quan và nội lực của người
học.Nên việcệc học Văn trong nhà trường là để biết thưởng thức, biết tự giải mã tác phẩm
văn chương nghĩa là học những kiến thức phương pháp cơ bản nhất liên quan đến vấn đề
văn chương. Một vấn đề được đặt ra cho người giáo viên dạy Văn nói chung cho giáo
viên bồi dưỡng học sinh giỏi nói riêng là dạy theo cách nào để đạt hiệu quả tối ưu ?
Với việc bồi dưỡng học sinh giỏi, giáo viên cần hưỡng dẫn cho học sinh các thao
tác kĩ năng cảm thụ các tác phẩm văn học.
Đầu tiên phải nói đến kĩ năng phân tích nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Với
vấn đề này giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh nắm được những đặc trưng cơ bản của
từng thể loạI văn học. Để trên cơ sở đó học sinh có hướng phân tích cụ thể. Chẳng hạn
khi phân tích một tác phẩm truyện sẽ khác với phân tích một tác phẩm thơ.Với tác phẩm
truyện cần chú ý đến hình ảnh, ngôn ngữ nhạc điệu tiết tấu, cảm xúc của nhà thơ.
Những chi tiết chọn lọc để phân tích tác phẩm phải là những chi tiết tiêu biểu để
làm nổi bật được nội dung tư tưởng mà tác giả muốn thể hiện. Việc phân tích biện pháp
nghệ thuật để làm nổI bật nội dung hay vừa phân tích nội dung vừa phân tích nghệ thuật -
cũng tùy thuộc vào từng thể loại khi học sinh thành thạo về kĩ năng phân tích thì việc

chuẩn mực. Cách khai triển bài đoạn văn bài văn phải lôgic, chặt chẽ. Cho nên giáo viên
phải rèn cho học sinh làm tốt những kĩ năng này. Điều đó đòi hỏi phải có thời gian để
các em rèn luyện. Đồng thời giáo viên phải kèm cặp sát sao chỉ bảo chấm chữa bài tập
kịp thời và động viên khích lệ sửa chữa uốn nắn học sinh kịp thời giúp học sinh phát
triển kĩ năng một cách tự nhiên hơn.
Đối với phân môn Tiếng Việt. Thường khi làm bài các em có một thói quen là hay
trả lời vắn tắt(kể cả trong văn bản). Kiểu hỏi cái gì trả lời nấy. Cách trả lời nôm na đó
thực ra nó không mang tính chất văn chương. Với học sinh giỏi cách trình bày rõ ràng,
mạch lạc, chặt chẽ khoa học có đầu có đuôi là rất cần thiết. Chẳng hạn khi cho học sinh
phân tích giá trị của các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:
" Mọc giữa dòng song xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trờI
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng "
(Mùa xuân nho nhỏ_Thanh HảI) .
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tiến hành các bước sau:
- Giới thiệu câu thơ.
- Chỉ ra các biện pháp tu từ.
- Phân tích giá trị của biện pháp nghệ thuật đó và tác dụng của nó trong
việc thể hiện nội dung chủ đề.
- Nêu suy nghĩ, cảm xúc, những nhận xét đánh giá của bản thân về cách sử
dụng biện pháp tu từ đó của tác giả.
Hay trước một đề bài Tập làm văn-sau bước tìm hiểu đề, tìm lý lẽ ra để định hướng
bài viết học sinh phải vận dụng kĩ năng lập dàn ý.
Mặc dù việc rèn kĩ năng này hầu như là một việc làm thường xuyên trong mỗi dạng
bài kiểu bài trong chương trình thế nhưng hầu như tất cả học sinh kể cả học sinh giỏi
thường bỏ qua bước này. Do đó khi bồi dưỡng học sinh giỏi giáo viên cần lưu ý hướng
dẫn học sinh kĩ năng này tạo thói quen tốt trước khi viết bài bởi đây là một bước quan

nghiệp về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn bậc THCS để bản thân ngày
càng phục vụ tốt hơn trong công tác giảng dạy môn Văn nói chung và công tác bồi dưỡng
học sinh giỏi Văn nói riêng ngày càng đạt kết quả cao hơn.