Năm học 2011 - 2012
I.Lí do ¸p dông đề tài :
Từ xưa đến nay, văn chương nghệ thuật là một trong những hoạt động
tinh thần hết sức lí thú và bổ ích trong cuộc sống của người. Qua văn chương
con người cảm nhận và ý thức được cái đẹp và sự hài hòa của cuộc sống.
Tiếp cận và tự nâng mình lên với những tư tưởng tình cảm sâu sắc, tinh tế.
Được bồi dưỡng về ngôn ngữ- thứ ngôn ngữ phong phú, sống động và giàu
sức biểu cảm của dân tộc. Người Việt Nam không chỉ hôm qua mà cả hôm
nay nữa đã gửi vào văn chương những kinh nghiệm sống về tình yêu, khát
vọng về cả đạo đức triết học và tín ngưỡng của mình. Cho nên muốn biết ông
cha ta đã sống như thế nào, đã nhắn gửi gì cho các thế hệ tương lai cũng như
con người Việt Nam trong thời đại này đang buồn, vui, đau khổ,lo lắng, suy
nghĩ và hy vọng ra sao thì hãy đến với văn thơ Chính vì vậy dạy học môn
Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông nói chung và trong bậc THCS nói riêng
có một vị trí vô cùng quan trọng.
Bởi qua đó giờ học Văn được tiếp xúc với các tác phẩm văn chương
học sinh cảm thụ những vẻ đẹp muôn màu của cuộc sống. Hướng các em tới
đỉnh cao của chân, thiện, mĩ. Đối với những học sinh có khả năng cảm thụ
tốt các tác phẩm văn chương. Thì việc phát hiện và giúp các em phát triển về
khả năng của mình trong lĩnh vực văn chương không những là một việcệc
làm cần thiết và đúng đắn mà còn là một công việc mang tầm quan trọng
trong việc đánh giá chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh trong
nhà trường phổ thông. Do đó việc tìm kiếm những giải pháp để làm tốt công
việc này đang là những điều trăn trở của các cấp lao động ngành GD cũng
như của giáo viên đứng lớp hiện nay.
Một lí do để tôi chọn đề tài này là trong năm năm liên tục trở về đây.
Tôi đã được nhà trường giao cho nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi khối 9.
Mặc dù kết quả chưa cao nhưng dù sao đó cũng là một trong những thành
công bước đầu của tôi trong việc tìm tòi áp dụng những biện pháp hình thức
Áp dụngSKKN - Nâng cao chất lượng hiệu quả bồi dưỡng HSG
1

2
Năm học 2011 - 2012
đời sống hàng ngày cũng như trong tác phẩm văn chương đang chuyển dần từ
cảm tính sang lí tính. Đây là giai đoạn để các em bộc lộ năng khiếu nghệ
thuật nói chung và năng khiếu văn chương nói riêng. Khi tiếp xúc với tác
phẩm văn chương các em tự đặt mình trong cảnh ngộ tâm trạng của nhân vật.
Cùng vui buồn, sướng khổ với nhân vật trong tác phẩm. Thế giới hình tượng
và tiếng lòng của người nghệ sĩ giúp học sinh mở rộng tâm hồn mình với thế
giới xung quanh. Qua đó khơi dậy, khích lệ các em phát triển từ năng khiếu
cảm thụ văn chương đến năng khiếu sáng tạo nghệ thuật. Hơn nữa, giúp các
em có đời sống tinh thần phong phú hơn, sáng tạo hơn, có tầm nhìn rộng mở
hơn, yêu đời, yêu cuộc sống và tự tin hơn. Vì vậy công tác bồi dưỡng học
sinh giỏi ở trường phổ thông là một việc làm đúng đắn và có tầm quan trọng
to lớn. Đó là một việc làm mang ý nghĩa xã hội nhằm phát hiện bồi dưỡng
nhân tài cho đất nước. Việc phát hiện và bồi dưỡng kịp thời những học sinh
giỏi có năng lực cảm thụ văn chương vừa thể hiện một cách sâu sắc tinh thần
nhân văn cao đẹp của xã hội vừa kích thích cổ vũ thái độ tinh thần học tập
của học sinh đồng thời trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi với những
phát hiện sáng tạo và sự thông minh của học sinh. Nó góp phần không nhỏ
trong việc nâng cao ý thức học hỏi, tìm tòi, đào sâu suy nghĩ của giáo viên về
trình độ chuyên môn nghiệp vụ để phục vụ tốt hơn cho công tác giảng dạy
của mình.
2. Thực trạng về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi hiện nay:
Việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn nhằm phát hiện tài năng
nâng cao năng lực cảm thụ văn chương cho học sinh. Đây là việc diễn ra
thường xuyên hàng năm ở các cấp học. Và cũng hằng năm Sở GD và Phòng
GD & ĐT tổ chức các kì thi tuyển chọn học sinh giỏi các cấp nhằm chọn lựa
ra những học sinh giỏi ở các cấp học.
Trong những năm gần đây, các kì thi tuyển chọn học sinh giỏi huyện
và học sinh giỏi tỉnh chỉ được tổ chức với các khối lớp cuối cấp:Cấp tiểu

viên bồi dưỡng học sinh giỏi. Trong khi đó kinh phí đầu tư cho công tác này
Áp dụngSKKN - Nâng cao chất lượng hiệu quả bồi dưỡng HSG
4
Năm học 2011 - 2012
lại không có, không tránh khỏi tình trạng giáo viên được phân công tìm lí do
để từ chối hoặc tham gia bồi dưỡng nhưng không đến nơi đến chốn Thực tế
này đã ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng của đội ngũ học sinh giỏi của
trường nói chung và của môn Ngữ Văn nói riêng.
Chính vì vậy. Hiện nay các cấp lãnh đạo và đội ngũ giáo viên trong nhà
trường đang trăn trở tìm kiếm những giải pháp tối ưu nhất để nâng cao chất
lượng hiệu quả công tác với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi .
3. Giải pháp:
Trước thực trạng đã nêu ở trên-giáo viên làm công tác bồi dưỡng học
sinh giỏi cần phải nắm được các nguyên tắc cơ bản, có những biện pháp cụ
thể và hình thức bồi dưỡng phù hợp thì việc bồi dưỡng mới có kết quả. Sau
đây là những phương pháp mà tôi đã thực hiện và đúc rút được qua từng năm
học về công tác này.
3.1.Những yêu cầu có tính nguyên tắc đối với bồi dưỡng học sinh giỏi :
• Bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn phải gắn liền với GD đạo đức tư tưởng
học sinh.
• Bồi dưỡng học sinh giỏi là phải làm cho học sinh ý thức được ý nghĩa
ý thức được ý nghĩa tầm quan trọng của môn học đặt trong mối quan hệ
biện chứng với các môn học khác.
• Bồi dưỡng học sinh giỏi phải liên tục và có tính hệ thống.
• Bồi dưỡng học sinh giỏi là phát huy tối đa khả năng tích cực chủ động
sáng tạo của học sinh.
3.2.Một số hình thức và biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn
Phát hiện học sinh giỏi .
Đây là khâu đầu tiên có tính chất quyết định chất lượng đội tuyển nên
nó hết sức quan trọng.Việc phát hiện học sinh giỏi môn Văn đòi hỏi người

vượt trội của đối tượng học sinh giỏi. Cần chú trọng sắp xếp chương trình
sao cho có hệ thống và đảm bảo tính khoa học. Tránh tình trạng thích gì dạy
nấy theo cảm tính. Để xây dựng được một chương trình ôn luyện đạt hiệu quả
Áp dụngSKKN - Nâng cao chất lượng hiệu quả bồi dưỡng HSG
6
Năm học 2011 - 2012
cao mà không nhàm chán đối với học sinh (vì các kiến thức đều đã được học)
giáo viên cần phải sáng tạo trong việc thể hiện nội dung kiến thức. Sắp xếp
lượng kiến thức giữa phân môn phù hợp với yêu cầu. Vì mục đích cuối cùng
của học sinh là tạo lập được một văn bản đầy đủ về nội dung và hình thức.
Để làm được điều đó, khi lên chương trình bồi dưỡng giáo viên cần phải chú
ý đến tính thống nhất giữa các phân môn. Hơn nữa, đối với từng phân môn
cần phải đảm bảo đúng đặc trưng của từng phần đối với phân môn Tiếng
Việt. Khi giáo viên bồi dưỡng cho học sinh . Ngoài việc củng cố cho các
em :cách dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, các biện pháp tu từ Thì đối với từng
loại đơn vị kiến thức, giáo viên cần phải chuẩn bị một hệ thống bài tập ứng
dụng đối với từng loại.
*Hoặc khi lên chương trình Tập làm văn : giáo viên hệ thống lại kiến
thứcđã học rồi chia ra từng mảng chuyên đề chủ đề. Để tóm lược nội dung tác
phẩm và khái quát lên vấn đề trọng tâm .
VD:Chủ đề về người phụ nữ.
Chủ đề về người lính.
Chủ đề về người nông dân.
Chủ đề về người mẹ
Để từ những kiến thức mang tính khái quát - học sinh có thể khai triển
ra một cách cụ thể hơn, sâu sắc hơn theo cách cảm và cách nghĩ của bản thân
một cách sang tạo hơn.
*Còn đối với Tập làm văn . Do có sự lặp lại và nâng cao về nội dung kiến
thức. Cho nên việc ôn luyện lí thuyết có phần thuận lợi hơn. Do đó khi lên
chương trình giáo viên đặc biệt chú trọng hơn đối với phần luyện tập. Giáo

vấn đề được đặt ra cho người giáo viên dạy Văn nói chung cho giáo viên bồi
dưỡng học sinh giỏi nói riêng là dạy theo cách nào để đạt hiệu quả tối ưu ?
Với việc bồi dưỡng học sinh giỏi, giáo viên cần hưỡng dẫn cho học
sinh các thao tác kĩ năng cảm thụ các tác phẩm văn học.
Áp dụngSKKN - Nâng cao chất lượng hiệu quả bồi dưỡng HSG
8
Năm học 2011 - 2012
Đầu tiên phải nói đến kĩ năng phân tích nội dung và nghệ thuật của tác
phẩm. Với vấn đề này giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh nắm được
những đặc trưng cơ bản của từng thể loạI văn học. Để trên cơ sở đó học sinh
có hướng phân tích cụ thể. Chẳng hạn khi phân tích một tác phẩm truyện sẽ
khác với phân tích một tác phẩm thơ.Với tác phẩm truyện cần chú ý đến hình
ảnh, ngôn ngữ nhạc điệu tiết tấu, cảm xúc của nhà thơ.
Những chi tiết chọn lọc để phân tích tác phẩm phải là những chi tiết
tiêu biểu để làm nổi bật được nội dung tư tưởng mà tác giả muốn thể hiện.
Việc phân tích biện pháp nghệ thuật để làm nổI bật nội dung hay vừa phân
tích nội dung vừa phân tích nghệ thuật - cũng tùy thuộc vào từng thể loại khi
học sinh thành thạo về kĩ năng phân tích thì việc cảm thụ tác phẩm sâu sắc
và tự nhiên hơn.
Thứ hai là kĩ năng đọc tài liệu tham khảo. Để học tốt môn Ngữ Văn
cần phải đọc sách nhiều. Nhất là đối với học sinh giỏi môn Ngữ Văn việc đọc
sách tham khảo là không thể thiếu. Đó là điều mà giáo viên cần hướng dẫn
học sinh.Về việc này giáo viên cần hướng dẫn các em cách chọn sách tham
khảo cũng như cách đọc. Trên cơ sở đó hình thành các kĩ năng đọc cho học
sinh.
Đối với sách tham khảo học sinh sẽ học hỏi được rất nhiều kinh
nghiệm qua bài viết của người khác. Nếu như biết cách hướng dẫn học sinh
rèn luyện tư duy của mình thông qua hình thức này.
Với học sinh giỏi để rèn luyện kĩ năng này giáo viên chỉ cần hướng
dẫn học sinh biết cách đọc, ghi chép, suy ngẫm. Để đối chiếu với phần lí

Đối với phân môn Tiếng Việt. Thường khi làm bài các em có một thói
quen là hay trả lời vắn tắt(kể cả trong văn bản). Kiểu hỏi cái gì trả lời nấy.
Cách trả lời nôm na đó thực ra nó không mang tính chất văn chương. Với
học sinh giỏi cách trình bày rõ ràng, mạch lạc, chặt chẽ khoa học có đầu có
đuôi là rất cần thiết. Chẳng hạn khi cho học sinh phân tích giá trị của các
biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:
Áp dụngSKKN - Nâng cao chất lượng hiệu quả bồi dưỡng HSG
10
Năm học 2011 - 2012
" Mọc giữa dòng song xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trờI
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng "
(Mùa xuân nho nhỏ_Thanh HảI) .
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tiến hành các bước sau:
- Giới thiệu câu thơ.
- Chỉ ra các biện pháp tu từ.
- Phân tích giá trị của biện pháp nghệ thuật đó và tác dụng của
nó trong việc thể hiện nội dung chủ đề.
- Nêu suy nghĩ, cảm xúc, những nhận xét đánh giá của bản
thân về cách sử dụng biện pháp tu từ đó của tác giả.
Hay trước một đề bài Tập làm văn-sau bước tìm hiểu đề, tìm lý lẽ ra để
định hướng bài viết học sinh phải vận dụng kĩ năng lập dàn ý.
Mặc dù việc rèn kĩ năng này hầu như là một việc làm thường xuyên
trong mỗi dạng bài kiểu bài trong chương trình thế nhưng hầu như tất cả học
sinh kể cả học sinh giỏi thường bỏ qua bước này. Do đó khi bồi dưỡng học
sinh giỏi giáo viên cần lưu ý hướng dẫn học sinh kĩ năng này tạo thói quen
tốt trước khi viết bài bởi đây là một bước quan trọng mang tính khoa học nên

- Thường xuyên kiểm tra công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của giáo
viên.

Áp dụngSKKN - Nâng cao chất lượng hiệu quả bồi dưỡng HSG
12
Năm học 2011 - 2012
Trên đây là những vấn đề mà bản thân tôi rút ra từ thực tế công tác của
mình. Tôi rất mong nhận được sự đồng tình góp ý, bổ sung những kinh
nghiệm quý báu của đồng nghiệp về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn
Ngữ Văn bậc THCS để bản thân ngày càng phục vụ tốt hơn trong công tác
giảng dạy môn Văn nói chung và công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Văn nói
riêng ngày càng đạt kết quả cao hơn.
Áp dụngSKKN - Nâng cao chất lượng hiệu quả bồi dưỡng HSG
13