Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5
MT S BIN PHP GIP HC SINH
TP VIT ON I THOI TRONG MễN TP LM VN LP 5
PHN I: T VN .
Nh chỳng ta ó bit cp Tiu hc, mụn Ting Vit úng vai trũ nn tng,
giỳp hc sinh rốn luyn, trau di, phỏt huy vn ngụn ng m . Chớnh vỡ vy, khi
cỏc em ó c vit tng i thnh tho cỏc lp 2, 3 thỡ vic hng dn cỏc em
s dng cỏc k nng: s dng t ng, vit cõu, giao tip, trao i, vit vn thnh
kch, giai on tip theo (cỏc lp 4, 5) l iu rt quan trng. Tp lm vn l
mt phõn mụn kt tinh tng hp cỏc k nng ó c hỡnh thnh v phỏt trin t
cỏc phõn mụn khỏc nhau nh : Nghe, núi, c (phõn mụn tp c); gii ngha t,
dựng t, t cõu (phõn mụn luyn t v cõu); vit ỳng chớnh t, chớnh õm (phõn
mụn chớnh t)
Phõn mụn Tp lm vn cũn hỡnh thnh v phỏt trin mt h thng k nng
riờng: K nng nh hng hot ng giao tip, k nng lp chng trỡnh hot
ng giao tip, Quỏ trỡnh thc hin cỏc k nng phõn tớch , tỡm t, tỡm ý, quan
sỏt, vit on l nhng c hi giỳp tr m rng hiu bit v cuc sng theo cỏc ch
im ó hc. Vic phõn tớch dn bi, lp dn ý, chia on bi vn k chuyn, miờu
t biờn bn, gúp phn phỏt trin k nng phõn tớch, tng hp, phõn loi ca hc
sinh. T duy hỡnh tng ca tr cng c rốn luyn nh vn dng cỏc bin phỏp
so sỏnh, nhõn húa khi miờu t cnh v ngi.
Hc cỏc tit Tp lm vn, hc sinh cng c tip cn vi v p ca con
ngi, thiờn nhiờn qua cỏc bi vn, on vn in hỡnh. Khi phõn tớch tp lm
vn hc sinh li cú dp hng ti cỏi chõn, cỏi thin, cỏi m c nh hng trong
cỏc bi. Cỏc bi luyn tp, bỏo cỏo, thng kờ, lm n, lm biờn bn, lp
chng trỡnh hot ng, chuyn vn thnh kch, cng to c hi cho hc sinh th
hin mi quan h vi cng ng. Nhng c hi ú lm cho tỡnh cm yờu mn, gn
bú vi thiờn nhiờn, vi ngi v vic xung quanh ca tr ny n, tõm hn, tỡnh cm
ca tr thờm phong phỳ. ú l nhng nhõn t quan trng gúp phn hỡnh thnh nhõn
cỏch tt p ca tr. giỳp tr cú c k nng trờn cũn phi ph thuc vo
nhiu yu t: Mt bng dõn trớ, i sng kinh t, c s vt cht nh trng, iu

tip. Nu cỏc em c sng trong mụi trng vn minh, vn húa, cú nhiu phng
tin to c hi, to iu kin giao tip nh: Trung tõm vn húa a phng, truyn
hỡnh, truyn thanh, cú sỏch bỏo, tp chớ, ti liu tham kho, cỏc hot ng giao
lu vn húa, vn ngh c quan tõm thng xuyờn s to iu kin, tin giỳp
hc sinh cú kh nng giao tip tt hn, tớch cc hn, ng x nhy cm, linh hot
hn. õy l c s, l yu t quan trng quyt nh hiu qu hc tp ca hc sinh v
Tp lm vn núi chung v kiu bi ny núi riờng. Khụng cú hoc thiu i mt s
yu t c bn nờu trờn s nh hng n cht lng dy hc l iu tt yu.
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
2
Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5
Thc t mụi trng giao tip ca hc sinh lp tụi ch bú hp trong phm vi
t nh ti trng, t trng v nh, ớt khi c i tham quan, giao lu õy ú v ớt
khi c tip xỳc vi phng tin k thut hin i tiờn tin. Cỏc phng tin khỏc
h tr cho dy hc ca giỏo viờn v hc sinh trng cng quỏ hn hp. Kt
qu hc tp cỏc mụn khỏc ca cỏc em cng khụng my tt. Bờn cnh ú, vn ngụn
ng, phong cỏch, k nng th hin trong giao tip ca hc sinh cng cũn nghốo
nn
Trong nm hc 2008-2009, tụi nhn nhim v dy phõn mụn Tp lm vn
lp 5A. Khi dy - hc kiu bi ny, bn thõn tụi cng nh cỏc em hc sinh rt khú
khn trong vic s dng, sp xp ngụn t vit li thoi, th hin cỏch ng x,
i ỏp trc tip, sm vai nhõn vt Do vy m kt qu hc tp v kiu bi ny rt
khiờm tn.
C th nh sau:
Bng 1: Thi gian dy hc: Th 5 ngy 27 thỏng 02 nm 2009 (Tun 25)
Ni
dung
S hs
d kim
tra

a/ Ngụn ng : Trong vn bn truyn, ngụn ng thng c dựng ú l ngụn
ng k chuyn, l nhng li trn thut li ni dung cõu chuyn k ca nhõn vt v
nhng iu, nhng vic lm ó qua bng s thụng bỏo ca ngi dn truyn v
nhng li ch dn ca tỏc gi l ch yu, lm toỏt lờn ni dung cõu chuyn.
Cũn vn bn kch khỏc vi vn bn truyn ch: Ngụn ng trong vn bn
kch l li thoi, l ngụn ng kch. Nú úng vai trũ nh mt phng tin xõy dng
nờn hỡnh tng nhõn vt. Hỡnh tng nhõn vt c khc ha sinh ng qua xung
t kch (hnh ng, li núi) v mang tớnh in hỡnh rừ rt, phn ỏnh hin thc ca
cuc sng vi tớnh cht a dng v nhiu chiu.Trong kch bn: "Ct truyn kch
phi c xõy dng tp trung vi nhng s kin ni bt v nhng tỡnh hung in
hỡnh" (T in bỏch khoa vit nam, tp 2 trang 559).
ng thi, trong mc kch, t in bỏch khoa Vit nam tp 3, trang 136 ó
ghi rừ v ngụn ng kch nh sau: "L mt trong ba hỡnh thc ca ngụn ng vn
hc(ngụn ng th, ngụn ng k chuyn v ngụn ng kch), l phng tin ch yu
bc l tớnh cỏch, nhng nột cỏ tớnh v khc ha hỡnh tng nhõn vt. Ngụn ng
nhõn vt c biu hin di hai hỡnh thc ph bin: Ngụn ng i thoi v ngụn
ng c thoi".
Ngụn ng kch gn gi vi li núi hng ngy hn ngụn ng th v ngụn ng
k chuyn. Ngụn ng kch l ngụn ng ca tớnh cỏch ca hnh ng, giu kch
tớnh, sỳc tớch m d hiu,Nhng nú li c coi l ngụn ng khú th hin trong vn
hc. Nh vy, thc cht ca ngụn ng kch l ngụn ng núi: Núi trong hi thoi v
núi trong c thoi.
` T cỏc c im trờn ca vn bn vn xuụi v vn bn kch, cho hc sinh
phõn bit ngụn ng k chuyn v ngụn ng kch trong hai on sau:
on 1: "Cú ln, Linh T Quc Mu, v ụng, mun xin riờng cho mt ngi
lm chc cõu ng. Trn Th bo ngi y:
- Ngi cú phu nhõn xin cho lm chc cõu ng, khụng th vớ nh nhng
cõu ng khỏc, vỡ vy, phi cht mt ngún chõn phõn bit. Ngi y kờu van
mói, ụng mi tha cho,
on 2: "Lờ:- Anh Thnh! Mi th tụi thu xp xong ri. Sỏng mai anh cú

thoi.
GV ch cn hi thờm vỡ sao on 1 l li c thoi, on 2 l li i thoi?
HS: on 1 l li c thoi vỡ ngi y ang núi mt mỡnh,
on 2 l li i thoi vỡ õy l li i thoi gia anh Lờ v anh Thnh
trong mn kch: " Ngi cụng dõn s mt".
GV nhn mnh: Li c thoi cng l ngụn ng kch.
Mt khỏc: T in thut ng vn hc do nh xut bn giỏo dc in nm 2004,
trang 168 cú núi rừ v ngụn ng trong kch: "Trong kch, nhng li phỏt biu ca
nhõn vt (trong i thoi hoc trong c thoi) núi lờn hnh ng, ý chớ v s t
khỏm phỏ tớch cc ca h cú mt ý ngha quyt nh.
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
5
Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5
Chng hn: Anh Lờ núi vi anh Thnh (trong mn kch: Ngi cụng dõn s mt):
" Lờ: - Anh i, Phỳ Lóng Sa xa lm y. Tu bin chy hng thỏng mi ti
ni. Mt sut vộ hng ngn ng. Ly tin õu m i?
Thnh: - Tin õy ch õu? (xũe hai bn tay ra). Tụi cú anh bn tờn l Mai
quờ Hi Phũng. Anh y lm bp di tu La-tỳt-s T-rờ-vin. Tụi ang nh
anh y xin cho mt chõn gỡ ú "
Cũn nhng li trn thut (cõu chuyn k ca nhõn vt v nhng iu ó qua,
s thụng bỏo ca ngi dn truyn, nhng li ch dn ca tỏc gi trong kch bn)
ch úng vai trũ th yu v nhiu khi khụng cn n.
Vy thỡ ngụn ng kch l gỡ? GV phi lm rừ v nú nh th no?
Thc cht ngụn ng kch l li thoi (li i thoi hoc c thoi) l li phỏt
biu ca nhõn vt c tỏi hin li, v th hin trc tip bng li núi cho chỳng ta
nghe thy. Qua li thoi m ngi nghe (ngi c) hiu nhõn vt, hiu hon cnh,
hiu s vic.
Chng hn: Khi nghe on i thoi sau thỡ ta s bit c l li núi ca
lớnh, Trn Th v Phỳ nụng (trong li thoi m u cho tit tp vit on i
thoi: Xin Thỏi s tha cho!):

u hay gia li thoi th hin thỏi , tỏc phong, c ch, tớnh cỏch, hnh ng ca
nhõn vt. õy l mu cht phõn bit tớnh cỏch, hnh ng ca nhõn vt m vit
li thoi sỏt ỳng, phự hp vúi tng nhõn vt. ng thi khi th hin, tỏi hin li
nhõn vt trong kch bn thỡ õy l c s giỳp cho ngi c giao nhim v sm
vai s thõm nhp v th hin thnh cụng hn.
Nh vy, bi ó cung cp cho hc sinh: Mt ct truyn th hin trong
on trớch lm c s cho vic vit li i thoi; cỏc nhõn vt ca truyn, ý ngha
cõu chuyn th hin trong on trớch. Khụng nhng th, bi cũn cung cp cho
ngi hc mt s gi ý li i thoi; ú chớnh l nhng s vic v mt vi cõu m
u cho on i thoi cn vit. Nh vy kiu bi tp ny yờu cu hc sinh chuyn
mt on vn xuụi thnh mt vn bn kch.
õy, mc t ra ch l hon chnh mt on i thoi ó cú cõu m u,
ó cú ni dung c th cỏc gi ý li thoi. Nhim v ca hc sinh ch l vit tip
li thoi ca cỏc nhõn vt trong on kch.
C th: Tp vit on i thoi Tun 26, sỏch giỏo khoa ó cho ta bit:
1. on trớch trong truyn Thỏi s Trn Th .
2. Tờn on i thoi cn vit: Gi nghiờm phộp nc.
3. Nhõn vt: Trn Th ; Linh T Quc Mu; ngi quõn hiu; mt vi ngi
lớnh v gia nụ
4. Cnh trớ: Mt cn phũng rng cú kờ ỏn th, trờn cú hp bỳt, my cun sỏch, mt
chic qut. Trn Th ang ngi c sỏch.
5. Thi gian: Khong gn tra.
6. Gi ý li i thoi: Linh T Quc Mu phn nn vi Trn Th v chuyn b
b ngi quõn hiu coi thng.
- Trn Th lnh cho quõn lớnh i bt ngi quõn hiu.
- Quõn lớnh ỏp gii ngi quõn hiu vo.
- Trn Th hi ngi quõn hiu cú ỳng l ụng ta bt v ụng xung kiu
khụng, cú bit b l phu nhõn ca Thỏi S khụng.
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
7

tớnh cỏch, np sng, thỏi c x ca tng nhõn vt trong kch bn. ú thng
l: ta- ngi, con- c ụng, con- phu nhõn, ta- hn, ta- my, mỡnh - cu, d, bm,
võng, ly quan, ly ngi, hóy, lui, xin, Hoc thỏi lo lng, s hói, vi vó, cng
quyt, dt khoỏt,
Vớ d: T xng hụ gia Tin-tin v Em bộ th nht trong on kch: Trong cụng
xng xanh ( vng quc tng lai) (TV4)
"Tin- tin: - Cu ang lm gỡ vi ụi cỏnh xanh y?
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
8
Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5
Em bộ th nht: - Mỡnh s dựng nú vo vic sỏng ch trờn trỏi t.
Tin- tin: - Cu sỏng ch cỏi gỡ?
Em bộ th nht: - Khi no ra i, mỡnh s ch ra mt vt lm cho con ngi hnh
phỳc "
Hay t xng hụ gió Trn Th v ngi quõn hiu (trong mn kch: Gi
nghiờm phộp nc):
"Trn Th : - Ngng mt lờn! Ngi cú bit phu nhõn ta khụng?
Ngi quõn hiu: (v lo lng) - Bm c ụng, con bit phu nhõn "
Hn th na, khi hng dn hc sinh vit li thoi, giỏo viờn cng cn quan
tõm n cỏc k nng: Dựng t, s dng du cõu, t cõu, ngha tng cõu, ch ngt
ngh, nhn ging, Cõu thoi phi vit ngn gn, sỳc tớch, chớnh xỏc m d hiu,
khụng ch v mt ng phỏp m cũn v mt t, ý; li thoi phi bc l nột riờng,
hỡnh tng riờng ca tng nhõn vt, trc cõu thoi thng t du gch ngang
th hin ú l ting núi ca nhõn vt (cỏc vớ d ó nờu trờn). Bi trong kch li
thoi l tt c. Chng hn: Vit li thoi v Trn Th phi khỏc vi li thoi
phỳ nụng, quõn hiu, lớnh hu Khi thoi l ngi nghe nhn ra rng ú l li núi
ca ai, núi v vic gỡ, thỏi , mi quan h gia h ra sao.
Vớ d: Thỏi cng quyt ca Trn Th , thỏi lo lng, s hói ca Phỳ nụng
(trong mn kch: Xin thỏi s tha cho!)
"Trn Th : (cng quyt) - Ta ó n tỡnh phu nhõn m cho ngi lm cõu

phm ớch thc m cỏc em ó t c theo yờu cu, mc ớch tit hc ra
(c th hot ng 3: Lm theo mu ó c gii thiu trong giỏo ỏn).
õy l bin phỏp trng tõm nht, c bn nht trong ba bin phỏp m tụi ó
nờu ra trờn; giỏo viờn ch ng, vn dng linh hot bin phỏp ny s l yu t
quyt nh hiu qu ca tit hc. Cũn bin phỏp mt v bin phỏp hai l c s, tin
cho vic thc hin thnh cụng bin phỏp th ba.
2.4. Cỏc hot ng c bn tin hnh dy hc"Tp vit on i thoi".
* Hot ng 1: Tỡm hiu yờu cu bi.
* Hot ng 2: Lm mu: Giỳp hc sinh th hin li thoi ca 1,2, s vic v
nhn xột, chnh sa li thoi.
* Hot ng 3: Lm theo mu:
a. Thoi trong nhúm: Sm vai, tp thoi, nhn xột li thoi, gúp ý chnh sa cho
nhau.
b. Thoi trc lp: Mt vi nhúm sm vai, thoi trc lp, lp nhn xột, ỏnh giỏ,
chnh sa li thoi.
c. Vit li thoi: Hc sinh t vit li thoi sau khi ó nghe nhn xột v rỳt kinh
nghim ca bn.
C ba hot ng trờn cú mi quan h khng khớt vi nhau; h tr cho nhau,
hot ng ny l iu kin, tin cho hot ng kia v ngc li. Vi i tng
hc sinh ca tụi, khi dy khụng xem nh hoc b qua hot ng no. Cú th nhn
mnh thờm hot ng 2,3.
* Hot ng 4: Cng c.
Sau õy, tụi xin gii thiu giỏo ỏn dy tit Tp vit on i thoi: "Gi
nghiờm phộp nc" Tun 26 m tụi ó thc hin lp tụi dy hc (ch gii thiu
phn dy bi mi).
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
10
Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5

TP VIT ON I THOI: GI NGHIấM PHẫP NC

ngi thỏi cụng minh, ngay
thng, nhõn hu ca Trn Th
.
- c 6 gi ý li i thoi v
cho bit tớnh cỏch ca tng
nhõn vt?
- NM: õy l tớnh cỏch riờng
ca tng nhõn vt, khi vit li
thoi, cỏc em cn th hin rừ
tớnh cỏch ny ca tng ngi.
- Nghe
- 1 em đọc mục 1, mục 2
- Trả lời: Chuyển một đoạn
truyện thái s Trần Thủ Độ
thành một màn kịch bằng
cách viết tiếp các lời đối
thoại.
- c on trớch.
- Tr li: Trn Th l
ngi cụng minh, ngay
thng, nhõn hu.
- 2 em c
- Tr li: Trn Th l
ngi ngay thng, cụng
minh, nhõn hu.
- Linh T Quc Mu va
nng niụ v phn nn chng
mỡnh.
- Ngi quõn hiu hi s
hói mt chỳt nhng cng

N1,2 vit li thoi v Trn Th

N3, 4 vit li thoi v lớnh hu.
- NM: Mi gi ý, cỏc em cú th
vit nhiu li thoi, chn li
thoi hay nht, sỏt ỳng vi
tớnh cỏch, hnh ng ca nhõn
vt.
- Cn s dng t xng hụ
vit li thoi phự hp vi nhõn
vt.
- Hng HS vit li thoi
ỳng.
- Yờu cu mi nhúm 1, 2 vit
2-3 li thoi. Sau ú, chn mt
li thoi hay, phự hp nht
c.Cũn nhúm 3, 4 khụng c
vit li thoi ging nhau.
- 2 em c.
-Tr li: C 4 li thoi th
hin ý 1: Linh T Quc
Mu phn nn vi Trn Th
v chuyn b b ngi
Quõn hiu coi thng.
- 1 em.
- Trao i theo nhúm.
- Vit li thoi theo nhúm:
Vit nhiu li thoi chn
ra mt li thoi hay, phự
hp.

- N2: TT: Phu nhõn c
bỡnh tnh, tụi s tra kho
hn.
- N3: Lớnh hu: Bm, võng
. (lỏt sau, lớnh hu v, dn
theo mt ngi quõn hiu
trc 30 tui, dỏng v cao
ln, ng hong.)
- N4: Lớnh hu: Bm, võng
. (hai tờn lớnh cựng ngi
quõn hiu tui trc 30 bc
vo.)
- c gi ý 4 v 5.
- Trao i, vit li thoi:
- N3: QH: - (ly cho) Kớnh
cho Thỏi s v phu nhõn.
-N1: TT: - Ngi cú phi
l ng quõn hiu sỏng nay
gỏc ca bc khụng?
- N4: QH: - (chp tay, l
phộp) D, bm ỳng .
- N2: TT: Ngng mt lờn!
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
13
Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5
b. Thoại
trớc lớp
8p
cht ch chn li thoi cho
nhõn vt c lin mch v ni

ai cng phi xung kiu khi
i qua thm cm. H thn
bit ú l phu nhõn Thỏi s
ng triu nhng cng
khụng th lm trỏi phộp
nc. Mong Thỏi s minh
xột.

- Trao i, vit li thoi
theo nhúm:
- N1: TT: (v hi lũng, ụn
tn) Thỡ ra th! Ngi
chc thp m gi nghiờm
phộp nc nh vy, ta trỏch
gỡ ngi c. (núi vi phu
nhõn) B hóy ban thng
cho anh ta.
- N2: LTQM: (núi vi gia
nụ) Ly cho ta mt tm la
v mt nộn vng.
- N3: Gia nụ: (gia nụ vo
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
14
Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5
c. Viết lời
thoại
Hoạt
động 4:
Củng cố
8p

- Trao i, nhn xột, lng
nghe
- Vit hon chnh li thoi
- Lng nghe
3. Kt qu t c
Qua tit hc ny, cỏc em ó bit cỏch vit li thoi ỳng vi tớnh cỏch riờng ca
tng nhõn vt trong mi hon cnh c th. Cỏc em ó bit a kch tớnh vo li
thoi ca mỡnh; qua ú, bit tỏi hin li mi quan h, hnh ng, hon cnh, s
vic ca nhõn vt bng cỏch sm vai tp thoi (tp din kch). Do vy, hc xong
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
15
Một số biện pháp giúp học sinh "Tập viết đoạn đối thoại" trong môn TLV 5
bi ny, cỏc em ó tin b hn, t kt qu cao hn nhiu so vi tit hc trc. Sau
õy l kt qu c th:
Bng 2: Thi gian dy hc: Th 5 ngy 12 thỏng 3 nm 2010 (Tun 26)
Ni
dung
S hs
d kim
tra
Kt qu
Gii Khỏ TB Yu
SL TL SL TL SL TL SL TL
Tp vit
on i
thoi
"gi
nghiờm
phộp
nc"

2 tit v dy 2 nm 2 lp khỏc nhau, i tng hc sinh v iu kin dy hc cũn
nhiu khú khn, Th nhng, tụi cng mnh dn by t ý kin ca mỡnh; nu c
cỏc bn ng nghip ún c, mong nhn c cỏc ý kin, trao i, úng gúp, b
sung ca cỏc bn; bn thõn tụi tip tc ỳc rỳt kinh nghim trong dy hc phõn
mụn Tp lm vn lp 5 nhiu hn na.
Ngời thực hiện: Đặng Thị Bảy Trờng Tiểu học Diễn Yên 2
17