A. ĐẶT VẤN ĐỀ
***
Sức khỏe và tính mạng là nhóm quyền nhân thân luôn tồn tại với mỗi cá
nhân và không thể chuyển giao cho người khác, đồng thời cũng không thể đem nó
trao đổi làm đối tượng mua, bán, tặng, cho, đặt cược hay bảo lãnh,… Bản thân hai
quyền nhân thân này nếu không bị xâm phạm thì không thể làm phát sinh các quan
hệ xã hội liên quan đến tài sản mà chỉ khi bị xâm phạm gây thiệt hại về vật chất và
tinh thần. Nhưng những thiệt hại ấy được xác định như thế nào và người có hành vi
vi phạm phải bồi thường thiệt hại ra sao cho thỏa đáng? Trên thực tế, việc xác định
thiệt hại luôn luôn gặp không ít khó khăn bởi thiệt hại gây ra thường không đơn
thuần có ảnh hưởng một cách trực tiếp mà nhiều khi còn có những thiệt hại về tinh
thần. Bài viết sau đây sẽ đi vào tìm hiểu cách xác định thiệt hại do sức khỏe, tính
mạng bị xâm phạm theo quy định của pháp luật hiện hành song song với những ví
dụ thực tiễn.
1
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
***
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẤN ĐỀ XÁC ĐỊNH
THIỆT HẠI
I. Khái niệm thiệt hại
1. Định nghĩa
Thiệt hại là sự mất mát hoặc giảm sút về một lợi ích vật chất hoặc tinh thần
được pháp luật bảo vệ. Thiệt hại trong trách nhiệm dân sự phải là sự thiệt hại thực
tế về tài sản hoặc tổn thất tinh thần dẫn đến thiệt hại về tài sản có thể tính được bao
gồm các khoản sau:
(i) Những chi phí phải bỏ ra (chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế khắc phục thiệt
hại)
(ii) Những hư hỏng mất mát về tài sản
(iii) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút
Thiệt hại trong trách nhiệm dân sự còn là sự tổn thất về tinh thần do danh dự,
nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm nhưng không dẫn đến thiệt hại về tài sản.

Thiệt hại vật chất tức là thiệt hại có thể tính được thành tiền, mang tính giá
trị, biểu hiện ở những dạng cụ thể như:
3
- Mất tài sản: tài sản không còn tồn tại trên thực tế, tài sản đã bị hủy hoại, bị tiêu
hủy không còn khả năng để sửa chữa, khôi phục lại hoặc là tài sản đã bị chuyển
giao không còn khả năng tìm thấy.
VD: Do có xích mích với A, B ném đá vỡ kính cửa oto của A.
- Những chi phí cho sự ngăn chăn, sửa chữa, thay thế. Cụ thể là những phí tổn phải
bỏ ra có thể là tiền hoặc những tài sản khác nhằm khôi phục lại nguyên trạng tài sản
hoặc có thể ngăn ngừa thiệt hại xảy ra do hành vi trái pháp luật của người gây thiệt
hại.
VD: B ném vỡ cửa kính ôtô của A. Thiệt hại trực tiếp ở đây là ô kính bị vỡ ngoài ra
đồ nội thất trong xe cũng bị hư hỏng nên những chi phí cụ thể ở đây là chi phí thay
kính và chi phí sữa chữa những đồ nội thất bị hư hỏng khác.
- Thiệt hại vật chất cũng có thể là những chi phí phải bỏ ra do bị thiệt hại về tính
mạng, sức khỏe như chi phí cứu chữa bao gồm viện phí, tiền thuốc men,… và chi
phí cho việc bồi dưỡng, chăm sóc phục hồi chức năng cho bên bị thiệt hại.
- Trường hợp người bị thiệt hại về tính mạng, sức khỏe mất hoàn toàn khả năng lao
động hoặc mất một phần khả năng lao động từ đó dẫn đến việc mất đi những thu
nhập về sau hoặc những thu nhập về sau hoặc những thu nhập về sau bị giảm sút so
với thu nhập bình quân trước khi thiệt hại. Những khoản thu nhập bị mất hoặc giảm
sút cũng được coi là thiệt hại phải bồi thường.
VD: A vượt ẩu và đã dùng xe oto quệt vào xe máy của B khiến B ngã gãy chân
không thể đi làm được trong khi công việc chính của B là xe ôm. Vì gãy chân, B
không thể tiếp tục làm công việc xe ôm được nữa mà phải chuyển sang bán quán
nước. Thu nhập của B từ 2.500.000 đồng/tháng đã giảm xuống còn 1.500.000
đồng/tháng. Thiệt hại ở đây là khoản chênh lệch 1.000.000 đồng/tháng.
Thiệt hại về tài sản phải là thiệt hại thực tế đã xảy ra và tính được bằng tiền
hoặc những thiệt hại trong thực tế chưa xảy ra nhưng chắn chắn sẽ xảy ra cũng
được coi là thiệt hại về tài sản.

để hồi phục phục phần nào về thẩm mỹ của khuôn mặt người đó như trước khi chưa
bị gây thiệt hại như chi phí làm mũi, làm môi, làm cằm giả; chi phí khắc phục lại
làn da do bị cháy, bị bỏng do lửa cháy, do hóa chất, do axit và các khoản chi để
mua xe đẩy, nạng chống…
Thiệt hại còn bao gồm những chi phí liên quan đến chức năng thu nhập của
người bị gây thiệt hại. Những thu nhập đó có thể bị giảm sút hoặc mất đi ngay sau
khi hành vi gây thiệt hại xảy ra.
2. Thiệt hại của người bị gây thiệt hại về sức khỏe
2.1 Thiệt hại về vật chất
Thiệt hại vật chất tức là thiệt hại có thể tính được thành tiền, mang tính giá
trị, bao gồm:
Thứ nhất: Thiệt hại là những chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng
phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại.
Thứ hai: Thiệt hại là thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị
thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể
xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại
Thứ ba: Thiệt hại là những chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất
của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại
mất khả năng lao động và cần có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao
gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại.
Thứ tư: Thiệt hại là mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên
thoả thuận; nếu không thoả thuận được thì mức tối đa không quá ba mươi tháng
lương tối thiểu do Nhà nước quy định.
2.1.1 Những chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng phục hồi sức khỏe và
chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại
6
“Chi phí hợp lý” là những chi phí liên quan trực tiếp đến việc khắc phục hậu
quả của hành vi gây thiệt hại về sức khỏe cho người bị gây thiệt hại.
Các chi phí này gồm có:
Một là các khoản tiền chi phí khám chữa bệnh như chi phí sơ cứu ban đầu,

thiệt hại còn phải bồi thường những chi phí và thu nhập thực tế bị mất cho người
trực tiếp chăm sóc người bị hại trong thời gian điều trị vết thương. Những khoản
tiền này gồm có tiền tàu, xe đi lại, tiền ăn ở, thu nhập bình quân hang tháng của họ.
Trường hợp sau khi bị xâm phạm sức khỏe, người bị thiệt hại mất khả năng lao
động và không tự phục vụ được những sinh hoạt tối thiểu cho bản than, cần phải có
người thường xuyên chăm sóc và họ cũng không còn khả năng cấp dưỡng cho
những người mà họ thường xuyên cấp dưỡng thì người gây thiệt hại cũng có trách
nhiệm phải bồi thường cả những khoản này.
2.2 Thiệt hại về tinh thần
Thiệt hại về tinh thần là chi phí cho những tổn thất về tinh thần, những thiệt
hại phi vật chất có ảnh hưởng tới tính cách và đời sống nội tâm của người bị gây
thiệt hại.
3. Cách xác định thiệt hại của người bị gây thiệt hại về sức khỏe
3.1 Người bị thiệt hại có thu nhập thực tế, hợp pháp
Việc xác định thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại
được xác định theo hai bước:
Bước một: Xác định thu nhập thực tế của người bị thiệt hại trong thời gian
điều trị là có hay không. Trong trường hợp người bị gây thiệt hại có thu nhập thì
thu nhập thực tế của họ là bao nhiêu?
8