SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC SỬ DỤNG GIÁO ÁN ĐIỆN
TỬ TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở
TRƯỜNG THPT"
1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài.
Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật, công nghệ phát triển ngày càng
nhanh và đang được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội của
thế giới nói chung và nước ta nói riêng. Đặc biệt nó đã và đang ứng dụng rộng rãi trong
lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Ngành giáo dục hiện nay đang đẩy mạnh việc đổi mới
phương pháp, ứng dụng công nghệ thông tin và thiết bị vào dạy học, đặc biệt là ph¬ng
ph¸p gi¶ng d¹y nhằm phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh. Vì thế
việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động dạy học trở thành nhiệm vụ hết sức cấp
thiết và quan trọng của giáo viên, đặc biệt là giáo viên bậc THPT, trong đó có những giáo
viên dạy bộ môn Ngữ văn.
Ứng dụng công nghệ thông tin, soạn và giảng dạy bằng giáo án điện tử có nhiều ưu điểm:
sử dụng những hình ảnh, âm thanh, nhạc và phim trong bài dạy sẽ tạo được nhiều sự
hứng thú và đạt nhiều hiệu quả giáo dục cho học sinh trong qu¸ trình học tập ở nhà trường
phổ thông. “Đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với đổi mới về phương tiện dạy học
và môi trường học tập. Ứng dụng công nghệ thông tin cho phép tạo ra một môi trường
học tập mới – môi trường dạy học điện tử” (E-Learning).
Để giảng dạy thành công một tiết Văn, người giáo viên phải có phương pháp dạy học
thích hợp. Mặc dù vậy không phải lúc nào, giáo viên nào cũng cung cấp đầy đủ kiến thức
của bài học cho học sinh trong thời lượng nhất định và lại gợi được sự hứng thú, phát huy
được tính tích cực chủ động chiếm lĩnh kiến thức của các em.
2
Từ thực tế giảng dạy trong nhà trường, căn cứ vào tình hình của học sinh tôi nhận
thấy: việc đối mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
của học sinh bằng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn Ngữ văn là

THPT Bá Thước, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa.
4. Phương pháp nghiên cứu.
4.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận.
Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu, văn bản liên quan đến sáng
kiến.
4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi.
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
4
Chương 1: Cơ sở lí luận.
1.1. Quan niệm về giáo án điện tử.
Cần hiểu “giáo án điện tử” là bản thiết kế toàn bộ quá trình dạy - học một đơn vị bài học
(bao gồm mục tiêu, nội dung, phương pháp) trên phương tiện trình chiếu điện tử. Trong
bản thiết kế này, các thao tác trình chiếu phải luôn tương tác và tương thích với các thao
tác dạy - học, đảm bảo được mối quan hệ hoạt động (thầy - tri thức và kĩ năng - trò), trở
thành một phương diện thể hiện cụ thể hóa của một phương pháp dạy - học bộ môn nhất
định. Trong bản thiết kế này có thể có các hình ảnh, âm thanh, các mô phỏng thí
nghiệm…
1.2. Công tác chuẩn bị trước khi soạn .
Trước khi tiến hành soạn giáo án, giáo viên cần nắm vững các kiến thức cơ bản về
cách sử dụng máy vi tính, soạn thảo văn bản trên phần mềm Microsoft Office Word và
phần mềm Microsoft Office PowerPoint, các phần mềm xem hình ảnh, xem phim, coppy
hình ảnh…
Để tiến hành soạn giáo án điện tử, trước hết chúng ta cần soạn kỹ giáo án truyền
thống. Đây là khâu quan trọng đầu tiên vì giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của bài dạy,
tiết dạy, các phương pháp sử dụng trọng bài, các phương tiện để tổ chức hoạt động cho
giáo viên và học sinh. Ngoài ra giáo viên cũng phải xác định tiến trình lên lớp, những
hoạt động của giáo viên và học sinh, nội dung chính của bài học, nội dung ghi bảng để
định hướng chắc chắn những thao tác và nội dung cơ bản của bài học, để dự kiến các

Trước hết cần nắm vững các thao tác sử dụng phần mềm PowerPoint như: làm việc
với tập tin, quản lí các slide, định dạng slide, chọn dạng màu nền, nhập văn bản, hiệu
chỉnh văn bản, sử dụng các công cụ vẽ, sử dụng Wordart, chèn hình ảnh, âm thanh, phim,
thiết lập biểu đồ, chèn nút điều khiển, thiết lập hiệu ứng, chọn dạng hiệu ứng
1. 3.1.Các bước thực hiện.
- Hoàn chỉnh giáo án trên word (gồm đầy đủ và chi tiết các hoạt động).
- Thiết kế các slide hỗ trợ và tạo hiệu ứng như dự kiến.
- Chuẩn bị thêm các phương tiện khác (nếu cần thiết): bảng phụ, tài liệu trực quan…
- Kiểm tra, đánh giá bước đầu toàn bộ giáo án và các slide hỗ trợ trước khi lên lớp.
1. 3.2. Những lưu ý khi tạo slide.
 Sử dụng màu sắc trong các trang trình chiếu.
Để có những trang trình chiếu thu hút và ấn tượng, ngoài nội dung khoa học ra, chúng ta
phải biết sử dụng màu sắc hợp lí: chọn màu, phối màu giữa nền và chữ, phối màu giữa
các dòng văn bản.
Nếu chữ viết trong một trang chỉ có một màu duy nhất, người đọc sẽ rất nhàm chán
(ngoại trừ trường hợp, trên trang đó chỉ chứa một loại nội dung duy nhất). Ngược lại, sử
dụng quá nhiều màu sắc trong một trang hoặc trong một bài giảng sẽ làm cho học sinh
hoặc thích thú với màu sắc mà không tập trung vào nội dung bài học, hoặc có cảm giác
khó chịu, dẫn đến phản tác dụng. Chỉ nên sử dụng nhiều nhất là 5 màu trong mỗi trang
bài giảng.
 Chữ viết trong trang trình chiếu
8
- Kiểu chữ: 2 kiểu chữ thường được chọn nhất là: Times New Roman và Arial. Chú ý:
cùng một cỡ chữ nhưng chữ Arial lớn hơn Times New Roman 1
bậc.
- Cỡ chữ: nếu không phải là đề mục của bài thì nên dùng cỡ chữ 24 (trường hợp bất khả
kháng, phải viết nhiều chữ trên một trang thì có thể nhỏ hơn) và lớn nhất là 28, 32.
- Số chữ trên một trang trình chiếu: vấn đề này cũng cần lưu ý. Để các trang trình chiếu
chứa đủ nội dung cơ bản của bài học, không nhất thiết phải viết nhiều, viết nguyên câu,
viết hết mọi điều như trong sách giáo khoa, có thể làm như sau:

trong phần các slide có các nội dung chính của bài học thì không nên thiết lập chế độ hoạt
hình tự động mà nên chọn chế độ click chuột và không định dạng âm thanh
Chú ý: Nên chọn nhiều hiệu ứng hoạt hình và âm thanh khác nhau để không gây nhàm
chán cho học sinh, đồng thời thích hợp với các phần của bài dạy.
Khi sử dụng hình ảnh để minh hoạ cho bài học cần lựa chọn những hình ảnh, những bức
tranh tiêu biểu phù hợp với từng phần và toàn bộ bài học. Không nên sử dụng nhiều hình
ảnh có nội dung ít liên quan đến bài học vì chúng ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ của bài
dạy, ảnh hưởng đến sự cảm nhận văn chương của học sinh.
10
Ví dụ : Trong bài “Phong cách ngôn ngữ báo chí” trong chương trình Ngữ văn lớp 11, ở
phần bài tập củng cố có nhiều bài tập khác nhau, dưới đây là cách chọn hình ảnh phù hợp
với nội dung của một bài tập (một slide).
Đoạn văn sau viết theo thể loại nào của văn bản báo chí?
“ Chiều 6 – 10, tại Trung tâm Công nghệ phần mềm đã diễn ra lễ
bế giảng lớp đào tạo Tin học dành cho cán bộ công chức các sở,
ban, ngành trong toàn tỉnh ”
a/ Bình luận
a/ Bình luận
b/ Tin tức
b/ Tin tức
c/ Tiểu phẩm
c/ Tiểu phẩm
d/ Phóng sự
d/ Phóng sự
 Sử dụng các trang PowerPoint kết hợp các hoạt động dạy và minh hoạ.
Trong giáo án điện tử, giáo viên cần mở rộng nội dung ra thực tế (bằng hình ảnh, phim),
cần cập nhật thông tin hoặc chèn các câu hỏi, hướng dẫn thảo luận…trong khi vẫn phải
11
để nội dung bài giảng trên trang PowerPoint phát triển liên tục, có nhiều cách để người
thiết kế thực hiện điều đó:

Một số giáo viên không hoạch định kế hoạch lên lớp, chưa xác định đơn vị kiến thức,
kiến thức tích hợp, ít chú trọng đến phương pháp, phương tiện (nếu có chỉ là những câu
hỏi được trình chiếu trên màn hình thay cho việc giáo viên ghi trên bảng đen, như cách
làm truyền thống), biến màn hình thay bảng đen phấn trắng. Khi cho học sinh thảo luận
nhóm, các em trình bày xong, giáo viên lại củng cố lại bằng những slide đã chuẩn bị sẵn,
13
như vậy vô tình “buộc” các em hiểu theo cách mà giáo viên đã hiểu. Điều đó biến hoạt
động nhóm trước đó thành hình thức, khó thuyết phục học sinh.
Nguyên nhân của vấn đề là do nhiều người hiểu chưa đúng về giáo án có sử dụng phần
mềm tin học hỗ trợ với việc trình chiếu nội dung bài giảng; nhiều tiết dạy còn mang nặng
tính biểu diễn. Nhiều lúc học sinh nhầm lẫn giữa hình tượng văn học vốn được xây dựng
bằng nghệ thuật ngôn từ với những con người “bằng xương bằng thịt” trong phim, ảnh,
(những hình tượng nhân vật này đã qua lăng kính chủ quan của đạo diễn, diễn viên,…).
Hậu quả của việc làm ấy dẫn đến sự chuyển đổi hình thức từ đọc chép, ghi chép sang
chiếu chép. Học sinh chỉ tiếp thu hiệu ứng công nghệ thông tin chứ thực sự vẫn chưa chủ
động sáng tạo trong tiếp thu văn bản, các em còn xơ cứng, “chịu” sự áp chế từ các slide
trình chiếu được soạn sẵn.
Bởi thế, có nhiều ý kiến cho rằng dùng giáo án điện tử làm phương tiện dạy học môn
Ngữ văn sẽ làm hạn chế hiệu quả vì môn Ngữ văn hấp dẫn người đọc bởi tính hình tượng
và tính gợi hình gợi cảm của nó, cho nên máy móc sẽ thiếu độ rung cảm của tâm hồn thì
tiết dạy khó thành công
Cũng có ý kiến cho rằng sử dụng giáo án điện tử không làm rõ được đổi mới phương
pháp, bởi lạm dụng máy chiếu sẽ không gợi được trí tưởng tượng của học sinh, giờ học sẽ
rời rạc, xơ cứng, học sinh không cảm thụ được nét đẹp của văn chương.
2.2. Thực trạng của việc sử dụng giáo án điện tử trong hoạt động dạy, học Văn ở
nhà trường THPT Bá Thước.
Qua thực tế dự giờ của các đồng nghiệp và cũng chính từ bản thân, tôi thấy khi sử dụng
giáo án điện tử cũng có khá nhiều bất cập:
Thứ nhất: văn chương hấp dẫn người đọc bởi tính hình tượng, tính gợi cảm của nó, nhưng
khi sử dụng giáo án điện tử, phần lớn giáo viên hầu như bị phụ thuộc hoàn toàn vào màn

pháp phù hợp vừa phát huy được tính tích cực chủ động, vừa gợi được hứng thú cho học
sinh, vừa truyền tải hết nội dung của bài trong khoảng thời gian có hạn, giáo viên cũng
không phải giảng và ghi bảng quá nhiều đặc biệt là đối với những bài văn học sử hoặc
các bài tiếng Việt.
Khi thiết kế giáo án điện tử cần bảo đảm được tính hệ thống, tính mạch lạc, tính chính
xác và hướng đến các hoạt động phát huy tính tích cực của học sinh, nên làm cho học
sinh được bộc lộ suy nghĩ của mình qua giờ học.
Sự trình diễn đừng quá cầu kì, phô diễn mà phải chú ý mục tiêu đặt ra từ bài học. Tuy
nhiên, không phải bài nào ta cũng dạy qua máy, cần có sự chọn lọc. Khâu chuẩn bị bài
cũng phải chu đáo và luôn tìm tòi sáng tạo, phương pháp có thay đổi, có phong phú bài
dạy mới có kết quả tốt. Khi dạy, giáo viên phải luôn tâm niệm một điều: Máy móc chỉ là
phương tiện, chỉ có phương pháp giảng dạy làm sao đạt hiệu quả mới là cần thiết.
Hiệu quả tiết học vẫn tập trung vào vai trò của người thầy. Người thầy không chỉ là người
truyền thụ kiến thức mà còn phải biết dẫn dắt học sinh tham gia tích cực vào bài giảng
như thế nào. Như vậy, chỉ có phương pháp giảng dạy làm sao đạt hiệu quả mới là cần
thiết. Vì thế, trong tiết học, giáo viên nên kết hợp cả phương pháp hiện đại và phương
pháp truyền thống: ngoài việc dùng các hình ảnh, đoạn phim ngắn để minh họa nên cho
16
học sinh thảo luận, kể chuyện, tự nhận xét và phát biểu ý kiến của mình, các em sẽ tiếp
thu nhanh bài học.
Để giờ dạy bằng giáo án điện tử đạt hiệu quả, ta phải thực hiện tốt các khâu: soạn bài –
trình chiếu – và hướng dẫn học sinh ghi chép.
Căn cứ vào thực tế giảng dạy ở một số lớp và dự giờ của các đồng nghiệp, tôi mạnh
dạn đề ra những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của việc sử dụng giáo án điện tử
trong hoạt động dạy, học môn Ngữ Văn ở trường THPT Bá Thước như sau:
Đối với phân môn Đọc văn: trong chương trình Ngữ văn THPT có rất nhiều bài Đọc văn
có thể lựa chọn để dạy bằng giáo án điện tử, bởi nó sẽ đem lại hiệu quả cao trong việc
truyền thụ kiến thức của giáo viên và lĩnh hội tri thức của học sinh.
Ví dụ 1: Dạy bài bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường
bằng PowerPoint sẽ rất có hiệu quả, bởi nó sẽ đem đến trực quan sinh động cho học sinh

giúp học sinh đi tìm hiểu một tác phẩm nghệ thuật, thì kiến thức văn học sử là kiến thức
giao thoa giữa khoa học và nghệ thuật. Mặt khác, dung lượng kiến thức trong một bài văn
học sử thường lớn. Để giảng dạy thành công một bài văn học sử đòi hỏi người giáo viên
phải có phương pháp giảng dạy thích hợp. Mặc dù vậy, không phải giáo viên nào cũng
vừa cung cấp đầy đủ kiến thức của bài văn học sử cho học sinh trong thời lượng nhất
định lại vừa gợi được sự hứng thú, phát huy được tính tích cực chủ động của các em. Đối
với học sinh, do tính chất của bài học tương đối khô khan cho nên các em ít hứng thú,
mặt khác chưa phải học sinh nào cũng tích cực chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức,
biết học đúng cách để có thể tiếp thu đầy đủ nội dung của một bài văn học sử. Vì thế, để
đạt hiệu quả cao khi dạy các bài học này, giáo viên nên chọn dạy bằng giáo án điện tử.
20
Ví dụ: Dạy bài: Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX. Ở mỗi
giai đoạn phát triển chúng ta có thể lập bảng với nội dung như slide dưới đây để học sinh
dễ hình dung và nắm bắt nội dung bài học.

Hoặc giáo viên cũng nên trình chiếu một vài hình ảnh của một số tác giả tiêu biểu cho
từng giai đoạn để học sinh dễ thuộc, dễ nhớ.
21
Ở phần củng cố nội dung bài học, giáo viên có thể chuẩn bị bài tập như slide dưới đây:
22
Ở những tiết Làm văn: dạy bằng giáo án điện tử rất thuận tiện, đặc biệt là ở các tiết dạy
mà mục tiêu bài học là hình thành và rèn luyện cho học sinh kĩ năng lập dàn ý.
Ví dụ: Dạy bài “Lập dàn ý bài văn nghị luận” (Ngữ văn 10). Để giúp học sinh nắm bắt
dễ dàng khâu tìm ý cho bài văn trước khi tiến hành lập dàn ý, giáo viên có thể khái quát
bằng sơ đồ sau:
Hoặc ở phần Ghi nhớ, để khái quát nội dung bài học, giáo viên có thể chuẩn bị sơ đồ:
23
Đối với các bài lí luận văn học: để học sinh nhanh chóng nắm bắt các khái niệm trừu
tượng, chúng ta có thể khái quát bằng các bảng, từ đó dành nhiều thời gian cho hoạt động
luyện tập.