SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
“TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY
BỘ MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS"
1
PHẦN THỨ NHẤT
ĐẶT VẤN ĐỀ
Lịch sử cũng như các môn học khác, có vai trò tác động đến con người không chỉ
về trí tuệ mà còn cả về tư tưởng, tình cảm. Bên cạnh đó, còn góp phần xây dựng con
người phát triển hoàn thiện về: “ĐỨC-TRÍ-THỂ-MĨ”. Ở những mức độ khác nhau. Nếu
Văn học giúp học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong thơ ca để càng yêu quý hơn con
người, dân tộc Việt nam thì thông qua Lịch sử, các em không chỉ thấy được quá trình
phát triển của đất nước, một dân tộc mà rộng hơn là cả một xã hội loài người. Ngoài ra nó
còn góp phần quan trọng trong việc hình thành, bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quan
khoa học. Như vậy, so với các môn học khác thì môn Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc
giáo dục tư tưởng, tình cảm đối với thế hệ trẻ. Những kiến thức Lịch sử không chỉ đơn
thuần dạy cho các em biết yêu, ghét trong đấu tranh giai cấp, biết yêu quý lao động mà
còn góp phần định hình cho học sinh cách ứng xử đúng đắn trong cuộc sống. Bởi “ Bắt
nguồn từ một sự thực là trong khoa học Lịch sử có những yếu tố nghệ thuật”.
Mặc dù có vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục thế hệ trẻ, nhưng
hiện nay, việc dạy học Lịch sử chưa hoàn thành tốt vai trò của mình và một thực tế đáng
buồn là học sinh không thích học môn Lịch sử, xem nhẹ môn Lịch sử. Các em tiếp thu
kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác, thiếu hệ thống. Vì đa phần các em cho rằng
học Lịch sử phải ghi nhớ quá nhiều sự kiện khô khan, Lịch sử là một môn học nghiên cứu
về quá khứ mà quá khứ là cái đã qua không thể thay đổi nên chỉ học cho qua chứ không
có gì vận dụng vào thực tế.
Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân gây nên song cơ bản không phải do bản thân
môn Lịch sử mà do quan niệm, phương pháp dạy học chưa phù hợp, chưa đáp ứng được
2
yêu cầu môn học đề ra. Giáo viên dạy Lịch sử chưa phát huy được thế mạnh của bộ môn,
chưa chỉ ra cho các em nhận thức được đây là bộ môn khoa học, cần phải só sự học tập,

tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan với nhiều sự kiện lịch sử nặng
về chiến tranh cách mạng, ít đề cập về lịch sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽ với văn
học, khoa học…nên chưa tạo được sự hứng thú học sử đối với học sinh. Học sinh còn
hiểu một cách rời rạc, không nắm được mối quan hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh
vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn.
Yêu cầu hiểu biết lịch sử, nhu cầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt cho giáo viên
lịch sử nhiệm vụ: Làm thế nào nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử, kích thích sự
hứng thú học sử cho học sinh. Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên dạy sử
không chỉ có kiến thức vững vàng về bộ môn lịch sử mà còn phải có những hiểu biết
vững chắc về các bộ môn địa lý, văn học, nghệ thuật, khoa học…để vận dụng vào bài
giảng lịch sử làm phong phú và hấp dẫn thêm bài giảng.
II- NỘI DUNG CỤ THỂ:
1- Thời gian, địa điểm:
- Năm học 2012 – 2013.
- Địa điểm” Trường THCS Cao Răm
4
2- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
Học sinh khối 7,8 (năm học 2011-2012); Khối 8,9 (Năm học 2012 - 2013) Trường
THCS Cao Răm – Lương Sơn – Hòa Bình.
3- Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp sưu tầm sử liệu
- Phương pháp phân tích,tổng hợp, khái quát.
- Dạy thử nghiệm trên lớp.
4- Một số nội dung tích hợp cụ thể:
4.1 Tích hợp với môn Ngữ Văn: Trong giảng dạy
bộ môn Lịch sử, người giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc làm sống lại các sự
kiện lịch sử. Tuy nhiên nếu chỉ dựa vào những kiến thức trong sách giáo khoa thì khó có
thể tạo dựng lại không khí lịch sử cần thiết để thu hút các em đi sâu tìm hiểu, khám phá
quá khứ của dân tộc, của thế giới. Để tạo nên những cảm xúc thực sự trước những sự kiện
th ì việc vận dụng kiến thức văn học vào giảng dạy lịch sử là điều cần thiết, nó góp phần

trong bài “Chạy tây” và bài “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”:
“ Ngoài cật có một manh áo vải, nào đợi mang bao táu, bầu ngòi, trong tay
cầm một ngọn tầm vông chưa nài, sắm dao tu nón gõ.
Hoả mai đánh bằng rơm con cúi cũng đốt xong nhà dạy đạo kia, gươm đeo
6
dùng bằng lưỡi dao phay chém rớt đầu quan hai nọ…”
Thì học sinh sẽ hình dung được ngay về hoàn cảnh của phong trào đấu tranh của nhân
dân ta lúc bấy giờ.
Đối với bài:11 ( lịch sử 7) : Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 -
1077)
* Nội dung phấn 2: Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt giáo viên có
thể sử dụng thơ ca để minh họa nhấn mạnh bài “ Thơ thần” của Lý Thường Kiệt:
“Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành định phận ở sách trời
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”
Giáo viên cần đọc minh họa khổ thơ trên và phân tích cho học sinh thấy bài thơ đã
có tác dụng một phần làm cho quân giặc càng thêm hoang mang lo sợ, mặt khác còn động
viên khích lệ tinh thần chiến đấu của quân sĩ .
Hay trong bài ngữ văn lớp 9 : “Hoàng Lê Nhất thống chí”
Giáo viên có thể sử dụng nội dung một phần kiến thức ở bài đó để làm nổi bật nên
tinh thần chiến đấu quật cường của nghĩa quân Tây Sơn:
Trong trận Ngọc Hồi -Đống Đa được thể hiện qua hình ảnh của người anh hùng áo
vải Tây Sơn với ý chí quyết tâm đánh giặc bảo vệ nền độc lập dân tộc
“Đánh cho để dài tóc
Đánh cho để đen răng
Đánh cho nó chích luân bất phẩn
Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn
Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ”
7

em.
Khi nói về ý nghĩa “Chiến thắng của Điện Biên phủ” ta trích câu thơ:
“Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ nên thiên sử vàng”
Nhìn chung có rất nhiều kiến thức đẻ vận dụng văn học trong giảng dạy bộ môn
Lịch sử. Ta có thể đưa vào bài giảng một câu thơ, một đoạn văn hay một trích đoạn nhằm
giúp học sinh có thể nêu ra một kết luận khái quát cụ thể hóa một vấn đề hây một sự kiện
lịch sử đã được học.
Như vậy ta thấy rằng: Sử dụng tích hợp kiến thức văn học trong giảng dạy lịch sử
không những giúp các em nắm vững nhânh chóng, nhớ lâu bài học mà còn góp phần củng
cố thêm kiến thức văn học, tạo điều kiện cho học sinh hình thành phương pháp liên hệ
trong quá trình học tập của mình.
9
4.2 Tích hợp với môn Mĩ thuật:
Không những môn Lịch sử chỉ gần gủi trong nội dung kiến thức với môn Ngữ văn
mà còn coa nhiều nội dung liên quan đến kiến thức môn Mĩ thuật.
Đây là một phương pháp dạy học hiện đại trong dạy học Lịch Sử, giúp học sinh phát triển
toàn diện về mọi mặt áp dụng vào giảng các bài tìm hiểu về văn hóa xã hội các thời kỳ
lịch sử. Ví dụ như bài “Phong trào văn hóa phục hưng” Giáo viên có thể đưa ra những
tranh, ảnh thể hiện hiện nội dung của phong trào văn hóa Phục Hưng, sau đó sẽ giải thích
về những nội dung được thể hiện trong tranh. Cuối cùng, đặt một số câu hỏi giúp học sinh
nhận thức vấn đề và rút ra kết luận cần thiết.
Đối với việc tích hợp môn Lịch sử với môn Mĩ thuật, ta có thể đưa ra hai nội dung:
* Sử dụng hình ảnh minh họa trong việc giảng dạy các tiết, các phần về “ Văn
hóa các thời kỳ lịch sử”.
Ở mảng này, tập trung vào việc cho học sinh xem các tranh, ảnh về nền văn hóa các
triều đại phong kiến của các nước và của Việt nam và đưa ra các câu hỏi cho học sinh
thảo luận:
Ví dụ: Khi dạy bài 3: “ Cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống phong kiến hậu kỳ
trung đại ở Châu âu” – Phần 1: “ Phong trào văn hóa Phục hưng” ( Lịch sử 7):

Hay trong bài 29: “ Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và
những chuyển biến về Kinh tế- xã hội ở Việt Nam” cho học sinh xem các bức tranh “
11
Nông dân, công nhân Việt Nam trong thời kỳ Pháp thuộc” Từ đó học sinh thấy rõ chính
sách khai thác, bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp đối với nước ta.
Lịch sử giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về Văn Học, như phải hiểu hoàn cảnh tác
phẩm đó ra đời như thế nào mới hiểu hết được dụng ý nghệ thuật cũng như nội dung sâu
sa mà tác giả muốn gửi đến người đọc là gì. Ngược lại Văn học, Mĩ thuật làm cho các sự
kiện, các kiến thức của lịch sử dễ dàng thấm vào tiềm thức của con người. Nói về sự hỗ
trợ của Lịch sử đối với các môn học khác, G. Elton đã nói “Nhà sử học cũng có thể dạy
cho các khoa học khác rất nhiều điều. Anh ta có thể giúp các khoa học này hiểu thế giới
quan của nhiều phương án xây dựng sơ đồ, vạch rõ những mối quan hệ tương hỗ mà một
chuyên môn hẹp khó nhận thấy, giúp các khoa học xã hội hiểu rằng đối tượng mà chúng
có quan hệ là những con người. Trong khi tiếp nhận các khoa học khác tính chính xác và
tầm rộng của sự khái quát, đồng thời Lịch Sử có thể hoàn thành nghĩa vụ của mình bằng
cách xây dựng một thái độ nghiêm túc đối với các tài liệu và tránh những khái quát không
có cơ sở vững chắc”.
5- Hiệu quả của sáng kiến:
Khi thực hiện giảng dạy tích hợp kiến thức môn lịch sử với các bộ môn Ngữ văn,
Mĩ thuật ở trường THCS Cao Răm, bước đầu đã thu được kết quả nhất định:
Để kiểm tra kết quả của việc giảng dạy tích hợp bộ môn Lịch sử, tôi đã tổ chức lấy
ý kiến của học sinh các khối lớp mà tôi trực tiếp giảng dạy về hứng thú học bộ môn lịch
sử. Kết quả cụ thể như sau:
Bảng 1: Ý kiến của học sinh trước và sau khi thực hiện phương pháp giảng
dạy tích hợp:
Năm học 2011 - 2012 Năm học 2012 - 2013
Khối Tổng Mức độ Khối Tổng Mức độ
12
lớp số lớp số
Rất thích Thích

cả thấy và trò. Và việc thực hiện nó không phải bài nào, không phải phần nào cũng thực
hiện được.
Tuy nhiên theo ý kiến chủ quan của tôi, để khắc phục tình trạng dạy- học Sử như
hiện nay, không chỉ đổi mới phương pháp mà phải thay đổi cả cách suy nghĩ của mọi
người, của xã hội về vị trí của môn Sử trong việc đào tạo con người. Hơn nữa, để cải
thiện chất lượng dạy và học môn Sử hiện nay không phải chỉ có giáo viên cố gắng mà
học sinh cũng phải ý thức hơn trong việc học tập. Thử hỏi giáo viên dạy hay, tiết học sinh
13
động, hấp dẫn nhưng học sinh không học bài, không chuẩn bị bài, không đọc sách giáo
khoa, vậy thì kết quả sẽ như thế nào? Vì vậy để nâng cao chất lượng dạy - học môn Sử
cũng như chất lượng giáo dục cần có sự quan tâm của tất cả mọi người, của cả xã hội.
IV- KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT:
Để tiến tới việc dạy học tích hợp các môn học trong nhà trường, cần:
- Trước hết cần đào tạo bồi dưỡng đội ngũ chuyên gia về tích hợp môn học để dần
tiến tới thực hiện tích hợp môn học theo hướng chung của nhiều nước.
- Thiết kế lại nội dung chương trình - sách giáo khoa các môn học theo hướng tích
hợp.
- Bồi dưỡng và nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên để đáp ứng được yêu cầu
học tập tích hợp.
- Thiết kế lại chương trình đào tạo giáo viên trong các trường sư phạm từ mục tiêu
đến nội dung, PP để chuẩn bị năng lực cho đội ngũ giáo viên khi thực hiện chương trình
tích hợp.
- Đổi mới cách thức tổ chức quản lý trong Nhà trường, cách kiểm tra đánh giá theo
hướng tích hợp.
- Tăng cường cơ sở vất chất, thiết bị dạy học theo hướng tích hợp môn hoc.
- Tiếp tục khai thác nghiên cứu thử nghiệm nội dung tích hợp theo các phương án
khác nhau để có thể triển khai quan điểm tiếp cận tích hợp Việt Nam
14
Trên đây là những đề xuất của tôi trong việc tích hợp kiến thức liên môn vào giảng
dạy bộ môn Lịch sử trong các nhà trường THCS. Đồng thời mạnh dạn đưa ra một số nội