Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
Nghĩa Hưng, ngày 23 tháng 5 năm 2014
TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN VĂN - SỬ - ĐỊA TRONG
GIẢNG DẠY TIẾT 1 - BÀI 14 - GDCD 10
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ
Tích hợp kiến thức liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng
trong dạy học. Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhất là
đối với môn Giáo dục công dân. Vận dụng nguyên tắc này không chỉ phát
huy tính tích cực học tập, mà còn hình thành cho học sinh kĩ năng sống
và giải quyết các vấn đề của cuộc sống; đồng thời không chỉ giúp giáo
viên dạy môn Giáo dục công dân khẳng định được vị trí quan trọng của
môn học, mà còn thay đổi được cách nhìn nhận chưa đúng của xã hội về
môn học này.
Trong những năm gần đây, tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học
đã và đang được coi là tâm điểm của giáo dục Việt Nam. Nguyên tắc này
được thực hiện ở tất cả các cấp học, ngành học, môn học trong đó có môn
Giáo dục công dân - một môn học quan trọng trong nhà trường phổ
thông. Tuy nhiên, từ trước đến nay, việc giảng dạy môn học này chưa đạt
được hiệu quả thực sự bởi nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân cơ
bản là dạy học theo quan niệm cũ (giáo viên là trung tâm của hoạt động
dạy - học), chưa phù hợp. Bởi lẽ, môn học này giáo dục cho người học
những phẩm chất và kĩ năng sống, do đó việc dạy học đòi hỏi phải có tính
thực tiễn cao, trong khi đó dạy học theo quan niệm cũ thường nặng về
truyền thụ lí thuyết, mang nặng tính hàn lâm kinh viện mà thiếu thực tiễn.
Nhận thức được vấn đề đó, nhiều giáo viên dạy Giáo dục công dân đã tích
cực tiếp cận quan niệm dạy học mới, theo mục tiêu của dạy học hiện đại
là hướng học sinh vào trung tâm. Quá trình đổi mới bước đầu đã mang lại
một số kết quả nhất định nhưng vẫn chưa đáp ứng được mục tiêu đề ra.
1
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
Hiện nay, khi mà tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học đang được

các môn học khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội
dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn
được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó.
Khoa học sư phạm nhấn mạnh dạy tích hợp là dạy cách tìm tòi sáng tạo
và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau. Tức là, dạy
cho học sinh biết cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải
quyết những tình huống cụ thể, có ý nghĩa nhằm mục đích hình thành,
phát triển năng lực. Đồng thời chú ý xác lập mối liên hệ giữa các kiến
thức, kĩ năng khác nhau của các môn học hay các phân môn khác nhau để
bảo đảm cho học sinh khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và
năng lực của mình vào giải quyết các tình huống tích hợp.
Và, như chúng ta biết: Những người theo quan điểm duy vật biện chứng
khẳng định tính thống nhất vật chất của thế giới là cơ sở của mối liên hệ
giữa các sự vật, hiện tuợng. Như vậy, các sự vật, hiện tượng tạo thành thế
giới luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau, tồn tại trong sự tác động qua
lại và chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định. Sự thay đổi sự
vật, hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự thay đổi sự vật hiện tượng
khác, và đồng thời nó sẽ ảnh hưởng đến một sự vật, hiện tượng khác nữa.
Do đó, khi nhận thức về một vấn đề, chúng ta phải có quan điểm toàn
diện, tránh quan điểm phiến diện chỉ xét sự vật, hiện tượng ở một mối
liên hệ rồi vội vàng kết luận bản chất và quy luật của chúng. Vì vậy, để
nhận thức đúng đắn một vấn đề phải đặt chúng trong mối liện hệ giữa các
bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật, hiện tượng đó,
trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó với sự vật khác, kể cả mối liên hệ
trực tiếp và mối liên hệ gián tiếp, trên cơ sở đó ta mới nhận thức đúng và
đầy đủ một vấn đề.
III/ CƠ SỞ THỰC TIỄN
3
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
Nhìn chung, trên thế giới, nhiều nước có xu hướng tích hợp các môn

tập của học sinh, chưa đạt được hiệu quả trong giảng dạy của giáo viên.
Vì vậy, có thể nói, việc nắm bắt bản chất, phương thức, kĩ thuật, nội
dung tích hợp (nhất là việc tích hợp những nội dung kiến thức của các bộ
môn liên quan: Văn - Sử - Địa ), cũng như tầm quan trọng và hiệu quả
của nguyên tắc dạy học này vẫn còn là điều khá xa lạ và mới mẻ đối với
giáo viên Giáo dục công dân hiện nay.
Và vì vậy, với đề tài này, tôi xin mạnh dạn giới thiệu những nội dung
cần và nên được tích hợp trong giảng dạy Tiết 1 - Bài 14 - Giáo dục công
dân 10
(1)
để cùng tham khảo.
Chú thích:
(1) Để thuận tiện, tôi xin giới thiệu theo bố cục (từng phần, mục cụ thể) của bài học.
IV/ NHỮNG NỘI DUNG CỤ THỂ TÍCH HỢP TRONG BÀI HỌC
Bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
(Tiết 1)
1. Lòng yêu nước
a. Lòng yêu nước là gì ?
Để giảng dạy phần này thì không gì tốt hơn là liên hệ, phối hợp với các
kiến thức Văn học, ví dụ tốt nhất chính là đoạn thơ của Chế Lan Viên mà
sách giáo khoa đã đưa ra:
Ôi! Tổ quốc, ta yêu như máu thịt,
Như mẹ cha ta, như vợ, như chồng!
Ôi Tổ quốc! Nếu cần, ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông
- Sao chiến thắng -
5
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
Từ đó, (thông qua Thảo luận lớp) giáo viên phân tích kết luận:
- Lòng yêu nước là tình yêu quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng

Chiều chiều ngó ngược ngó xuôi
Ngó không thấy mẹ bùi ngùi nhớ thương
- Ca dao -
+ Về quê hương, đất nước:
Nghìn dặm bâng khuâng hồn nước cũ
Muôn tơ vương vấn mộng sầu nay
(Đêm thu - Hồ Chí Minh)
- Hiểu biết xã hội:
+ Tục thờ cúng ông bà, cha mẹ và tổ tiên của mỗi gia đình, dòng họ
+ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương:
Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mồng Mười tháng Ba.
- Địa lý: Đền thờ Hùng Vương ở đâu? (xã Hy Cương, thành phố Việt Trì,
tỉnh Phú Thọ).
* Nhóm 2: Vận dụng kiến thức Văn học và các hiểu biết xã hội khác để
thảo luận về tình thương yêu đối với giống nòi, đồng bào, dân tộc:
- Văn học:
Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng
7
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn
- Ca dao -
Thương nhau chia củ sắn lùi
Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng
(Việt Bắc - Tố Hữu)
- Hiểu biết xã hội:
+ Những hoạt động từ thiện, nhân đạo: Ủng hộ: Người nghèo; trẻ em
khuyết tật; nạn nhân bom mìn sau chiến ttanh, chất độc màu da cam;

chống giặc ngoại xâm:
- Văn học: Những câu thơ thể hiện tinh thần bất khuất:
Đạp bằng sông núi ta đi
Máu xương chẳng tiếc, tiếc gì tuổi xanh
- Vô danh -
- Lịch sử:
+ Những câu nói bất hủ:
“Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở
biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ
không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người!”
- Bà Triệu (225 - 248) -
“Ta thà làm quỷ nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc.”
- Trần Bình Trọng (1259 - 1285) -
“Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh
Tây”
9
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
- Nguyễn Trung Trực (1839 - 1868) -
“Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”
+ Những hình ảnh bất khuất: hình ảnh “quyết đánh” của các vị bô lão tại
Hội nghị Diên Hồng (1282), hình ảnh “bóp nát quả cam” của thiếu niên
anh dũng Trần Quốc Toản (1267 - 1285)
+ Những chiến thắng hào hùng của dân tộc: Bạch Đằng vào các năm 938,
981 và 1288, Chi Lăng (981), Như Nguyệt (1077), Đông Bộ Đầu (1258),
Hàm Tử, Chương Dương (1285), Chi Lăng - Xương Giang (1427), Rạch
Gầm - Xoài Mút (1785), Ngọc Hồi - Đống Đa (1789), Điện Biên Phủ
(1954), “Điện Biên Phủ trên không” (1972)
- Địa lý: Vị trí địa lý của các địa danh trên (thuộc tỉnh nào; vùng, miền
nào ở nước ta?).
- Hiểu biết xã hội: Cuộc bình chọn 10 vị tướng tài giỏi nhất thế giới mọi

đảm bảo an ninh lương thực cho hậu phương cũng như tiền tuyến
V/ KẾT QUẢ THU ĐƯỢC
Với những nội dung tích hợp trên, và với việc sử dụng các kỹ thuật dạy
học tích cực (chia nhóm, giao nhiệm vụ, công đoạn, động não ) kết hợp
với các phương pháp thảo luận lớp, thảo luận nhóm giờ học đã tạo ra sự
hứng thú và phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh trong
việc khám phá, lĩnh hội các tri thức mới. Qua đó cũng giúp hình thành
cho học sinh các kỹ năng sống như: tự nhận thức, tìm kiếm và xử lí thông
tin, tìm kiếm sự hỗ trợ, giao tiếp có hiệu quả, hợp tác
Và, đặc biệt hơn, khi Bộ - Sở Giáo dục & Đào tạo phát động cuộc thi
“Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn”,
với tình huống mà tôi đặt ra là: “Một đoàn du khách nước ngoài đến
11
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
thăm và có nhu cầu tìm hiểu về truyền thống yêu nước của dân tộc ta. Em
(nhóm em) được cử làm người giới thiệu cho đoàn du khách ấy. Như vậy,
em (nhóm em) sẽ phải viết một bài giới thiệu về truyền thống yêu nước
của dân tộc Việt Nam”, thì học sinh các lớp do tôi phụ trách đã hăng hái
tham gia viết bài dự thi. Có em viết độc lập (Trần Thị Hường, Vũ Thị
Oanh - Lớp 10A9 ), có em viết theo nhóm từ 2 đến 3 người, có em tham
gia viết trong nhiều nhóm khác nhau (Phạm Thị Lệ Xuân Nhung - Lớp
10A7) Kết quả thu được là hơn 60 bài viết khác nhau, trong đó có nhiều
bài viết tốt như bài của các em Trần Thị Hường - Lớp 10A9 , các nhóm:
Đặng Thị Hiền và Vũ Thị Tâm, Triệu Thị Hương Giang và Phạm Thị
Thêu (Lớp 10A6); Dương Thị Thùy Dung và Trần Minh Tuấn (Lớp
10A7); Tạ Thị Hương, Vũ Thị Oanh và Vũ Thị Vân (Lớp 10A8) mà
một trong những bài viết tốt đó (của các em Vũ Thị Châu Mỵ và Trần Thị
Thảo - Lớp 10A10) đã được lựa chọn để dự thi cấp tỉnh, và (theo tôi được
biết) đã tiếp tục được lựa chọn để dự thi cấp quốc gia. Đây quả là một kết
quả đáng tự hào.

Các hình ảnh minh họa trong giờ dạy
* Tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước.
Giỗ Tổ Hùng Vương - Về với cội nguồn
* Tình thương yêu đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc.
Chương trình “Lục lạc vàng” TNTN chăm sóc trẻ em khuyết tật
14
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
* Lòng tự hào dân tộc chính đáng.
- Di sản văn hóa vật thể, phi vật thể:
Thánh địa Mỹ Sơn Cồng chiêng Tây Nguyên
- Danh nhân văn hóa:
Nguyễn Trãi (1380 - 1442) Nguyễn Du (1766 - 1820)
- Di sản thiên nhiên:
15
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
Vịnh Hạ Long Phong Nha - Kẻ Bàng
- Sản vật quê hương:
Bình gốm Bát Tràng Túi xách thổ cẩm
* Đoàn kết, kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm.
- Những chiến thắng hào hùng:
Chiến thắng Bạch Đằng - 1288 Chiến thắng Điện Biên Phủ - 1954
16
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
- Anh hùng hào kiệt:
Trần Quốc Tuấn
(1228 - 1300)
Đại tướng Võ Nguyên Giáp
(1911 - 2013)
* Cần cù và sáng tạo trong lao động.
GS, VS. Trần Đại Nghĩa

sau năm 2015. Kỷ yếu Hội Thảo Khoa học “Dạy học tích hợp- Dạy học
phân hóa trong chương trình giáo dục phổ thông”. Bộ Giáo dục-Đào tạo
tháng 11/2012.
7. Dạy học tích hợp: http://tailieu.vn/topic/day-hoc-tich-hop.html
18
Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10
8. Một số bài dự thi: Dạy học theo chủ đề tích hợp.
MỤC LỤC
Trang
Phần I ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Phần II CƠ SỞ LÝ LUẬN 2
Phần III CƠ SỞ THỰC TIỄN 3
Phần IV NHỮNG NỘI DUNG CỤ THỂ TÍCH HỢP TRONG
BÀI HỌC
4
Phần V KẾT QUẢ THU ĐƯỢC 8
Phần VI KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 8
PHỤ LỤC 10
TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
19