Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ... trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10

Nghĩa Hưng, ngày 23 tháng 5 năm 2014
TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN VĂN - SỬ - ĐỊA...
TRONG GIẢNG DẠY TIẾT 1 - BÀI 14 - GDCD 10
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ
Tích hợp kiến thức liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng
trong dạy học. Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhất là
đối với môn Giáo dục công dân. Vận dụng nguyên tắc này không chỉ phát
huy tính tích cực học tập, mà còn hình thành cho học sinh kĩ năng sống
và giải quyết các vấn đề của cuộc sống; đồng thời không chỉ giúp giáo
viên dạy môn Giáo dục công dân khẳng định được vị trí quan trọng của
môn học, mà còn thay đổi được cách nhìn nhận chưa đúng của xã hội về
môn học này.
Trong những năm gần đây, tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học
đã và đang được coi là tâm điểm của giáo dục Việt Nam. Nguyên tắc này
được thực hiện ở tất cả các cấp học, ngành học, môn học trong đó có môn
Giáo dục công dân - một môn học quan trọng trong nhà trường phổ
thông. Tuy nhiên, từ trước đến nay, việc giảng dạy môn học này chưa đạt
được hiệu quả thực sự bởi nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân cơ
bản là dạy học theo quan niệm cũ (giáo viên là trung tâm của hoạt động
dạy - học), chưa phù hợp. Bởi lẽ, môn học này giáo dục cho người học
những phẩm chất và kĩ năng sống, do đó việc dạy học đòi hỏi phải có tính
thực tiễn cao, trong khi đó dạy học theo quan niệm cũ thường nặng về
truyền thụ lí thuyết, mang nặng tính hàn lâm kinh viện mà thiếu thực tiễn.
Nhận thức được vấn đề đó, nhiều giáo viên dạy Giáo dục công dân đã tích
cực tiếp cận quan niệm dạy học mới, theo mục tiêu của dạy học hiện đại
là hướng học sinh vào trung tâm. Quá trình đổi mới bước đầu đã mang lại
một số kết quả nhất định nhưng vẫn chưa đáp ứng được mục tiêu đề ra.
Hiện nay, khi mà tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học đang được
các nước phát triển sử dụng phổ biến thì ở nước ta nguyên tắc này còn

Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu
cơ, có hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc
các môn học khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội
dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn
được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó.
Khoa học sư phạm nhấn mạnh dạy tích hợp là dạy cách tìm tòi sáng tạo
và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau. Tức là, dạy
cho học sinh biết cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải
quyết những tình huống cụ thể, có ý nghĩa nhằm mục đích hình thành,
phát triển năng lực. Đồng thời chú ý xác lập mối liên hệ giữa các kiến
thức, kĩ năng khác nhau của các môn học hay các phân môn khác nhau để
bảo đảm cho học sinh khả năng huy động có hiệu quả những kiến thức và
năng lực của mình vào giải quyết các tình huống tích hợp.
Và, như chúng ta biết: Những người theo quan điểm duy vật biện chứng
khẳng định tính thống nhất vật chất của thế giới là cơ sở của mối liên hệ
giữa các sự vật, hiện tuợng. Như vậy, các sự vật, hiện tượng tạo thành thế
giới luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau, tồn tại trong sự tác động qua
lại và chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định. Sự thay đổi sự
vật, hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự thay đổi sự vật hiện tượng
khác, và đồng thời nó sẽ ảnh hưởng đến một sự vật, hiện tượng khác nữa.
Do đó, khi nhận thức về một vấn đề, chúng ta phải có quan điểm toàn
diện, tránh quan điểm phiến diện chỉ xét sự vật, hiện tượng ở một mối
liên hệ rồi vội vàng kết luận bản chất và quy luật của chúng. Vì vậy, để
nhận thức đúng đắn một vấn đề phải đặt chúng trong mối liện hệ giữa các
bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật, hiện tượng đó,
trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó với sự vật khác, kể cả mối liên hệ
trực tiếp và mối liên hệ gián tiếp, trên cơ sở đó ta mới nhận thức đúng và
đầy đủ một vấn đề.

2

vận dụng nguyên tắc dạy học tích hợp từ khá sớm. Thế nhưng, trong thực
tế giảng dạy, phần lớn giáo viên đã vận dụng nguyên tắc này một cách sơ
sài, hầu hết mới chỉ dừng lại ở mức độ liên hệ thông thường, thậm chí có
giáo viên còn bỏ qua... nên chưa phát huy được tính tích cực trong học
tập của học sinh, chưa đạt được hiệu quả trong giảng dạy của giáo viên.
Vì vậy, có thể nói, việc nắm bắt bản chất, phương thức, kĩ thuật, nội
dung tích hợp (nhất là việc tích hợp những nội dung kiến thức của các bộ
môn liên quan: Văn - Sử - Địa...), cũng như tầm quan trọng và hiệu quả
của nguyên tắc dạy học này vẫn còn là điều khá xa lạ và mới mẻ đối với
giáo viên Giáo dục công dân hiện nay.
Và vì vậy, với đề tài này, tôi xin mạnh dạn giới thiệu những nội dung
cần và nên được tích hợp trong giảng dạy Tiết 1 - Bài 14 - Giáo dục công
dân 10(1) để cùng tham khảo.

Chú thích:
(1) Để thuận tiện, tôi xin giới thiệu theo bố cục (từng phần, mục cụ thể) của bài học.
3


Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ... trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10

IV/ NHỮNG NỘI DUNG CỤ THỂ TÍCH HỢP TRONG BÀI HỌC
Bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
(Tiết 1)
1. Lòng yêu nước
a. Lòng yêu nước là gì ?
Để giảng dạy phần này thì không gì tốt hơn là liên hệ, phối hợp với các
kiến thức Văn học, ví dụ tốt nhất chính là đoạn thơ của Chế Lan Viên mà
sách giáo khoa đã đưa ra:
Ôi! Tổ quốc, ta yêu như máu thịt,

(1) Xem Phụ lục.

- Văn học: Những câu ca dao, đoạn thơ nói lên tình cảm hướng về cội
nguồn, về ông bà, cha mẹ, tổ tiên và quê hương, đất nước như:
+ Về ông bà, cha mẹ:
Ngó lên nuộc lạt mái nhà
Bao nhiêu nuộc lạt, nhớ ông bà bấy nhiêu...
Chiều chiều ngó ngược ngó xuôi
Ngó không thấy mẹ bùi ngùi nhớ thương...
- Ca dao + Về quê hương, đất nước:
Nghìn dặm bâng khuâng hồn nước cũ
Muôn tơ vương vấn mộng sầu nay...
(Đêm thu - Hồ Chí Minh)
- Hiểu biết xã hội:
+ Tục thờ cúng ông bà, cha mẹ và tổ tiên của mỗi gia đình, dòng họ...
+ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương:
Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mồng Mười tháng Ba.
- Địa lý: Đền thờ Hùng Vương ở đâu? (xã Hy Cương, thành phố Việt Trì,
tỉnh Phú Thọ).
* Nhóm 2: Vận dụng kiến thức Văn học và các hiểu biết xã hội khác để
thảo luận về tình thương yêu đối với giống nòi, đồng bào, dân tộc:
- Văn học:
Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng
Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn
- Ca dao Thương nhau chia củ sắn lùi
Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng
(Việt Bắc - Tố Hữu)

+ Sản vật quê hương: Gốm sứ Bát Tràng, các mặt hàng thổ cẩm của đồng
bào các dân tộc vùng cao, tranh dân gian Đông Hồ...
- Địa lý: Vị trí địa lý của các địa danh trên (thuộc tỉnh nào; vùng, miền
nào ở nước ta?).
* Nhóm 4: Vận dụng kiến thức Văn học, Lịch sử, Địa lý và các hiểu
biết xã hội khác để thảo luận về tinh thần đoàn kết, kiên cường bất khuất
chống giặc ngoại xâm:
- Văn học: Những câu thơ thể hiện tinh thần bất khuất:
Đạp bằng sông núi ta đi
Máu xương chẳng tiếc, tiếc gì tuổi xanh...
- Vô danh - Lịch sử:
+ Những câu nói bất hủ:
“Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở
biển Đông, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ
không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người!”
- Bà Triệu (225 - 248) 6


Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ... trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10

“Ta thà làm quỷ nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc.”
- Trần Bình Trọng (1259 - 1285) “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh
Tây”
- Nguyễn Trung Trực (1839 - 1868) “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”...
+ Những hình ảnh bất khuất: hình ảnh “quyết đánh” của các vị bô lão tại
Hội nghị Diên Hồng (1282), hình ảnh “bóp nát quả cam” của thiếu niên
anh dũng Trần Quốc Toản (1267 - 1285)...
+ Những chiến thắng hào hùng của dân tộc: Bạch Đằng vào các năm 938,
981 và 1288, Chi Lăng (981), Như Nguyệt (1077), Đông Bộ Đầu (1258),
Hàm Tử, Chương Dương (1285), Chi Lăng - Xương Giang (1427), Rạch

Cù Thị Hậu

Ngành nghề
Nông dân
Quân giới
Y tế
Chăn nuôi
Giao thông vận tải
Dệt

7

Năm được phong
1952
1952
1962
1966, 1986
1967
1973


Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ... trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10

(Nguồn: Giải thưởng Việt Nam: />
+ Những tấm gương điển hình về sự sáng tạo: Giáo sư, viện sĩ Trần Đại
Nghĩa, với những sản phẩm sáng tạo như súng Bazooka, súng không giật
SKZ, đạn bay...; bác sĩ Đặng Văn Ngữ, người đã nghiên cứu thành công
cách sản xuất ra thuốc nước Penicillin, loại thuốc kháng sinh này đã góp
phần rất lớn trong điều trị chống nhiễm khuẩn cho thương binh và nhân
dân trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ; nhà nông học Lương


8


Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ... trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10

Từ kết quả thu được và, hơn nữa, từ bản thân môn Giáo dục công dân
(vốn đã là một môn học tổng hợp, bao gồm các kiến thức: triết học; đạo
đức; kinh tế - chính trị học; chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà
nước... lại còn được tích hợp, lồng ghép các nội dung: giáo dục dân số và
sức khỏe sinh sản vị thành niên; giáo dục môi trường; giáo dục giá trị, kỹ
năng sống; học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh... từ khá
sớm), thiết nghĩ việc tích hợp, lồng ghép các nội dung kiến thức liên quan
vào bài học là không khó, hoàn toàn có tính khả thi trong việc phát huy
hơn nữa khả năng tự học của người học, cũng như góp phần hình thành
và rèn luyện các kỹ năng sống cho học sinh, đáp ứng được mục tiêu giáo
dục hiện nay.
Tuy nhiên, việc áp dụng nguyên tắc này vào trong dạy học còn gặp
nhiều khó khăn do sách báo, tài liệu tham khảo, cơ sở vật chất, trang thiết
bị... phục vụ cho quá trình dạy học còn thiếu và yếu; đời sống của giáo
viên Giáo dục công dân cũng còn nhiều khó khăn nên khó tự trang bị.
Hơn nữa, việc ứng dụng công nghệ thông tin, sưu tầm các tư liệu điện tử,
tranh ảnh, phim liên quan đến nội dung bài học còn hạn chế; việc chuẩn
bị giáo án điện tử đòi hỏi rất công phu nên nhiều khi giáo viên còn ngại
thực hiện.
Do đó, đề nghị các cấp lãnh đạo, quản lý giáo dục quan tâm, tạo điều
kiện hơn nữa trong việc trang bị sách báo, tài liệu, đồ dùng dạy học... để
giáo viên chúng tôi có thể áp dụng nguyên tắc dạy học này một cách thiết
thực, hiệu quả nhất. Xin cảm ơn!
-------------oOo------------

- Danh nhân văn hóa:

Nguyễn Trãi (1380 - 1442)

Nguyễn Du (1766 - 1820)

- Di sản thiên nhiên:

Vịnh Hạ Long

Phong Nha - Kẻ Bàng

- Sản vật quê hương:

11


Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ... trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10

Bình gốm Bát Tràng

Túi xách thổ cẩm

* Đoàn kết, kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm.
- Những chiến thắng hào hùng:

Chiến thắng Bạch Đằng - 1288

Chiến thắng Điện Biên Phủ - 1954


quen biết.
/>
4. Cao Văn Sâm: Một số định hướng về dạy học tích hợp. Tổng Cục dạy
nghề. Hội giảng giáo viên dạy nghề toàn quốc 2006.
/>
5. TS. Hoàng Thị Tuyết - Khoa Giáo dục Tiểu học - Đại học Sư phạm
TP.HCM: “Đào tạo - dạy học theo quan điểm tích hợp: Chúng ta đang ở
đâu?”
/>option=com_content&view=article&id=12962%3Aao-to-dy-hc-theo-quan-im-tichhp-chung-ta-ang-au&catid=1917%3Agdthhi-tho-hingh&Itemid=3606&lang=vi&site=58

13


Nguyễn Tiến Triển – Tích hợp kiến thức liên môn V - S - Đ... trong giảng dạy T1 - B14 - GDCD 10

6. Nhóm Nghiên cứu Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2012). Đề xuất
phương án tích hợp và phân hóa trong chương trình Giáo dục phổ thông
sau năm 2015. Kỷ yếu Hội Thảo Khoa học “Dạy học tích hợp- Dạy học
phân hóa trong chương trình giáo dục phổ thông”. Bộ Giáo dục-Đào tạo
tháng 11/2012.
7. Dạy học tích hợp: />8. Một số bài dự thi: Dạy học theo chủ đề tích hợp.

MỤC LỤC

Phần I
Phần II
Phần III
Phần IV

ĐẶT VẤN ĐỀ