TRƯỜNG THCS THƯỢNGLÂM
TỔ XÃ HỘI
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦNGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM, GIẢI PHÁP CÔNG TÁC
1. Tên sáng kiến: “Rèn kỹ năng vẽ biểu đồ trong môn Địa lí 9 ở trường
THCS Thượng Lâm”
2. Mô tả ý tưởng
a. Hiện trạng và nguyên nhân chủ yếu của hiện trạng
- Hiện trạng
Trong học tập địa lí việc rèn luyện những kỹ năng địa lý là rất cần thiết cho việc
học tập đồng thời cũng chuẩn bị kỹ năng cho việc tiếp thu kiến thức ở các lớp trên. Có
rất nhiều kỹ năng cơ bản cần phải luyện cho học sinh trong quá trình dạy môn Địa lý
9. Một trong những kỹ năng quan trọng đó là kỹ năng vẽ biểu đồ. Đây là kỹ năng rất
cơ bản, cần thiết khi học Địa lý nói chung và Địa lí 9 nói riêng, nó giúp học sinh có
thể dựa vào biểu đồ để phân tích được đặc điểm của một đối tượng địa lí: cơ cấu, tình
hình phát triển, tốc độ tăng trưởng… Đây cũng là nội dung được thực hiện nhiều trong
các tiết dạy và tiết thực hành.
Trong thực tiễm giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí 9, thông qua
việc đánh giá kết quả học tập của học sinh tôi nhận thấy, đa số học sinh chưa biết vẽ
biểu đồ, vẽ biểu đồ chưa phù hợp với số liệu và yêu cầu của bài dẫn đến vẽ biểu đồ
sai, mất nhiều thời gian, học sinh ngại làm bài tập, hiệu quả học tập chưa cao.
- Nguyên nhân chủ yếu của hiện trạng: Học sinh chưa có kỹ năng lựa chọn
biểu đồ thích hợp, còn lúng túng trong thực hiện các thao tác vẽ biểu đồ.
b. Ý tưởng

Với kinh nghiệm của bản thân tích luỹ được trong quá trình giảng dạy, bồi dưỡng học
sinh, tôi xin mạnh dạn trình bày sáng kiến kinh nghiệm trong việc: “Rèn kỹ năng vẽ
biểu đồ trong môn Địa lý 9 ở trường THCS Thượng lâm”
3. Nội dung công việc

chương trình rất nhiều. Mục đích là từ số liệu thống kê, biểu đồ học sinh đưa ra được
kiến thức cần lĩnh hội. Và phải từ bảng số liệu học sinh nhận dạng được các loại biểu
đồ và chọn dạng biểu đồ thích hợp để vẽ với nội dung kiến thức.
Bước 2: Nhận dạng biểu đồ
Nếu đề ra yêu cầu vẽ cụ thể biểu đồ gì thì chỉ cần đọc kỹ, gạch dưới các lệnh đề
để tránh lạc đề và thực hiện đúng yêu cầu. Đối với đề không ghi rõ yêu cầu cụ thể là
vẽ biểu đồ gì mà chỉ yêu cầu vẽ dạng thích hợp nhất thì cần phải phân tích đề thật kỹ
trước khi thực hiện. Đây là dạng đề khó nên học sinh muốn làm được cần có phương
pháp phân tích để nhận dạng thích hợp. Để nhận được dạng biểu đồ học sinh cần đọc
kỹ đề và dựa vào một số cụm từ gợi ý, một số yếu tố cơ bản từ đề bài để xác định đúng
dạng cần vẽ, cụ thể:
+ Biểu đồ hình cột
- Dạng biểu đồ này sử dụng để chỉ khác biệt về qui mô khối lượng của một hay
một số đối tượng địa lý hoặc sử dụng để thực hiện tương quan về độ lớn giữa các đại
lượng.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra có cụm từ: Tình hình, so sánh,
sản lượng, số lượng. Ví dụ: Vẽ biểu đồ so sánh dân số, diện tích … của 1 số tỉnh
(vùng, nước) hoặc vẽ biểu đồ so sánh sản lượng (lúa, ngô, than ) của một số địa
phương qua một số năm.
+ Biểu đồ đường - đồ thị
- Đồ thị hay còn gọi là đường biểu diễn là dạng biểu đồ dùng để thể hiện tiến
trính phát triển, sự biến thiên của các đối tượng qua thời gian.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra có cụm từ: Tốc độ tăng trưởng,
tốc độ phát triển.
+ Biểu đồ hình tròn

- Thường dùng để biểu diễn cơ cấu thành phần của một tổng thể và qui mô của
đối tượng cần trình bày. Chỉ được thực hiện khi giá trị tính của các đại lượng được
tính bằng % và các giá trị thành phần cộng lại bằng 100%.
- Dấu hiệu nhận dạng loại biểu này là khi đề ra có cụm từ: Cơ cấu, qui mô. Ví

đồ cột đơn gộp nhóm (loại này gồm 2 loại: cột ghép cùng đại lượng và cột ghép khác
đại lượng), biểu đồ thanh ngang.
Lưu ý: Trong biểu đồ các cột chỉ khác nhau về độ cao còn bề ngang của các cột
phải bằng nhau. Tuỳ theo yêu cầu cụ thể mà vẽ khoảng cách giữa các cột bằng nhau
hoặc cách nhau theo đúng tỉ lệ. Ở dạng này thì việc thể hiện độ cao cuả các cột là điều
quan trọng hơn cả bởi vì nó cho thấy sự khác biệt về quy mô số lượng giữa các năm
hoặc đối tượng cần thể hiện.
+ Biểu đồ đường - đồ thị
- Bước 1: Kẻ hệ trục toạ độ vuông góc
+ Trục đứng thể hiện đơn vị của các đại lượng, có mũi tên, có mốc ghi cao hơn
giá trị cao nhất trong bảng số liệu. Phải ghi rõ danh số (nghìn tấn, tỉ đồng….)
+ Trục ngang thể hiện năm và chia mốc thời gian tương ứng với mốc thời gian
ghi trong bảng số liệu.
- Bước 2: Xác định tỉ lệ thích hợp ở cả hai trục. Chú ý tương quan giữa độ cao
của trục đứng và độ dài của trục ngang sao cho biểu đồ đảm bảo được tính trực quan
và mĩ thuật.
- Bước 3: Căn cứ vào các số liệu của đề bài và tỉ lệ đã xác định để tính toán và
đánh dấu toạ độ của các điểm mốc trên 2 trục. Khi đánh dấu các năm trên trục ngang
cần chú ý đến tỉ lệ (cần đúng với tỉ lệ cho trước). Thời điểm năm đầu tiên nằm dưới
chân trục đứng.
- Bước 4: Hoàn thiện biểu đồ (ghi số liệu vào biểu đồ, chú giải, ghi tên biểu đồ)
Lưu ý:
+ Nếu vẽ 2 hoặc nhiều đường biểu diễn có chung đơn vị thì mỗi đường cần
dùng 1 ký hiệu riêng biệt và có chú giải kèm theo.

+ Nếu vẽ 2 hoặc nhiều đường biểu diễn có đơn vị khác nhau thì vẽ 2 trục đứng
ở 2 bên biểu đồ, mỗi trục thể hiện 1 đơn vị.
+ Nếu phải nhiều đường biểu diễn mà số liệu đã cho lại thuộc nhiều đơn vị khác
nhau thì phải tính toán để chuyển số liệu thô (số liệu tuyệt đối với các đơn vị khác
nhau) sang số liệu tinh (số liệu tương đối – với cùng đơn vị thống nhất là: %). Ta

- Bước 3: Vẽ ranh giới của miền; Vẽ lần lượt từng chỉ tiêu chứ không phải lần
lượt theo các năm.
- Bước 4: Hoàn thiện biểu đồ. (Tương tự như cách vẽ biểu đồ hình tròn).
* Một số dạng biểu đồ miền thường gặp
+ Biểu đồ miền chồng nối tiếp.
+ Biểu đồ miền chồng từ gốc toạ độ.
Lưu ý: Trường hợp biểu đồ gồm nhiều miền chồng lên nhau, ta vẽ tuần tự từng
miền Theo thứ tự từ dưới lên trên. Việc sắp xếp thứ tự của các miền cần lưu ý sao cho
có ý nghĩa nhất đồng thời cũng phải tính đến tính trực quan và thẫm mĩ của biểu đồ.
Khoảng cách các năm trên cạch nằm ngang cần đúng tỉ lệ. Thời điểm năm đầu tiên
nằm trên cạch đứng bên trái của biểu đồ.
+ Biểu đồ kết hợp
- Bước 1: Kẻ hệ trục toạ độ vuông góc với 2 trục dọc ở 2 bên biểu đồ, mỗi trục
thể hiện một thước đo khác nhau.
+ Phải chia trục ngang tương ứng với các khoảng cách thời gian vì trên biểu đồ
có đường biểu diễn. Cần chọn thang đo thích hợp trên 2 trục đó cao cho biểu đồ cột và
biểu đồ đường biểu diễn không tách rời xa nhau
- Bước 2: Vẽ biểu đồ cột ; Vẽ biểu đồ đường
- Bước 3: Hoàn thiện biểu đồ. (Tương tự cách vẽ biểu đồ cột và biểu đồ đường).
c. Thời gian thực hiện: Nội dung sáng kiến đã thực hiện trong năm học 2013 -2014
d. Phương tiện thực hiện:
- Compa, chì, màu, thước đo độ, máy tính cầm tay.
- Sách giáo khoa hoặc sách bài tập địa lí 9.
- Át lát địa lí.
đ. Sự phối hợp để hoàn thành sáng kiến.
- Gia đình học sinh thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở, động viên học sinh hoàn thành
bài tập được giao.

- Giáo viên bộ môn thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn, giúp học sinh tháo rỡ những
vướng mắc trong quá trình làm bài tập; kịp thời động viên khích lệ học sinh.

ĐỀ TÀI: RÈN KỸ NĂNG VẼ BIỂU ĐỒ
ĐỊA LÍ
CHO HỌC SINH LỚP 9
Họ và tên: TRẦN VĂN TUẤN
Chức vụ : Giáo Viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Thượng Lâm-Lâm Bình
Năm học 2013 2014