SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN TRONG GIẢNG DẠY
SINH HỌC 8"
I/ Lí do chọn đề tài
Sinh học là một trong những bộ môn khoa học, có vị trí vô cùng quan trọng. Sinh học
nghiên cứu tìm hiểu thế giới sinh vật trên trái đất . Để kế tiếp nguồn khoa học cho thế hệ
trẻ được xác lập trên cơ sở phương pháp dạy học của giáo viên . Trong quá trình giảng
dạy giáo viên phải căn cứ vào mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ của nhà trường xã hội chủ nghĩa
. Nội dung chương trình sinh học giúp các em tiếp thu nguồn tri thức sinh học từ đó vận
dụng vào thực tiễn đời sống.
Nhưng thực tế trong nhà trường hiện nay môn sinh học chưa được quan tâm đúng mức .
Số học sinh khá , giỏi còn thấp so với các môn học khác mà phần lớn ở mức độ trung
bình . Vậy vì sao? Do trình độ nhận thức của học sinh hay do các em chưa có sự say mê
học tập Điều đó chưa hoàn toàn đúng cũng như chưa phải là nguyên nhân chủ yếu mà
quan trọng ở đội ngũ giáo viên còn nhiều thiếu sót về kiến thức, kinh nghiệm và lòng
nhiệt tình say mê trong giảng dạy . Dạy như thế nào? Bằng phương pháp nào? cho hợp lí
với các bài giảng sao cho thật cô đọng giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ vì môn sinh học là
môn khoa học thực nghiệm, hơn nữa ở lứa tuổi các em rất hiếu động ham hiểu biết, thích
quan sát các sự vật hiện tượng cụ thể. Thế nhưng một thiếu sót rất lớn ở trường phổ thông
hiện nay là bỏ qua hoặc ít sử dụng các đồ dùng trực quan .
Việc sử dụng các đồ dùng trực quan trong các bài giảng người thầy kết hợp cho học
sinh quan sát vật thật, tranh, ảnh, mô hình với nắm kiến thức bài học. Chính vì vậy:
“Sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy sinh học 8” Nhằm nâng cao sự nhận thức
của học sinh gắn lý luận với thực tiễn góp phần giải quyết thắc mắc tò mò cho các em
làm cho giờ sinh học trở lên sinh động hơn dẫn tới chất lượng học tập cao .
II/ Phạm vi và thời gian thực hiện đề tài
Việc sử dụng đồ dùng trực quan trong giảng dạy sinh học 8 được nghiên cứu từ
năm học 2007-2008 đến năm học 2008 - 2009 thực hiện ở 3 lớp 8 ( A,B,C) tại trường
THCS Tuân Đạo nơi Tôi đang công tác .
III/Quá trình thực hiện đề tài

B. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
1. Đảm bảo nguyên tắc trực quan trong giảng dạy
Trong giảng dạy sinh học 8 đảm bảo nguyên tắc trực quan là một nguyên tắc chỉ đạo
quá trình dạy học nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục . Đồ dùng trực quan
cung cấp cho học sinh tối đa các hình ảnh cụ thể , biểu tượng cụ thể trong sáng muôn
hình muôn vẻ của các sự vật hiện tượng mà các em đang học và nghiên cứu. Sử dụng sự
quan sát và thí nghiệm phải được xem là phương pháp đặc thù, chúng góp phần đáp ứng
về mặt nhận thức ở lứa tuổi học sinh ( 14-15) là lứa tuổi vốn sống ít, sự hiểu biết ít, các
biểu tượng tích luỹ còn hạn chế; Các em còn nặng về tư duy thực nghiệm , tư duy hình
tượng cụ thể. Việc xây dựng các khái niệm đòi hỏi phải lấy “Phương tiện trực quan”
làm điểm tựa cho quá trình nhận thức. Hơn nữa các phương tiện trực quan còn phát huy
được ở các em tính tích cực, tính tự lực, chủ động sáng tạo trong việc dành lấy tri thức
dưới sự tổ chức và chỉ đạo của thầy, do đó kiến thức sẽ sâu sắc và chắc. Chúng gây hứng
thú nhận thức cho học sinh mà hứng thú nhận thức là yếu tố tâm lí ban đầu có tác dụng
đối với quá trình nhận thức.
Ví dụ: Giảng dạy về chức phận của tuỷ sống ( chương hệ thần kinh và giác quan ) sau
khi trình bày cấu tạo tuỷ sống bằng phương pháp giảng giải có tính chất mô tả kết hợp
với sở dụng tranh vẽ “Cấu tạo tuỷ sống” trong đó lưu ý đến cấu tạo chất xám và chất
trắng . Giáo viên giới thiệu chức năng của tuỷ sống bằng thí nghiệm trên tuỷ sống ếch
theo các bước:
- Giáo viên treo trên giá một con ếch đã huỷ não
- Giáo viên kích thích nhẹ một chân sau của ếch, rồi chân kia thì thấy : Kích thích
chân nào thì chân ấy co.
- Giáo viên nêu câu hỏi định hướng “ Căn cứ vào cấu tạo của tuỷ sống và kiến thức về
phản xạ em hãy cho biết vì sao chân ếch co khi ta kích thích ?” Các em có nhiều cách trả
lời khác nhau , giáo viên nhận xét bổ xung : Trong tuỷ sống có chất xám và chất xám là
trung khu thần kinh , chính nhờ các căn cứ này đã nhận và trả lời kích thích từ cơ quan
thụ cảm .
- Tiếp đó giáo viên dùng kích thích mạnh hơn một chút ta nhận thấy ếch co cả hai
chân , kích thích mạnh hơn nữa ếch co cả bốn chân hoặc có phản ứng toàn thân . Từ đó

thế.
Trong thực tế giảng dạy không phải lúc nào vật thật đều đáp ứng yêu cầu sư phạm của
một đồ dùng dạy học. Có những vật quá nhỏ, khó quan sát thì phải kết hợp sử dụng các
mô hình hoặc tranh vẽ, đặc biệt là loại tranh cho phép đi sâu vào các mức độ khác nhau,
cấu trúc của các cơ quan hay đi sâu vào các chi tiết của từng bộ phận quan trọng, tạo điều
kiện thuận lợi cho việc tìm hiểu chức năng .
Hình vẽ trên bảng của giáo viên cũng là một phương tiện trực quan có giá trị sư phạm
cao (nếu giáo viên vẽ đẹp và nhanh) được kết hợp trong lúc mô tả, thuyết trình giúp các
em theo dõi bài giảng một cách rõ ràng .
3. Sử dụng các đồ dùng trực quan trong giảng dạy phải đảm bảo tính sư phạm và
khoa học
Trong các bài giảng sinh học 9 cần sử dụng các phương tiện trực quan:Vật thật (mẫu
tươi, mẫu ngâm, mẫu khô, tiêu bản hiển vi) .Vật tượng hình như : Mô hình , tranh vẽ
(đen, trắng hoặc màu) các hình chụp, hình vẽ trên bảng hoặc sơ đồ cấu tạo, phải đảm bảo
tính sư phạm và khoa học như :
- Khi giáo viên đưa ra các mẫu vật biểu diễn cần: đúng lúc , đúng cách , dùng đến đâu
đưa ra đến đó tránh bày la liệt .
- Đối tượng quan sát phải đủ lớn vừa tầm nhìn , nếu nhỏ quá phải đưa tới từng bàn
cho học sinh quan sát .
- Các thí nghiệm giáo viên cần liên hệ chặt chẽ với bài giảng có đối chứng mới có sức
thuyết phục .
- Giáo viên phải nghiên cứu, làm thử trước khi đem ra biểu diễn trước học sinh .
C. THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
I. Bài giảng thực nghiệm:
Tiết 53 : Cơ quan phân tích thính giác
1. Mục tiêu bài học:
a. Kiến thức:
- Xác định rõ các thành phần và chức năng của cơ quan phân tích thính giác
- Mô tả được các bộ phận của tai, cấu tạo của cơ quan phân tích thính giác
- Trình bày được quá trình thu nhận các cảm giác âm thanh

khách thường nhai kẹo cao su
có tác dụng gì ?
Tai trong gồm những bộ phận
nào ? Chức năng của từng
I . Cấu tạo của tai
Gồm : Tai ngoài, tai giữa, tai trong
1. Cấu tạo và chức năng của tai ngoài
- Vành tai: Hứng sóng âm
- Ống tai: hướng sóng âm
- Màng nhĩ: Rung động và khuyếch đại âm
thanh
2. Cấu tạo và chức năng của tai giữa: Là
một khoang xương gồm:
- Chuỗi xương tai : Xương đe, xương bàn
đạp, xương búa -> truyền sóng âm từ tai
ngoài tới tai trong (qua màng cửa bầu dục
- Vòi nhĩ: Thông với hầu -> Cân bằng áp
suất hai bên màng nhĩ
3. Cấu tạo và chức năng của tai trong
- Bộ phận tiền đình và các ống bán khuyên
thu nhận thông tin về vị trí và sự chuyển
động của các thể trong không gian.
- Ốc tai : thu nhận kích thích sóng âm gồm
+ Ốc tai xương (ngoài)
phần ?
- Giải thích hiện tượng đi
loạng choạng (vĩnh viễn) ?
- HS quan sát H51.1 -> Trả
lời:
+ Các thiết bị thụ cảm thính

Câu 1: Các thiết bị thụ cảm thính giác nằm ở đâu ?
a. ốc tai c. ống bán khuyên
b. Xương tai d . Cơ quan cooc ti
Câu 2 : Bộ phận nào của tai ngoài có nhiệm vụ hướng sóng âm :
a. Vành tai b. ống tai
c. Màng nhĩ c. Cả a,b,c
Câu 3 : Bộ phận nào của tai trong có nhiệm vụ thu nhận các kích thích của sóng âm :
a. Tiền đình b. ống bán khuyên
c. ốc tai c. Màng nhĩ
E . Dặn dò :
- HS học bài theo nội dung SGK
- Làm câu hỏi 4 vào vở (SGK tr165)
- Tìm hiểu hoạt động của một số vật nuôi trong nhà
II . Kết quả
ây ch l m t trong s các b i tôi ã áp d ng v i l p 8 A ( l p th c nghi m ) k t qu c thĐ ỉ à ộ ố à đ ụ ớ ớ ớ ự ệ ế ả ụ ể
nh sau : ư
Lớp
Chất lượng
Giỏi Khá Trung bình Yếu
8A( Thực nghiệm ) 18.6% 56.8% 24.6% 0%
8C ( Đối chứng ) 12.2% 33.2% 54.6% 0%

Qua kết quả trên cho thấy việc giảng dạy theo phương pháp mới ở lớp 8A là khá thành
công và thu được kết quả cao . Chứng tỏ với việc đổi mới phương pháp dạy học có nhiều
ưu thế trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh .
D. ĐÁNH GIÁ CHUNG:
Sinh học là ngành khoa học sát với thực tế đời sống,vì vậy trong thực tế giảng dạy bộ
môn, truyền đạt kiến thức cho học sinh là yếu tố rất quan trọng. Trong giảng dạy sử dụng
đồ dùng trực quan nó quyết định thắng lợi 1/2 của bài giảng, đồ dùng trực quan phát huy
tính tích cực của học sinh làm cho các em chú ý nghe giảng , quan sát và hăng hái xây

4/ Nhà trường cần có phòng học bộ môn, phòng thí nghiệm, đồ dùng dạy học tốt,
vườn sinh học.