MỤC LỤC
NỘI DUNG TRANG
A - ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do và mục đích chọn đề tài
II. Đối tượng nghiên cứu
III. Phuơng pháp nghiên cứu
IV. Phạm vi nghiên cứu
2
2
2
2
B - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận của vấn đề
II. Thực trạng của vấn đề
III. Các giải pháp thực hiện
IV. Kết quả đạt được
2
3
3
14
C - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I. KẾT LUẬN
II. KIẾN NGHỊ
15
16-17
1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do và mục đích chọn đề tài.
Tiếng Việt của chúng ta rất giàu đẹp và trong sáng. Cảm nhận sự giàu đẹp
và trong sáng ấy đã lớn lên cùng năm tháng của mỗi con người. Ngay từ thuở lọt
lòng, tiếng ru à ơi của mẹ đã đi vào mỗi tâm hồn trẻ thơ. Lớn lên cắp sách tới

hiện các biện pháp nghệ thuật, ngữ pháp và từ vựng trong luyện
2
từ và câu không được bền vững nên các em không hiểu được nội
dung ý nghĩa của nghệ thuật làm tô đẹp giá trị của tác phẩm.
- Trí nhớ của học sinh chưa bền vững chỉ dừng lại ở phát triển tư
duy cụ thể còn tư duy trừu tượng, khái quát còn chưa phát triển
nên khi gặp những bài cảm thụ văn học ở dạng tìm hiểu nội
dung, ý nghĩa học sinh chưa biết khai thác nội dung để cảm nhận
được vẻ đẹp tinh tế và sâu sắc qua các tu từ nghệ thuật mà tác
giả gửi gắm vào.
- Mặt khác, dạng bài cảm thụ văn học này ít gặp ở trong chương
trình sách giáo khoa.
II. Thực trạng của vấn đề:
- Học sinh khi gặp dạng bài cảm thụ văn học thì rất bỡ ngỡ và khó
giải quyết, không có kỹ năng phân tích tổng hợp nội dung theo yêu
cầu của bài.
- Kết quả khảo sát chất lượng cụ thể của lớp 5D với số học sinh là
30 em vào tháng 9 năm 2013.
Nắm kiến thức cơ bản
Vận dụng kiến thức làm bài
Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt
SL % SL % SL % SL %
15 50 15 50 5 16,6 25 83,4
III. Các giải pháp thực hiện:
Để hình thành và xây dựng tốt các biện pháp bồi dưỡng học sinh Tiểu học
cảm thụ văn học, điều đầu tiên phải giúp học sinh hiểu thế nào là cảm thụ văn
học.
Vậy cảm thụ văn học là gì?
Cảm thụ văn học chính là giúp cho học sinh cảm nhận được những giá trị
nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học được thể hiện thông

Để cảm thụ tốt các tác phẩm văn học thông qua việc khai thác các biện
pháp nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ. Học sinh cần thực hiện tốt các yêu
cầu sau đây:
- Hiểu được thế nào là biện pháp nghệ thuật: So sánh, nhân hóa, điệp từ
và đảo ngữ , (thông qua phân môn Luyện từ và câu.)
- Xác định đúng những biện pháp nghệ thuật trong bài văn, bài thơ.
- Xác định đúng những từ, cụm từ, hình ảnh (ngữ liệu) thể hiện biện pháp
nghệ thuật đó.
- Cảm nhận được giá trị nghệ thuật làm tăng giá trị nội dung, ý nghĩa của
bài văn, bài thơ.
1.1 Tìm hiểu một số biện pháp tu từ gần gũi tiêu biểu thường gặp trong
chương trình bậc Tiểu học.
a. So sánh:
+ So sánh là gì?
4
So sánh là việc đối chiếu hai hay nhiều sự vật, sự việc cùng có một nét
giống nhau nào đó, nhằm diễn tả một cách đầy đủ các hình ảnh, đặc điểm của sự
vật, hiện tượng
+ Các dạng bài so sánh:
1. Sự vật với sự vật:
(Hai bàn tay em như hoa đầu cành)
2. Sự vật với người:
(Bà như quả ngọt chín rồi)
3. Hoạt động với hoạt động:
(Chân đi như đập đất)
4. Âm thanh với âm thanh:
(Tiếng suối trong như tiếng hát xa)
5. Hiện tượng với hiện tượng:
(Sương rơi như mưa dội)
+ Cấu trúc đầy đủ của so sánh gồm 4 yếu tố:

động.
+ Các dạng bài nhân hoá
• Dùng từ gọi người để gọi sự vật:
(Ông mặt trời, cô gió…)
• Dùng từ tả người để tả sự vật:
(Ông sấm tức giận, Chị tre chải tóc…)
• Nói với sự vật như nói với người:
(Xuống đây nào mưa ơi!)
Ví dụ: Cho đoạn thơ:
“Rừng mơ ôm lấy núi
Sương trắng đọng thành hoa
Gió chiều đông gờn gợn
Hương bay gần bay xa’’.
(Rừng mơ- Trần Lê Văn.)
Hãy nêu những cảm nhận của em về vẽ đẹp của rừng mơ Hương Sơn
được gợi tả trong đoạn thơ trên.
+ Học sinh xác định được:
- Nghệ thuật được sử dụng: Nghệ thuật nhân hóa
- Hình ảnh nhân hóa: Rừng mơ ôm lấy núi.
- Từ ngữ nhân hoá: từ ôm
+ Cảm nhận được:
- Rừng mơ bao quanh núi được nhân hóa (ôm lấy núi) cho thấy sự gắn bó
gần gũi, thân mật và thắm đượm tình cảm của cảnh thiên nhiên.
6
- Hoa mơ nở trắng như mây trên trời đọng (kết) lại.
- Gió chiều đông nhè nhẹ (gờn gợn) đưa hương hoa mơ lan tỏa đi khắp nơi.
- Có thể nói, đoạn thơ trên đã vẽ ra bức tranh mang vẻ đẹp của đất trời hòa
quyện trong rừng mơ Hương Sơn.
* Vì vậy, khi sử dụng nghệ thuật nhân hóa hợp lý sẽ tạo cho sự vật trở nên
sinh động, gợi hình ảnh gắn bó gần gũi.

trị biểu cảm.
1.2 Một số bài tập vận dụng phát triển cảm thụ văn học cho học sinh
Bài tập1: Trong bài thơ Cô giáo lớp em (TV2/1)nhà thơ Nguyễn Xuân
Sanh có viết:
“Cô dạy em tập viết
Gió đưa thoảng hương nhài.
Nắng ghé vào cửa lớp
Xem chúng em học bài.”
Em hãy cho biết: Khổ thơ trên tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì
nổi bật? Biện pháp nghệ thuật đó giúp em thấy được điều gì đẹp đẽ ở các bạn
học sinh.
Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu và nêu được:
+ Biện pháp nghệ thuật tiêu biểu của
đọan thơ trên là gì?
+ Các từ ngữ nào thể hiện nghệ thuật ?
+ Tác dụng của biện pháp nghệ thuật
nhân hóa trong khổ thơ trên ?
+ Biện pháp nghệ thuật: Nhân hóa.
+ Được thể hiên qua các từ ngữ ( ghé,
xem)
+ Cho ta thấy được tinh thần học tập
rất chăm chỉ của các bạn học sinh ( làm
cho nắng như đứa trẻ nhỏ đang tung
tăng chạy nhảy cũng muốn dừng lại
ghé vào cửa lớp để xem các bạn học
bài.)
Bài tập2: Trong bài thơ Tre Việt Nam ( SGK -TV5/1) nhà thơ Nguyễn
Duy có viết
“Mai sau,
Mai sau,

bất diệt của con người Việt Nam, đề
cao truyền thống cao đẹp của dân tộc
Việt Nam.
Bài tập 3 : Trong bài thơ Cây dừa ( SGK-TV2/1) nhà thơ Trần Đăng Khoa
có đoạn.
«
Cây dừa xanh tỏa nhiều tàu
Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng.
Thân dừa bạc phếch tháng năm,
Quả dừa – đàn lợn con nằm trên cao.
Đêm hè hoa nở cùng sao
Tàu dừa – chiếc lược chải vào mây xanh.
»
Theo em, phép nhân hóa và phép so sánh được thể hiện qua những từ ngữ
nào trong khổ thư trên.
Hãy cảm nhận cái hay, cái đẹp của nghệ thuật nhân hóa, so sánh được sử
dụng trong đoạn thơ trên.
Hướng dẫn học sinh đọc, tìm hiểu và nêu được:
+ Những từ ngữ nào thể hiện nghệ
thuật nhân hóa.
+ Nêu tác dụng của các từ ngữ Dang
tay ; gật đầu ?
+ Những từ ngữ nào thể hiện nghệ
+ Phép nhân hóa được thể hiện qua các
từ ngữ : Dang tay đón gió: gật đầu gọi
trăng.
+ Các từ ngữ đó có tác dụng làm cho
các vật vô tri vô giác (là cây dừa) trở
nên có những biểu hiện tình cảm như
con người. Dừa cùng biết mở rộng

( Gợi ý : Gợi tả cảnh gì ? Cảnh vật đó
như thế nào ?
+ Biện pháp nghệ thuật được sử dụng
trong hai câu thơ trên là: phép nhân
hóa.
+ Được thể hiện qua các từ thường chỉ
đặc điểm của người như: nâng, liếm.
+ Gợi tả cảnh mùa gặt ở nông thôn
Việt Nam thật tươi vui và náo nức
(Gió nâng tiếng hát chói chang); cánh
đồng rộng mênh mông, đang hứa hẹn
một cuộc sống ấm no và hạnh phúc
(Long lanh lưỡi hái liếm ngang chân
trời).
Cảm nhận được : Với biên pháp nghệ thuật nhân hóa, tác giả đã cho ta thấy được
không khí vui tươi, nhộn nhịp, thanh bình và ấm no nơi làng quê Việt Nam vào
những ngày mùa.
II- BIỆN PHÁP 2
2. Cảm thụ văn học thông qua việc tìm hiểu nội dung, ý nghĩa của một
đoạn viết ngắn.
10
Mỗi bài văn, bài thơ hay đoạn, câu văn, thơ đều mang một nội dung, ý
nghĩa. Việc khai thác nội dung của nó giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp tinh
tế và sâu sắc qua giá trị nghệ thuật mà tác giả đã gửi gắm vào.Phân tích một số
ví dụ minh hoạ cụ thể như sau
2.1 Một số ví dụ minh họa
Ví dụ 1:Trong bài thơ Dừa ơi (SGK- TV5/2) nhà thơ Lê Anh Xuân có
viết :
“Dừa vẫn đứng hiên ngang cao vút
Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng.

+ Câu Dừa vẫn đứng hiên ngang cao
vút có ý ca ngợi phẩm chất kiên cường,
anh dũng, hiên ngang, tự hào trong
chiến đấu.
+ Câu Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng
Ca ngợi phẩm chất trong sáng, thủy
chung, dịu dàng, đẹp đẽ trong cuộc
sống.
+ Câu Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng
Ca ngợi phẩm chất trong sáng, thủy
chung, dịu dàng, đẹp đẽ trong cuộc
sống.
+ Câu Rễ dừa bám sâu vào lòng đất -
Như dân làng bám chặt quê hương.
11
Nam trong kháng chiến chống Mỹ ? Ý nói phẩm chất kiên cường bám trụ
giữ đất, giữ làng, gắn bó chặt chẽ với
mảnh đất quê hương miền Nam.
*Cảm nhận được :
+ Rễ, thân, lá, dáng vóc của dừa qua ngòi bút miêu tả của tác giả mang phẩm
chất cao đẹp của con người miền Nam, đất nước Việt Nam.
+ Cây dừa là hình tượng của con người miền Nam, đất nước Việt Nam.
Ví dụ 2 : Trong bài Vàm Cỏ Đông (SGK-TV3/1) nhà thơ Hoài Vũ có
viết :
«
Đây con sông như dòng sữa mẹ
Nước về xanh ruộng lúa, vườn cây
Và ăm ắp như lòng người mẹ
Chở tình thương trang trải đêm ngày.
»

niệm của mỗi con người.
Những vẻ đẹp đầy ăm ắp tình người, làm cho chúng ta càng thêm yêu quý và
gắn bó với dòng sông quê hương.
Ví dụ 3 : Trong bài Nghe thầy đọc thơ (sách TV4/1) nhà thơ Trần Đăng
Khoa có viết :
«
Em nghe thầy đọc bao ngày
Tiếng thơ đỏ nắng xanh cây quanh nhà
Mái chèo nghe vọng sông xa
Êm êm nghe tiếng của bà năm xưa
Nghe trăng thở động tàu dừa…
»

Theo em, cuộc sống xung quanh đã gợi lên như thế nào trong tâm trí của
cậu học sinh khi nghe thầy đọc thơ.
Học sinh trả lời được các ý sau :
+ Biện pháp nghệ thuật được sử dụng
trong đoạn thơ trên là gì ?
+ Các từ nào thể hiện nghệ thuật?
+ Tìm hình ảnh, âm thanh trong cuộc
sống xung quanh đã gợi lên trong tâm
trí câu học trò ?
+ Nghệ thuật nhân hóa và cách gieo
vần.
+ Nhân hóa: thở
Cách gieo vần: ngày-cây ; nhà-xa ; xa-
bà ; xưa- dừa.
+ Các hình ảnh: nắng chói chang, cây
cối xanh tươi
(Tiếng thơ đỏ nắng xanh cây quanh

(Gợi ý: Kết quả của học tập chăm chỉ
là cái gì ?Là ngày mai vẫn còn nghĩa
là thế nào ?)
+ Trang vở hồng là trang vở đẹp đẽ
nhất của tuổi thơ.
+ Cái động lại trên trang vở hồng là
những thành tích tốt đẹp đã đạt được
của các en trong học tập
+ Kết quả của sự chăm chỉ học tập của
ngày hôm qua như (điểm giỏi, những
lời khen của thầy cô…) được thể hiện
rõ trên trang vở hồng đẹp đẽ của tuổi
thơ; nó sẽ được lưu giữ lại mãi mãi
cùng với thời gian.
Vì vậy có thể nói ngày hôm qua cũng
không thể nào bị mất đi.
Cảm nhận được :
+ Sự liên kết giữa: Ngày hôm qua là thì quá khứ, ngày mai là thì tương lai.
+ Hiểu được ý nghĩa: Khuyên mỗi một học sinh cần phải cố gắng chăm chỉ học
hành để ngày mai, tương lai của các em càng thêm tươi sáng và đẹp đẽ hơn.
IV. Kết quả đạt được.
Nắm kiến thức cơ bản Vận dụng kiến thức làm bài
Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt
SL % SL % SL % SL %
30 100 0 0 20 66,6 10 33,4
14
C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
I. KẾT LUẬN:
Trong quá trình bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh giỏi
lớp 5, theo hướng khai thác các biện pháp nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ.

nghệ thuật) để giảng giải cho học sinh.
Qua thực tế công tác bồi dưỡng học sinh gỏi môn Tiếng Việt khối 5 và
việc nghiên cứu, thực sáng kiến. Bản thân tôi đã rút ra được những bài học kinh
nghiệm về việc bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh giỏi lớp 5 như
sau :
15
- Cung cấp đầy đủ kiến thức về luyện từ và câu cho học sinh (đặc biệt là kiến
thức về ngữ pháp như : Từ vựng và các kiến thức về biện pháp tu từ…)
- Trong giảng dạy phân môn tập đọc, giáo viên cần thực hiện tốt việc đọc diễn
cảm, cần cho các em làm quen dần (ở lớp 2,3) và rèn luyện kỹ năng đọc diễn
cảm (ở lớp 4,5).
- Cần trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về cuộc sống, tập tục văn
hóa Những mảng hình ảnh điển hình trong văn thơ Việt Nam được chọn lọc
đưa vào giảng dạy ở chương trình Tiểu học như :
● Cây tre là hình tượng của con người Việt Nam.
● Cây dừa là hình tượng của con người miền Nam.
● Những phẩm chất cao quý của con người Việt Nam (trong cuộc
sống, trong chiến đấu và trong lao động sảng xuất. Trong mối
quan hệ của các thành viên trong gia đình, xã hội, cộng
đồng…) thường được hình tượng hóa trong các tác phẩm văn -
thơ.
● Nói đến làng quê Việt Nam thì kể đến: (cây đa, giếng nước, mái
đình; con sông, rặng (lũy tre), đường làng, ruộng đồng…)
- Phát hiện và khai thác tốt các ngữ liệu thể hiện biện pháp nghệ thuật để cảm
nhận được giá trị nội dung, ý nghĩa và nghệ thuật của tác phẩm.
- Cần khai thác tốt nội dung tác phẩm, giúp học sinh cảm nhận được những điểm
sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học.
- Phải phối hợp tốt giữa hai biện pháp (một và hai) để rèn luyện kĩ năng cảm thụ
cho học sinh.
- Tránh lạm dụng vào việc tổ chức hoạt động tìm hiểu nội dung trong tiết dạy


17
ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI
CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC, SÁNG KIẾN
CẤP TRƯỜNG
18

ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI
CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC, SÁNG KIẾN
CẤP HUYỆN
19
CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiêu đề
1. Sách giáo khoa Tiếng việt lớp 3,4,5
2. Sách giáo viên Tiếng việt lớp 3,4,5
20
3. Cảm thụ văn học tiểu học
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN LẠC
TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐỒNG CƯƠNG
21
BÁO CÁO KẾT QUẢ
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CẤP CƠ SỞ

Tên sáng kiến kinh nghiệm: Những biện pháp bồi dưỡng cảm thụ
văn học cho học sinh tiểu học.
Môn/ Nhóm môn : Tiếng việt
Tổ bộ môn : 4 + 5
Mã : 07
Người thực hiện : Nguyễn Hợp Châu