Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở
trường THCS
Giáo viên: Nguyễn Thị Hạnh Trường PTDTNT Bình Long
1

ÁP DỤNG CÓ HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG BỘ MÔN SINH
HỌC LỚP 7 Ở TRƯỜNG THCS
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
*Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở TRƯỜNG THCS là cả một quá trình lâu dài, là quá
trình chuyển từ phương pháp dạy học “thầy nói trò nghe”, “thầy đọc trò chép” hình thành phương
pháp dạy học mới, trong đó thầy là người tổ chức hướng dẫn giúp đỡ học sinh học tập, còn học sinh
phải chủ động học tập. Cho nên cách học của học sinh ngày nay khác nhiều so với những năm
trước, học sinh không chỉ nghe giảng, ghi chép, không học thụ động mà cần đòi hỏi sự chủ động,
sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Giáo dục THCS là bậc học cần phổ cập nâng cao dân
trí, đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước nên rất cần những
người lao động năng động sáng tạo, có năng lực, có trách nhiệm và phát triển toàn diện. Để đáp
ứng yêu cầu đào tạo con người phát triển trong thời đại mới nhà tr
ường phải hình thành cho học
sinh năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề, mạnh dạn suy nghó, hành động trên cơ sở đúng – sai, để
chủ động, linh hoạt sáng tạo trong học tập, trong lao động cũng như hòa nhập vào cộng đồng xã hội,
năng lực ứng xử và tự khẳng đònh mình. Vì vậy trong dạy học sinh học cần áp dụng phương pháp
phát huy tính tích cực chủ động, tự giác sáng tạo của học sinh. Trong đo,ù biện pháp tổû chức cho học
sinh thảo luận nhóm trong công tác thay sách bộ môn sinh học ở trường THCS là một yếu tố rất cần
thiết.
2.MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI:
-Nêu lên cách vận dụng các biện pháp thảo luận nhóm đối với bộ môn sinh học lớp 7, tạo điều kiện
cho học sinh trao đổi, tự giải quyết các vấn đề học tập, được tự do trình bày ý kiến riêng của mình,
cùng phân tích so sánh, thống nhất đánh giá rút ra kết luận cho bài học
-Đònh hướng cách tổ chức thảo luận nhóm qua các tiết học sinh học ở trường THCS, đặc biệt là thảo
luận nhóm trong môn sinh học lớp 7.

-Dạy học theo phương pháp tích cực: nhằm tổ chức, hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu phát biểu giải
quyết vấn đề trên cơ sở tự giác và tự do. Cho nên vận phương pháp thảo luận nhóm trong quá trình
dạy học là:
+Coi hoạt động của học sinh là trung tâm của quá trình dạy học, với mục đích là rèn luyện năng lực
nhận thức cho học sinh bằng kiến thức cụ thể.
+Học sinh tự nhận thức tự phát triển, tự kiểm tra, tự hoàn thiện.
+Tăng tính tích cực của người học, giảm bớt sự áp lực của người dạy, tạo cho học sinh tính năng
động, chủ động, tự tin, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng suy ngẫm,óc sáng tạo và độc
đáo .
*Thực hiện tốt biện pháp trên nhằm giải quyết những tồn tại trong giảng dạy như:
-p đặt, máy móc đối với giáo viên
-Thụ động, lệ thuộc, ngồi nghe, chép bài, học vẹt, lý thuyết suông, dễ nhàm chán với học sinh,
không phù hợp với xu thế phát triển của đất nước.
b.Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy:

*Đổi mới phương pháp dạy học môn sinh học ở trường THCS là một yêu cầu rất cần thiết để góp
ph
ần nâng cao chất lượng giáo dục, việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực, sử dụng phương
tiện trực quan, có mẫu vật thật, để các em dễ quan sát, biết phân loại , biết giữ vệ sinh, bảo vệ sức
khỏe, bảo vệ cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường sống. Do đó dạy không chỉ cung cấp tri thức mà
là hình thành năng lực tư duy, năng lực hành động, tạo điều kiện cho học sinh phát triển kó năng, tổ
chức và khuyến khích học sinh nghiên cứu tài liệu tự tìm ra kiến thức
*Giáo viên nên cho học sinh quan sát mô tả, nhận biết, quan sát thí nghiệm, thiết lập thí nghiệm,
tiến hành thí nghiệm, rút ra kết luận, biết sưu tầm mẫu vật, tranh ảnh, biết cách bảo quản vật mẫu,
vận dụng kiến thức đã học vào thực tế.
*Đổi mới phương pháp dạy học sinh học là quá trình lâu dài phải được thực hiện ở tất cả các khâu
trong quá trình dạy học nhưng tập trung ở 4 vấn đề sau:
+Tăng cường hình ảnh, mô hình, mẫu vật thật, các thông tin về sự vật hiện tượng đang diễn ra ở
thực vật, động vật và con người
Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở

trong nhóm. Khi trình bày kết quả học sinh có thể báo cáo giáo viên ghi kết quả nhanh lên góc
bảng, hoặc các nhóm trình bày vào bảng nhóm sau đó yêu cầu các nhóm treo bảng nhóm lên bảng
và các nhóm khác nhận xét bổ sung.
-Giáo viên bổ sung, hoàn thiện nội dung kiến thức.
-Giáo viên nhận xét đánh giá học sinh trong quá trình thảo luận, động viên khuyến khích, cho điểm
các nhóm thảo luận tốt, các nhóm thảo luận chưa tốt cần rút kinh nghiệm.
MỘT SỐ VÍ DỤ: ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM MÔN SINH HỌC 7
VÍ DỤ 1:
Tiết 17
Bài 17
: Một số giun tròn khác và đặc điểm chung của ngành giun tròn.
I-Một số giun tròn khác:
Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở
trường THCS
Giáo viên: Nguyễn Thị Hạnh Trường PTDTNT Bình Long
4

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ
-Yêu cầu học sinh quan sát tranh vẽ H-
14.4 “Nhận biết vòng đời của giun kim” 
thảo luận (trong vòng 7 phút) giải thích
vòng đời của giun kim ở H-14.4 (qua PHT
sau)
+Giun gây cho trẻ nhiều phiền toái như

+Ngứa ngáy khó chòu
vì giun
kim đẻ trứng ở cửa hậu môn,
làm cho trẻ có thói quen gãi.
+Do thói quen mút tay, liền đưa
luôn trứng vào miệng để khép
kín vòng đời của giun
+Để đề phòng bệnh giun phải
giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh công
cộng, tiêu diệt ruồi nh
ặêng, không
tưới rau bằng phân tươi, phải ăn
chín uống sôi, rửa tay trước khi
ăn và sau khi đi vệ sinh, không
cho trẻ có thói quen mút tay……….
-Đại diện các nhóm báo cáo

nhận xét  kết luận
*Như vậy, phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh tự do trình bày ý
kiến của mình, tự giác, tự khám phá, tự tìm tòi kiến thức. Qua câu hỏi này
học sinh biết cách phòng bệnh giun như thế nào?
VÍ DỤ 2
: Tiết 43:
Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở
trường THCS
Giáo viên: Nguyễn Thị Hạnh Trường PTDTNT Bình Long
5

đỡ của không khí và hướng
thay đổi của các luồng gió

Bay chủ yếu dựa vào động tác
vỗ cánh

Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở
trường THCS
Giáo viên: Nguyễn Thị Hạnh Trường PTDTNT Bình Long
6

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ
-Treo bảng phụ  Yêu cầu các nhóm
lên hoàn thành bảng  yêu cầu
nhóm khác nhận xét  bổ sung
-Giáo viên nhận xét
 đưa bảng đáp
án  học sinh ghi nhớ
-Đại diện các nhóm lên hoàn thành
bảng  nhận xét  bổ sung -Học sinh ghi nhớ

So sánh các kiểu bay vỗ cánh và kiểu bay lượn

Các động tác bay Kiểu bay vỗ cánh
(chim bồ câu)
Kiểu bay lượn
(chim hải âu)

nhóm
-Học sinh quan sát tranh + mẫu mổ
 chia nhóm ( 2 bàn 1 nhóm: 8 học
sinh)  thảo luận dựa vào kết quả
quan sát
trên tranh và mẫu vật
hoàn thành bảng qua phiếu học tập
Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở
trường THCS
Giáo viên: Nguyễn Thị Hạnh Trường PTDTNT Bình Long
7

Hình -42.2( Cấu tạo trong của chim bồ câu)

Bảng thành phần cấu của một số hệ cơ quan

Các hệ cơ quan Các thành phần cấu tạo trong hệ
Tiêu hóa
Hô hấp
Tuần hoàn
Bài tiết

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ
-Treo bảng phụ  yêu cầu đại diện
từng nhóm lên hoàn thành lần lượt
các hệ cơ quan  nhóm khác nhận
xét  bổ sung

+Thú có những vai trò gì?Cho ví dụ.

+Chúng ta phải làm gì để bảo vệ các
loài thú.( nhất là thú quý hiếm)? -Yêu cầu các nhóm báo cáo bằng
cách hoàn thành bảng
 nhận xét bổ
sung  chốt bảng kiến thức
-Học sinh nghiên cứu thông tin, liên
hệ thực tế những hiểu biết của bản
thân
 chia nhóm ( 2 bàn 1 nhóm) 
thảo luận

+Làm dược liệu, nguyên liệu, vật thí
nghiệm, thực phẩm, cung cấp sức
kéo, phân bón….
+Cấm chặt phá rừng, cấm buôn bán
săn bắt động vật hoang dã, tổ chức
chăn nuôi và bảo vệ những loài có
giá trò kinh tế, xây dựng khu bảo
tồn……
-Đại diện các nhóm báo cáo
 nhận
xét  bổ sung
Những lợi ích của thú đối với con người:

STT

*Vận dụng kiến thức trong thực tế cho học sinh quan sát và thảo luận nắm được vai trò của thú đối
với đời sống con người và nêu được ví dụ cụ thể. Từ đó học sinh đưa ra biện pháp bảo vệ và giúp
thú phát triển.
*Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải đảm bảo tính đa dạng của nội dung bài dạy, phát huy tính
năng động sáng tạo của học sinh. Tính đa dạng thể hiện bằng sự lựa chọn kiến thức đã học: Chọn
câu đúng – sai nhằm kiểm tra sự nhận thức của học sinh.
*Giáo viên phát phiếu học tập cho học sinh điền vào. Sau đó thu lại chấm điểm ( hoặc các nhóm
trao đổi bài chấm chéo cho nhau dựa vào đáp án giáo viên treo bảng kết quả trên bảng). Như vậy
sẽ tạo cho các em không khí thoải mái , biết tự đánh giá bản thân mà còn có khả năng phán đoán
nhận xét rút kinh nghiệm cho bạn, đồng thời xây dựng cho các em kó năng sống tự lập, mạnh dạn,
dám phê và tự phê.
-Hãy chọn chữ (Đ) ứng với câu trả lời đúng, chữ (S) ứng với câu trả lời sai để điền vào mỗi câu sau:
Thú có vai trò:
a.Lấy sức kéo d.Làm dược liệu
b.Dùng làm đồ móõ nghệ e.dùng để nghiên cứu đòa chất
c.Dùng làm thực phẩm g.Thụ phấn cho cây
f.Dùng làm vật thí nghiệm
*Đáp án
: Câu đúng ( a, b, c, d, f)
Câu sai (e, g)
Tóm lại: Việc thực hiện phương pháp mới, phương pháp thảo luận nhóm là việc làm rất cần thiết,
hình thành cho học sinh khả năng tự lực, tự vận động để đạt được 4 mục tiêu giáo dục đề ra, vận
dụng sáng tạo để giải quyết các vấn đề thường gặp trong cuộc sống hằng ngày.
4.NHỮNG BIỆN PHÁP MỚI ĐƯC ÁP DỤNG TRONG GIẢNG DẠY:
*Sử dụng phương pháp quan sát, phân tích, so sánh
*Tăng cường câu hỏi tư duy trừu tượng, then chốt.
*Tiến hành thảo luận nhóm bằng nhiều hình thức: Từ câu hỏi đơn giản đến câu hỏi khó.
Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở
trường THCS
Giáo viên: Nguyễn Thị Hạnh Trường PTDTNT Bình Long

trong giảng dạy.
-Đối với tổ chuyên môn: Trao đổi đóng góp ý kiến về biện pháp thảo luận nhóm giữa các thành
viên trong tổ nhằm thực hiện đồng bộ và có hiệu quả hơn.
-Đối với trường sở tại: Cung cấp đầy đủ trang thiết bò dạy học như: tranh ảnh (đặc biệt là bộ tranh
về ngành động vật không xương sống), phòng bộ môn, băng hình, đèn chiếu, phòng máy……….
PHẦN III
. KẾT LUẬN
*Biện pháp thảo luận nhóm qua bộ môn sinh học nhằm tổ chức cho học sinh làm việc, tự giải quyết
các vấn đề đã nêu ra, những suy nghó của học sinh phải căn cứ theo phương pháp tư duy, các suy
luận phải có lí lẽ và phải được chứng minh chặt chẽ.
*Biện pháp này giúp học sinh được trình bày trong sự trao đổi tranh luận tự do dân chủ, hiểu biết
lẫn nhau, ý kiến của học sinh được lắng nghe với thái độ khuyến khích trân trọng và được đánh giá
bằng những ý kiến trên cơ sở khoa học.
*Biện pháp này kích thích được óc tò mò, ham hiểu biết của học sinh bằng cách tạo những tình
huống mang tính chất sáng tạo và hiệu quả của nó. Tùy thuộc vào sự vận dụng tổ chức hướng dẫn
Sáng kiến kinh nghiệm: Áp dụng hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm trong bộ mơn sinh học lớp 7 ở
trường THCS
Giáo viên: Nguyễn Thị Hạnh Trường PTDTNT Bình Long
11
sáng tạo của giáo viên phù hợp với đặc điểm trình độ, điều kiện thực tế của từng lớp, từng trường,
nhằm hoàn thành mục tiêu giáo dục của ngành, nâng cao trình độ dân trí, chuẩn bò đào tạo nguồn
nhân lực, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, hòa nhập xu thế phát triển của
thế giới.
Bình Long,
ngày 15/3/2011
Người thực hiện

Nguyễn Thị Hạnh