Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”


- SGK – SGV Khoa học lớp 5
- Phương pháp dạy học các môn học ở lớp 5 - NXBGD 2007
- Sách BDTX chu kỳ III năm 2003 - 2007
- Thiết kế Bài giảng Khoa học lớp 5 – NXB Hà Nội 2006

………………………………………….………………………. Trang 03
I. Lý do chọn đề tài :……………………………….………………… Trang 03
II. Mục tiêu nghiên cứu:………….………….… ………………Trang 04
III. Phạm vi, đối tượng và phương pháp nghiên cứu:……… ……… Trang 04
……………………………….……………… ……….……… Trang 05
I. Cơ sở lý luận của đề tài:…………………………………… …….….……… Trang 05
II. Thực trạng vấn đề:……… ….… Trang 06
III. Các biện pháp tiến hành:……………………………………… ……… Trang 07
 !"#$……………………………… …………….………… ……… Trang 16
I. Bài học kinh nghiệm:…………………………………….….………………… Trang 17
II. Kiến nghị - đề xuất:………………………………………….……… ……… Trang 18
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
1
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
2
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
 %&'(%
 )*+&(,

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
3
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
Riêng tôi, tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm, không
những giúp HS tự khám phá, hình thành, hệ thống kiến thức mà nó còn tạo cho
các em có sự thi đua, tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đến trường tạo điều
kiện cho sự phát triển toàn diện ở học sinh Tiểu học.
Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy đa số HS rất muốn được tham gia Trò
chơi học tập nhưng vẫn còn không ít học sinh thụ động, tự ti, chưa mạnh dạn
tham gia vào các hoạt động này. Mặt khác, trong môn khoa học lớp 5 có rất nhiều
tiết học cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện kiến thức
mới hoặc để củng cố kiến thức đã học.
Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu để nâng cao hiệu quả của
phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.
-&.-&/
Bản thân tôi nghiên cứu đề tài này để tìm ra những biện pháp tốt nhất những
kinh nghiệm thiết thực để giúp học sinh biết cách áp dụng các phương pháp, hệ
thống hóa kiến thức, hiểu khắc sâu, nhớ lâu tri thức, phát triển hoạt động trí tuệ
sáng tạo của học sinh, nhằm nâng cao hiệu quả trong việc dạy- học
Tìm hiểu và tổng kết được những khó khăn, thuận lợi của học sinh và giáo
viên khi tham gia và tổ chức Trò chơi học tập.
Tìm được một số biện pháp để giải quyết những khó khăn mà học sinh và giáo
viên mắc phải khi tham gia Trò chơi học tập. Qua đó dần nâng cao hiệu quả của
phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5
012(345&.146&.7&.-&/
1. Phạm vi nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu trên, tôi thực hiện những nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu những vấn đề chung về môn khoa học lớp 5.
- Nghiên cứu 1 số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn
khoa học.

chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy và trò
mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc tư
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
5
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
duy, tưởng tượng của học sinh. Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc
giáo viên hướng dẫn HS hoàn thành tốt phẩm chất của con người mới XHCN.
Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp
học tập có hiệu quả của học sinh. Thông qua trò chơi, HS được tập luyện, làm
việc cá nhân, làm việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp
tác. Đó là những việc làm thuộc phương pháp học tập mới mà trường Tiểu học
Nguyễn Thị Minh khai hình thành ở các lớp học, và đặc biệt là các em học sinh
lớp 5.
=>0&.1?&(,
Sau khi được phân công giảng dạy khối 5, môn Khoa học, tôi đã tiến hành
điều tra cụ thể về tình hình học sinh, sự mong muốn và khả năng tham gia trò
chơi học tập trong môn khoa học nói riêng và trong các môn học khác nói chung.
Kết quả như sau:
Đầu năm:
- Tổng số HS: 92 em
- Số học sinh muốn được tham gia, hiểu mục đích và thu được kết quả sau
trò chơi học tập: 40%
- Số học sinh muốn được tham gia, nhưng chỉ tham gia với mục đích vui
chơi là chính mà chưa hiểu, chưa thu được kết quả sau trò chơi học tập : 30%
- Số học sinh chưa muốn tham gia: 30%
Sở dĩ các em chưa muốn tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kết quả là
do một số nguyên nhân sau:
1. Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi: chơi để làm gì? chơi nhằm mục

chơi để khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố, hệ thống hoá
kiến thức đã học. Cụ thể như sau:
a) Trò chơi để hình thành kiến thức mới.
!""AB C"ADEF GEHE"ADEF
T1-trang4 Bé là con ai? Học sinh nhận ra, mỗi trẻ em đều có
những đặc điểm giống bố, mẹ mình.
T2,3-trang6 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh biết phân biệt đặc điểm về
mặt sinh học và xã hội của nam và
nữ.
T6-trang 14 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh hiểu 1 số đặc điểm chung
của trẻ ở từng giai đoạn từ 3 đến 10
tuổi.
T11-trang 30 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh biết tác nhân gây bệnh, sự
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
7
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
nguy hiểm của bệnh viêm não.
T16-trang 34 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh giải thích được HIV,
AIDS là gì? các đường lây bệnh
HIV,
T17-trang36 HIV lây hay không
lây?
Học sinh biết các hành vi tiếp xúc
thông thường không lây HIV.
T35-trang 72 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh biết đặc điểm của chất rắn
- chất lỏng - chất khí.
T36-trang 74 Nhà khoa học trẻ Học sinh biết các phương pháp tách
các chất ra khỏi hỗn hợp.

Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
người và sức khoẻ.
T49,50-
trang100
Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về tính chất 1 số vật liệu và
sự biến đổi hoá học.
T52-
trang106
Ghép chữ Củng cố về sự sinh sản ở thực vật có
hoa.
T63-trang130 Ai nhanh, ai đúng? Hệ thống 1 số nguồn tài nguyên và tác
dụng của chúng.
T63-trang133 Ai nhanh,ai đúng? Hệ thống kiến thức về môi trường.
T69-trang142 Chữ gì? Củng cố kiến thức có liên quan đến sự
ô nhiễm môi trường.
Cách nêu mục tiêu của trò chơi, giáo viên cần đưa ra một cách khéo léo, hấp
dẫn, có tính chất gợi mở để tạo sự tò mò khám phá cho học sinh.
Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấp dẫn của
trò chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần giáo viên ép buộc. Để
có được điều đó, giáo viên cần xây dựng trò chơi học tập sao cho hợp lý; hợp lý
về thời gian; hợp lý về hình thức chơi; về luật chơi; về hình thức khen thưởng…
3) Cách xây dựng trò chơi học tập.
GV có thể tổ chức 1 hoạt động học tập thành 1 trò chơi học tập khi đã có đủ
các điều kiện sau:
- Về đồ dùng, dụng cụ phục vụ cho trò chơi.
- Về thời gian, thời điểm chơi, không gian chơi.
- Có cách chơi, luật chơi rõ ràng.
- Có cách tính điểm để phân định “thắng- thua”, khen thưởng…
Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của giáo viên, góp phần quyết
định sự thành công hay không của trò chơi.

10
Khoác vai
Dùng chung
dao cạo
Cùng chơi
bi
Cầm tay.
Uống chung ly
nước
Đánh răng
chung bàn chải
Nghịch bơm, kim
tiêm đã dùng.
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
-2 bộ thẻ chữ có ghi tên các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa:
Với tranh câm giáo viên cần vẽ đúng các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực
vật có hoa. Các bộ phận phải rõ nét, phân biệt bằng màu sắc cụ thể, đảm bảo tính
khoa học và thẩm mỹ cho bức tranh.
Sự chuẩn bị chu đáo, hấp đẫn sẽ tạo niềm hứng khởi, thu hút HS tham gia.
Sự rõ ràng, khoa học sẽ giúp các em dễ tìm hiểu, dễ nhận biết kiến thức, nhiệm
vụ của bản thân trong quá trình tham gia chơi. Sự chuẩn bị cho một trò chơi
không nhất thiết phải quá cầu kì, đôi khi còn dễ tìm, dễ kiếm .
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
Hạt phấn
Vòi nhụy
Bao phấn
Đầu nhụy
Ống phấn

Bởi vậy, giáo viên cần dành từ 4-5 phút để HS có đủ thời gian để đọc các
thông tin trong sách giáo khoa (SGK)- thảo luận rồi lựa chọn đáp án đúng. Đáp
án đúng chính là những kiến thức mới mà các em đã tự tìm hiểu, khám phá cho
bản thân.
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
12
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
- Trò chơi: Ghép chữ (Tiết 52-trang 106 ), đây là trò chơi có mục đích để
củng cố kiến thức vừa học ở hoạt động trên, vì vậy giáo viên không cần quá
nhiều thời gian cho trò chơi, sẽ gây ảnh hưởng đến các hoạt động khác, chỉ cần từ
5-7 phút, đủ để học sinh đọc nhanh nội dung ghi trên các tấm bìa rồi gắn vào : Sơ
đồ nhị và nhuỵ của hoa.
Việc chuẩn bị chu đáo sẽ giúp cho giáo viên tự tin, chủ động trong tiết dạy.
Bởi vậy ngoài việc chuẩn bị về đồ dùng dụng cụ, xác định thời gian, thời điểm
cho hợp lý giáo viên cần xác định địa đểm, số lượng học sinh tham gia chơi cho
mỗi trò chơi để phù hợp cả về không gian, thời gian, phù hợp với cả 3 đối tượng
học sinh.
* Địa diểm và đối tượng HS tham gia chơi.
Phần lớn các trò chơi được diễn ra trong lớp học. Tuy vậy, với mỗi trò chơi
cũng cần có khoảng không gian chơi cho phù hợp
*VÍ DỤ:
- Những trò chơi để hình thành kiến thức mới, thường tất cả các HS được
tham gia chơi, do vậy các em có thể ngồi ngay trong bàn học theo từng đội chơi ,
như trò chơi: Ai nhanh, ai đúng? (Tiết 16-trang33 ). Hay trò chơi: Chiếc ghế nguy
hiểm (Tiết 20-trang23 ), mặc dù đây là trò chơi để củng cố nội dung nhưng tất cả
học sinh cần được tham gia, các em cần xếp thành hàng dọc để lần lượt đi qua
chiếc ghế nguy hiểm. Bởi vậy, nếu trời không mưa, các em sẽ xếp hàng ngoài sân
rồi lần lượt đi qua chiếc ghế vào lớp.

giúp đỡ các em nếu các em còn lúng túng. Ở trò chơi củng cố nội dung vừa học,
bè bạn cũng cần có sự động viên bằng những tràng vỗ tay…( nhưng không quá
ồn ào tránh ảnh hưởng đến lớp khác).
Bước 3 Nhận xét, đánh giá.
Đây là bước thu hoạch của cả một quá trình chuẩn bị và làm việc ở trên. Bởi
vậy, giáo viên không được coi nhẹ bước này.
Sau khi các đội chơi đã hoàn thành, giáo viên hoặc cán sự môn học sẽ là trọng
tài để phân định “thắng-thua” và quan trọng hơn là kết luận được rút ra để hình
thành kiến thức mới hoặc để nhấn mạnh, khắc sâu kiến thức đã học.
- Học sinh (hoặc đại diện của đội chơi ) báo cáo kết quả .
- Trọng tài đánh giá, phân định “thắng-thua’’- tuyên dương đội thắng cuộc.
- Em học tập được gì qua trò chơi?
*VÍ DỤ 
Trò chơi:Ai nhanh, ai đúng? ( Tiết 14-trang30 ) :
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
14
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
Bước 1 GV giới thiệu :
- Viêm não là một loại bệnh hết sức nguy hiểm. Nguyên nhân gây bệnh là gì?
lứa tuổi nào hay mắc bệnh? Bệnh nguy hiểm như thế nào? Các em sẽ khám phá
qua trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng?”.
- Mỗi tổ thành một đội chơi, các em sẽ cử đội trưởng cho đội mình.
- Các em sẽ đọc thông tin trong SGK trang 20, bàn bạc trong đội để chọn câu
trả lời tương ứng với từng câu hỏi. Sau khi cả đội thống nhất, đội trưởng sẽ ghi
đáp án theo thứ tự câu hỏi vào bảng phụ .
- Sau 7 phút đội nào có đáp án gắn lên bảng lớp nhanh nhất và đúng nhất là
thắng cuộc, đội thắng cuộc sẽ được nhận một phần thưởng xứng đáng.
Bước 2 Học sinh hoạt động theo các yêu cầu trên.

bộ phận đó).
- Trọng tài nhận xét, phân định “ thắng-thua”, tuyên dương đội thắng cuộc.
- Em học được gì qua trò chơi?
Học sinh có thể học tập được về: nội dung, kiến thức của bài học, về sự cẩn
thận khi làm việc ; về sự nhanh nhẹn, khéo léo khi hoạt động…
Với sự chuẩn bị chu đáo, từ khâu soạn bài, chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ đến
khâu tổ chức cho học sinh tham gia trò chơi và bước thu hoạch ở phần đánh giá,
nhận xét rồi đi đến nội dung bài học cần rút ra, tôi thấy kết quả việc dạy và học ở
lớp tôi đã có sự thay đổi.
%&<:&
<J(0(45
Trong thời gia qua, tôi đã cố gắng tìm các biện pháp để khắc phục những khó
khăn mà học sinh và giáo viên còn mắc phải trong khi sử dụng phương pháp Trò
chơi trong môn khoa học lớp 5. Áp dụng những biện pháp mới đó vào việc giảng
dạy cho HS lớp 5 trường tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai, tôi thấy các em đã có
nhiều tiến bộ trong khi tham gia Trò chơi học tập ở môn khoa học. Cụ thể là:
- Số học sinh muốn được tham gia chơi và chơi có hiệu quả giáo dục: 75%
( tăng 35% so với đầu năm học ).
- Số học sinh muốn được tham gia chơi, nhưng kết quả chưa cao: 15%
(giảm15% so với đầu năm ).
- Số học sinh còn nhút nhát trong khi chơi dẫn đến việc tiếp nhận kiến thức
khoa học còn hạn chế : 5% ( giảm 25% so với đầu năm).
Ngêi thùc hiÖn: NguyÔn ChÝ Thµnh

Trêng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai
16
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
Về phía bản thân, tôi cảm thấy nhẹ nhàng hơn, không còn mệt mỏi khi truyền
thụ kiến thức tới học sinh vì các em tiếp nhận kiến thức một cách chủ động, tích
cực thông qua trò chơi. Kỹ năng vận dụng trò chơi của tôi linh hoạt hơn, thành

17
Sáng kiến kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả phương pháp trò chơi học tập môn Khoa học lớp 5”
- Cử đội trưởng, trọng tài.
b. Bước 2 - Học sinh tham gia trò chơi. (Học sinh có thể chơi thử nếu giáo
viên thấy cần thiết).
HS cần nỗ lực, tự giác thực hiện đúng cách chơi, luật chơi mà giáo viên đã
nêu ra.
c. Bước 3 – Nhận xét, đánh giá.
- Các đội chơi tổng kết, báo cáo.
- Trọng tài nhận xét, phân định “thắng- thua”, tuyên dương, khen thưởng…
- Học sinh rút ra điều cần ghi nhớ về nội dung bài học qua trò chơi.
Nếu giáo viên thực hiện tốt những việc làm trên, có ý thức coi trọng Phương
pháp Trò chơi học tập, hiểu được tầm quan trọng của phương pháp này: không
chỉ đơn thuần là cung cấp kiến thức cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ
động tìm tòi, khám phá kiến thức cho học sinh mà còn tạo cho các em niềm vui
học tập mỗi khi đến trường…Chắc chắn chất lượng dạy và học môn Khoa học
nói riêng và các môn học khác nói chung sẽ được nâng cao. Song để thực hiện
được điều đó, tôi mạnh dạn có một số ý kiến đề xuất với các cấp lãnh đạo như
sau.
)<&(,K?.
Bản thân tôi cũng như các giáo viên trong khối mong muốn BGH nhà
trường, Phòng GD-ĐT huyện giúp đỡ:
- Một số thiết bị dạy học môn khoa học như: tranh, một số tranh liên quan đến
việc ô nhiễm môi trường; một số thẻ từ…
- Tổ chức những buổi chuyên đề khoa học có sử dụng đến phương pháp Trò
chơi học tập để chúng tôi được học hỏi kinh nghiệm.
- Tổ chức hội thảo những sáng kiến kinh nghiệm hay có hiệu quả cho giáo
viên học hỏi rút kinh nghiệm.
Trên đây là một vài biện pháp có thể coi là kinh nghiệm của bản thân tôi
trong thời gian qua, đó cũng là những gì tôi rút ra từ thực tế giảng dạy. Tôi cũng