I. TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ANH
TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI
Là một quốc đảo nằm ở tây Bắc châu Âu, gồm 4 vùng lịch sử dân tộc:
Anh, Scotland, Bắc Ireland và Wales. Lịch sử ngoại giao Anh là những cuộc
xâm chiếm thuộc địa mà đã có thời họ ngẩng cao đầu với thế giới và tự hào
rằng: “Mặt trời không bao giờ lặn trên đất nước Anh” (The sun never set upon
on Empire)
Bước vào thập niên cuối cùng của thế kỉ của thế kỉ XX, trước những biến
đổi mạnh mẽ và sâu sắc của tình hình thế giới nói chung, của CNTB nói riêng
và những động thái mới trong một đảng xã hội- dân chủ châu Âu, một khái niệm
được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới thường xuyên nói đến từ cuối thập niên
90 trở lại đây.như là một phát kiến mới của CNXH dân chủ hiện đại, đó là một
khái niệm “Con đường thứ ba”. Theo nhiều nhà nghiên cứu, đây thực chất là sự
tìm kiếm một mô hình chính trị được nhiều người tán thành để các đảng Dân
chủ- xã hội chèo lái đất nước vượt qua thế kỉ XXI.
Một trong những người nhiệt thành nhất cổ suý cho tư tưởng Con đường
thứ ba là thủ tương Anh Tonny Blair cùng các cộng sự trong Công đảng Anh.
Con đường thứ ba theo cách hiểu của Tonny Blair honà toàn khác với khái niệm
Con đường thứ bao dùng để gọi “con đường trung gian giữa CNXH và CNTB”
mà các đảng xã hội- dân chủ đưa ra tại Đại hội thành lập Quốc tế xã hội năm
1951. Tonny Blair giải thích: “Con đường thứ ba là con đường xã hội- dân chủ
được khôi phục và đã thành công. Nó hoàn toàn không phảilà con đường thoả
hiệp giữa cách tả và cánh hữu. Cái mà nó tìm kiếm là quan niệm giá trị giữa phía
giữa và phái trung tả. Nó phù hợp với những cải cách kinh tế và xã hội cơ bản
trên toàn thế giới và không chịu sự chi phối quá mức của ý thức hệ tư tưởng”.
Từ cách nói của Tonny Blair có thể dễ dàng nhận ra, thực chất sự điều chỉnh
chiến lược, chính sách của Công đảng Anh từ khi Tonny Blair lên cầm quyền là
tư tưởng về con đường thứ ba “đưa CNXH- dân chủ hiện đại tới đổi mới và
thành công”.
1
Nước Anh dưới sự lãnh đạo của T. Blair đã có một không khí mới trong

môi trường của tất cả các nước. T. Blair yêu cầu chính sách đối ngoại của Anh
cần phải được quán triệt trong một “bộ khung lý luận”, trong đó “Luân lí và
quan niệm giá trị” giữ một vai trò quan trọng. Đây thực sự là một bước tiến mới,
vì trong suốt mấy thập niên trước đó, chưa bao giờ trong đường lối đối ngoại
của Anh lại có một khái niệm có mục đích rõ ràng đến như vậy. Tuy nhiên,
những lí luận đó còn mang nhiều mầu sắc lí tưởng và tự biện.
Không dừng lại ở đó, trong quan điểm đối với tình hình quốc tế, đặc biệt
là sau sự kiện Kosovo, T. Blair lại tiếp tục nhấn mạnh lý luận “sứ mệnh ngoại
giao” của Anh. Ngày 26/4/1999, tại cuộc gặp cấp cao của các nhà lãnh đạo
NATO ở Whington, T. Blair đã có bài phát biểu khá nổi tiếng với đầu đề “Chủ
nghĩa cộng đồng quốc tế” (Doctrine of International Community). Nội dung
quan điểm mà T. Blair nêu ra trong bài phát biểu này tựu trung là: Xu thế toàn
cầu hoá đã làm thay đổi cơ bản tình hình thế giới, dẫn tới một sự phụ thuộc lẫn
nhau, dựa vào nhau sâu sắc cả về chính trị, kinh tế và anh ninh giữa các quốc
gia.
Công việc của một nước có ảnh hưởng đến quốc tế vì nó gắn chặt đến cơ
chế thị trường. Do vậy toàn cầu hoá dẫn tới quốc tế hoá công việc nội bộ của
một nước là lẽ tất nhiên. Điều này có nghĩa là, lợi ích quốc gia chỉ được thực
hiện bằng cách thông qua hợp tác quốc tế và do biên giới giữa các quốc gia có
xu hướng lỏng lẻo nên công việc nội bộ của một nước hay một khu vực tất nhiên
sẽ có “hiệu ứng rò rỉ” lan toả sang các nước khu vực và lân cận. Vì lẽ đó, Anh
và các nước phương Tây cần phải hành động để đối phó với những thách thức
của toàn cầu hoá. T. Blair cho rằng, nguyên tắc “không can thiệp vào công việc
nội bộ’ là một thứchủ nghĩa biệt lập đã lỗi thời, cần phải thay đổi bằng việc duy
trì một sự can thiệp quốc tế trong những tiêu chí phổ biến nào đó, phải cải cách
những cơ chế, những tổ chức quốc tế không còn phù hơp, trên cơ sở xây dựng
lại một trật tự anh ninh- chính trị toàn cầu mới. Theo quan điểm đó thì hành
động quân sự của NATO ở Kosovo được T. Blair biện minh là một sự cần thiết.
Vậy “Con đường thứ ba” có thành công hay không? T. Blair đã có những
chính sách đối ngoại như thế nào và quan điểm của Anh ra sao đối với các tổ

Anh đã làm cho EU.
4
Đối với hầu hết công chúng, đây vẫn là một mối quan hệ mập mờ. Ở bình
diện này thì những hoạt động trên chính là cách Anh đang tái khẳng định mối
quan hệ ngoại giao mật thiết với một cường quốc mạnh nhất thế giới và điều này
khiến mọi người hiểu hơn về tình anh em với nước Mỹ ruột thịt. Thế nhưng, kể
từ khi Anh gia nhập EU, Anh đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, một sự
suy giảm rõ rệt đang xảy ra trong mối quan hệ này. Trong các cuộc đàm phán
thương mại thế giới đầu thập niên của những năm 90, không có sự khác biệt nào
giữa Anh và Mỹ. Và đây cũng chính là một phần trong kế hoạch của khối
thương mại EU. Đến 1994, các cuộc họp được mở ra càng nhấn mạnh hơn nữa
mối liên kết chính của Anh đều la EU.
Đến năm 2001, khủng bố đã diễn ra trên đất Mỹ buộc Mỹ phải lôi kéo
đồng minh cùng các nước trên thế giới hỗ trợ về mọi mặt để khôi phục đất nước
sau thảm hoạ kinh hoàng này. Và Anh là quốc gia đứng bên Mỹ mạnh nhất, là
trợ thủ đắc lực nhất giúp Mỹ thoát khỏi khủng hoảng này. Có thể nói mối quan
hệ Anh- Mỹ đang được hâm nóng trở lại sau khi thủ tướng Anh Tonny Blair lên
cầm quyền.
Mối quan hệ về kinh tế: Thị trường xuất khẩu lớn nhất của Anh trên thế
giới là Mỹ; chiếm 15,7% trong tổng số mặt hàng xuất khẩu của sang các nước.
Tiếp theo đó là Đức 10,5%, Pháp 9,5%, Hà Lan 6,9%, Ireland 6,5%, Bỉ 5,6%,
Tây Ban Nha 4,4% và Italia cũng là 4.4% (năm 2003). Anh cũng nhập khẩu từ
Mỹ với số lượng lớn chỉ sau Đức với 10,2%.
Ngược lại Mỹ cũng coi Anh là thị trường xuất khẩu lớn của mình. Hai bên
đã dành cho nhau những chế độ ưu đãi, thu hút đầu tư để thúc đẩy hơn nữa
không những là những mối quan hệ về chính trị mà còn về kinh tế và văn hoá.
Mối quan hệ về văn hoá: Vào thế kỉ XV, Christoph Colombo đã đặt bước
chân đầu tiên lên miền đất nằm ở phía bên kia Thái Bình Dương, đánh dấu một
bước ngoặt lịch sử về những phát kiến địa lí. Cũng trong thời điểm này mâu
thuẫn giữa những tầng lớp nhân dân với chế độ phong kiến đã lên tới đỉnh điểm

tuyên bố Joint nhằm tái khẳng định lại sức mạnh của mối quan hệ song phương
và hướng tới một tương lai tốt đẹp, hợp tác trên mọi lĩnh vực. Đặc biệt hơn nữa,
mối dàng buộc giữa hai quốc gia càng được thắt chặt hơn nữa khi tham gia vào
6
các tổ chức quốc tế cũng như khu vực: Khối thịnh vượng chung (Common
Wealth), G-8, Liên hợp quốc, NATO…
Về kinh tế: Anh và Canada giống như hai thành viên trong một gia đình
hoà thuận với những điểm tương đồng về văn hoá và sự chia sẻ về quyền lực
chính trị dân chủ là một điều vô cùng quan trọng trong quan hệ giữa hai nước
nhằm phát triển thương mại và đầu tư. Canada là đối tác quan trọng đứng thứ hai
trên thế giới chỉ sau Mỹ. Anh là điểm đến an toàn của các nhà đầu tư Canada.
Anh cũng là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 thế giới của Canada chỉ sau Mỹ và
Nhật Bản. Anh và Canada- những thành viên của NAFTA và EU. ngày càng
hợp tác và phát triển mạnh mẽ hơn.
Năm 2003, hàng hoá Canada xuất khẩu sang Anh đạt 5,7 tỉ USD, tăng
30% so với cùng kì năm 2002. Xuất khẩu Canada đang tăng dần trên đất nước
này.
Hiện nay có khoảng 650 công ty lớn nhỏ của Anh đang hoạt động tại
Canada. Năm 2003, Anh đầu tư vào Canada đứng thứ 3 thế giới sau Mỹ và
Pháp. Còn đầu tư trực tiếp của Canada vào Anh ước tính đạt 40,7 tỉ $ Canada,
tăng 1,2% so với cùng kì năm 2002, và có hơn 500 công ty Canada đang hoạt
động tại đây.
Về văn hoá: Hợp tác văn hoá là một phương tiện hữu ích để thắt chặt
thêm tình hữu nghị và hiểu biết lẫn nhau. Anh Quốc là thị trường xuất khẩu các
ấn phẩm văn hoá quan trọng nhất của Canada và thị trường này cũng chỉ đứng
thứ hai sau Mỹ. Các nghệ sĩ Canada và nghành công nghiêp văn hoá phẩm của
đất nước này đang tạo nên những tác động đầy ý nghĩa tới Anh. Như: các ấn
phẩm về sách, âm nhạc, phim ảnh và công nghiệp thiết kế. Năm 2002, Anh đã
trở thành đối tác thương mại quan trọng thứ hai của Canada về việc xuất khẩu
các ấn phẩm văn hoá với trị giá 14,5 triệu $ Canada. Giá trị xuất khẩu sách sang

quan điểm cổ hủ của Anh nữa mà “Con đường thứ ba” là con đường đưa
CNXH- dân chủ hiện đại tới đổi mới và thành công”. Phía Anh đã kí kết rất
nhiều các khoản viện trợ không hoàn lại cho Việt Nam như: Ký với bộ trưởng
giáo dục và đào tạo Nguyễn Minh Hiển về khoản viện trợ không hoàn lại trị giá
8
11 triệu USD, dự án xoá đói giảm nghèo với thứ trưởng Bộ kế hoạch và đầu tư
Võ Hồng Phúc…
Có thể thấy vào thời điểm đầu thế kỉ XXI, quan hệ Việt Nam- Anh quốc
đã bắt đầu dần chuyển từ hình thái mang tính chất chính trị ngoại giao, viện trợ
phát triển sang hình thái hợp tác kinh tế thương mại đôi bên cùng có lợi, đáp
ứng lợi ích của hai dân tộc… Mô hình chuyển biến này thấy rõ trong các chuyến
công cán của các cấp bộ trưởng của hai nước như: Chuyến sang thăm Việt Nam
ngày 1/7/2002 của Bộ trưởng công thương Anh Alan Johnson cũng như chuyến
thăm Anh của Bộ trưởng Bộ kế hoạch và đầu tư Trần Xuân Giá ký thành công
hiệp định Khuyến khích và bảo trợ đầu tư song phương. Hiệp định này nhằm
thúc đẩy các nguồn đầu tư và củng cố niềm tin của các nhà đầu tư. Với thành
công này Việt Nam trở thành quốc gia thứ 95 mà chính phủ Anh có thoả thuận
về bảo hộ và đầu tư, là cơ sở bảo hộ quyền lợi của các nhà đầu tư Anh quốc
cũng như Việt Nam khi đầu tư vào thị trường của nhau.
Lĩnh vực hoạt động ngoại giao giữa hai nước càng khởi sắc khi công chúa
Anne, con gái của Nữ hoàng Anh Elizabeth Đệ nhị đã sang thăm chính thức Việt
Nam trong 5 ngày kể từ ngày 4-8/2004. Đánh giá về sự kiện này, Đại sứ Anh tại
Việt Nam, ông Warwick Morris bày tỏ: “Chúng tôi rất vui khi công chúa Anne
sang thăm Việt Nam đúng vào năm kỉ niệm 50 năm ngày lên ngôi của nữ hoàng
Anh. Tôi chắc Bà sẽ có được những ấn tượng tốt đẹp trước những thành tựu mà
chính phủ và nhân dân Việt Nam đạt được … Chuyến thăm này sẽ đánh dấu một
bước tiến quan trọng trong quan hệ hợp tác ngày một lớn mạnh giữa Anh quốc
và Việt Nam.
Quan hệ về kinh tế thương mại giữa hai nước: Hiện nay Anh đang đứng
thứ 10 trong danh sách những nhà đầu tư lớn nhất vào Việt Nam và đứng ở vị trí

giáo dục đào tạo và tăng cường hiểu biết lẫn nhau sẽ vẫn là trọng tâm cho tương
lai quan hệ của hai nước.”
III. CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ANH ĐỐI VỚI CFSP
1. Những quan điểm của Anh về CFSP
Ngay từ khi CFSP mới ra đời, Anh quốc đã nhận thức ngay được vai trò
lãnh đạo của mình trong liên minh châu Âu và các vấn đề quốc phòng, an ninh
10
và đối ngoại đối với toàn cầu. Sự suy giảm tương đối quyền lực của Anh từ
1945 đã buộc Anh phải hợp tác đa phương và sử dụng EU như làm một công cụ
đẻ theo đuổi trách nhiệm và lợi nhuận toàn cầu. Vì lí do này mà Anh thường
xem CFSP như là một phương tiện để nâng cao lợi nhuận của mình và do đó sự
tham gia của Anh vào CFSP được xem như là một sự điều chỉnh hơn là phá vỡ
những quyền ưu tiên chính sách ngoại giao. Mối quan hệ đặc biệt này đã đe doạ
mối quan hệ đặc biệt với Mỹ của Anh. Anh vừa kí với NATO một bản cam kết
lâu dài và điều này có vẻ như đáng tin cậy và Anh trở thành người trụ cột bảo vệ
an ninh vô cùng hiệu quả của EU.
Nhìn chung khi so sánh sự hội nhập châu Âu, Anh vẫn không tỏ rõ bất cứ
một ý kiến nào về việc tách rời khỏi CFSP từ trước tới nay. Hơn thế nữa, Anh
lại là một trong những thành viên có mối quan hệ lâu dài nhất trong hệ thống
quốc phòng và an ninh chung của châu Âu kể từ năm 1945. Vấn đề nan giải đã
tăng khi sự hợp tác này trở nên là một tổ chức mang tính hình thức nhiều hơn là
những hoạt động thực tế và hệ thống chính trị châu Âu đang đưa ra những lời đề
nghị về một châu Âu siêu quốc gia. Đa số dân chúng đã tỏ ra nghi ngờ về điều
này và kết quả là chẳng có một xu hướng thực sự nào dẫn đường cho chính sách
đối ngoại và an ninh chung này cả. Các cuộc tranh cãi thường xuyên xảy ra và là
tâm điểm của các cuộc tranh luận về đâu là chủ quyền thực sự của một quốc gia.
Còn về phía Anh, chính phủ nước này luôn thúc ép buộc các chính phủ luân
phiên phải tham gia vào các tuyên bố phòng vệ từ xa hay cùng tham gia vào một
châu Âu như một nhà nước thống nhất và bỏ qua chủ quyền riêng của quốc gia.
Nhưng thực tế lại không như mong muốn, các cuộc tranh cãi thường xuyên xảy

vọng của mình. Tuy nhiên, nhiệm vụ này dường như vượt quá sức của Anh.
Tham vọng của họ là nắm giữ vai trò lãnh đạo toàn cầu cũng như trong các vấn
đề thuộc phạm vi giải quyết của liên minh châu Âu.
Tuy nhiên không phải lúc nào Anh cũng thực hiện được tham vọng của
mình, Anh đang phải đối mặt với một đối thủ khá lớn, đó là Pháp. Cả hai bên
đều muốn có được vị trí cao nhất trong Liên minh châu Âu, một vị trí lãnh đạo
để mang tầm ảnh hưởng của mình quyết định tới toàn số phận châu Âu. Họ đều
12
muốn sử dụng EU như một cung cụ để giúp mình tiến xa hơn trong phạm vi toàn
thế giới. Nhưng nhìn chung cả Anh và Pháp đều đồng tình và sẵn sàng trở
thành những đối tác tích cực trong việc xây dựng một EU thống nhất và thịnh
vượng, một EU an toàn trong CFSP.
2. Những quyền lợi mà Anh được hưởng trong CFSP
Mặc dù sự gần gũi giữa Anh và Mỹ đã có từ rất lâu và ngày càng tỏ ra mật
thiết hơn nữa nhưng Anh vẫn thường cung cấp cho EU về những quan điểum và
chính sách đối ngoại cũng như trừng phạt kinh tế của Mỹ với các nước trên thế
giới như: Các vấn đề ở Cuba, Libya, Iran, Israel- Palestin, hay các cuộc đàm
phán quốc tế về môi trường và thương mại… Anh đã sử dụng EU như một tấm
mền phủ để thiết lập nên một chính sách trước mắt cũng như lâu dài để chống lại
đồng minh ngay cả những đồng minh thân cận nhất của mình. Anh luôn tìm
kiếm sự trợ giúp từ EU trong các vấn đề ở Zimbabwe hay ở đảo Síp và EU phần
nào đã xoá bớt đi nỗi lo sợ và e ngại của các nước đối với “đế quốc” Anh ở các
khu vực này.
Trong cuộc chiến ở Iraq, chính phủ Anh phải đối mặt với các khó khăn
liên tiếp và giấc mơ về sức mạnh quân sự toàn cầu của Anh đã bị sụp đổ. Nhưng
bất cứ lúc nào Anh cũng có được sự trợ giúp của EU và NATO trong việc khôi
phục lại sức mạnh cũng như vị thế của mình. Chính vì lí do này mà Anh tham
gia rất tích cực vào các chương trình an ninh quân sự trong khu vực cũng như
trong các khối liên hiệp như NATO. Bản tuyên bố Joint kí năm 1997, trong đó
có sự tham gia cả của Mỹ và Canada về việc chống tên lửa đạn đạo WMD. Thủ

Âu mà vẫn giữ nguyên đồng bảng Anh của mình.
Thứ ba, Anh luôn muốn có được vị trị lãnh đạo trong CFSP để hướng con
đường châu Âu đi theo chính sách của mình. Một phần không kém quan trọng
đó là Anh muốn tạo dựng mối quan hệ với Mỹ để kì vọng vào một trật tự thế
giới mới trong đó Anh nắm vai trò chủ chốt.
14
15
KẾT LUẬN
Khách quan mà nói thì Anh là một trong những quốc gia có nhiều kinh
nghiệm trong hợp tác an ninh. Bộ quốc phòng Anh đã có rất nhiều các hoạt động
chứng tỏ cho sự tồn tại của chính sách này. Có thể viện dẫn ra một số hành động
như sau: Anh là một trong những thành viên sáng lập của khối quân sự Bắc Đại
Tây dương NATO. Từ khi tham gia đến nay, vai trò của Anh trong khối này
ngày càng lớn, bên cạnh đồng minh khổng lồ là Hoa Kỳ. Và với tiềm lực kinh tế
của mình Anh cũng đang nắm giữ vai trò chủ chốt trong CFSP. Anh đã đạt được
rất nhiều thuận lợi trong các chương trình hợp tác đa phương này. Nhưng bên
cạnh đó Anh cũng phải đối mặt với không ít những thách thức cả trong quan hệ
ngoại giao, kinh tế và lực lượng quân sự, đặc biệt là vị trí lãnh đạo mà nước nào
cũng muốn dành giật lấy. Anh đang phải đứng trước hai ngả đường vô cùng khó
khăn để lựa chọn. Nhiệm vụ lớn nhất của Anh lúc này là phải làm sao có được
những sáng tạo trong vận dụng và thực hiện, cũng như xây dựng những nguyên
tắc chỉ đạo cơ bản các hoạt động cơ bản của chính sách chung này. Chúng ta có
thể ti tưởng vào một châu Âu thống nhất, an ninh va thịnh vượng, không chỉ bởi
sự đóng góp vô cùng tích cực của các quốc gia tự nguyện tham gia và chiến lược
phòng thủ chung mà còn do tình hình ngày càng phức tạp của thế giới, buộc các
quốc gia phải liên kết lại để chông lại những thế lực hòng lật đổ hoà bình tròn
toàn liên minh.
16
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.