PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm. Hầu hết các hiện tượng, khái
niệm, quy luật, quá trình trong Sinh học đều bắt nguồn từ thực tiễn. Thực
hành là mô hình đại diện cho hiện thực khách quan, là cơ sở xuất phát cho quá
trình nhận thức của học sinh. Thực hành không chỉ để củng cố kiến thức lý
thuyết mà thông qua các bài thực hành có tác dụng rèn luyện kỹ năng, thao
tác, khả năng vận dụng lý thuyết vào thực tế, phát huy tính sáng tạo và óc tìm
tòi của người học. Thực hành phần nào đó diễn đạt những nội dung khó, phức
tạp từ đó giúp HS dễ dàng nhận thức và khắc sâu được kiến thức trong quá
trình học tập.
Nhận thức sâu sắc về vai trò của thực hành, trong quá trình dạy học tôi
đã tích cực đưa thực hành vào giảng dạy và mang lại hiệu quả thiết thực. Tuy
nhiên khi giảng dạy: Bài 31 thực hành quan sát các kỳ nguyên phân qua tiêu
bản tạm thời hay cố định (Sinh học 10 nâng cao) tại trường THPT Ba Đình,
bản thân tôi thấy gặp phải những khó khăn sau đây:
- Các tiêu bản cố định về các kỳ nguyên phân được cấp về trường do bảo
quản không tốt nên chất lượng quan sát đã bị giảm hoặc đã bị hỏng.
- Chưa có tư liệu hướng dẫn cách pha chế thuốc nhuộm NST như:
cacmin axetic 2% và fuchsin base.
- Thời lượng thực hành rất hạn hẹp gói gọn trong 45 phút, trong khi thời
gian để thực hiện quy trình thực hành làm tiêu bản tạm thời quan sát NST quá
lớn.
- Quy trình thực hành làm tiêu bản tạm thời quan sát các kỳ nguyên phân
được hướng dẫn trong SGK Sinh học 10 nâng cao chưa thật sự cụ thể, gây
khó khăn cho tiến trình hướng dẫn thực hành của GV và trực tiếp thực hành
của HS, chẳng hạn:
+ Để có được tiêu bản có tần số tế bào phân chia cao chắc hẳn phải thu
rễ vào thời điểm thích hợp. Vậy chưa xác định được thời điểm thu rễ thích
hợp?
1
+ Nếu chỉ lấy 4-5 rễ hành sử dụng cho thực hành thì quá ít, không thể

+ Hòa tan bột carmin vào 100ml axit axetic 45% trong 1 bình cầu, sau đó
đun sôi bằng đèn cồn.
+ Đặt bình cầu trên lưới đun để đảm bảo dung dịch luôn sôi nhẹ, thời
gian đun không ít hơn một giờ (nếu có điều kiện đun liên tục trong 24h). Sau
đó lấy ra và để nguội ở nhiệt độ phòng rồi tiến hành lọc qua giấy lọc. Dung
dịch carmin axetic 2% được bảo quản trong lọ kín màu tối và đặt trong tủ lạnh
và dùng dần.
* Cách pha thuốc nhuộm fucshin base:
- Đặc tính và tác dụng: Bột màu xanh, được dùng để nhuộm tế bào trong
các thí nghiệm quan sát NST. Fuchsin nhuộm NST thành màu đỏ tươi. Fucshin
base được bán tại các cửa hàng hoá chất trên toàn quốc.
- Cách pha: Hòa tan 0,5g fuchsin base trong 100ml nước cất bằng cách đun
sôi cách thủy trong khoảng 30’ – 1h. Để nguội dung dịch xuống 55
0
C tiến hành lọc
3
qua giấy lọc. Khi dung dịch lọc nguội khoảng 26
0
C cho vào 0,5g Na
2
SO
3
và 10ml
HCl 1N. Đậy kín miệng lọ, bọc kín lọ bằng giấy đen để vào nơi tối, mát trong 24h
rồi dùng dần.
2. Chuẩn bị mẫu.
Lấy củ hành ta trồng trên môi trường cát ẩm (nên trồng môi trường cát
ẩm vì khi thu mẫu, rễ sẽ trong và sáng hơn, không bị thâm), tạo điều kiện
thích hợp về ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, chế độ nước… đảm bảo cho củ hành
ta phát triển tốt và mô phân sinh đỉnh rễ phân chia mạnh nhất. Nên thu rễ

Có thể nhuộm rễ hành ta bởi 1 trong 2 cách sau:
- Nhuộm bằng dunh dịch Fuchsin base: Rễ sau khi thủy phân được rửa
nhanh bằng nước cất, thấm khô bằng giấy thấm và nhuộm trong dung dịch
Fuchsin khoảng 5 - 10 phút, nếu thấy đỉnh rễ nhuộm màu đỏ thì có thể sử
dụng làm tiêu bản.
- Nhuộm bằng dung dịch carmin-axetic 2%: Rễ sau khi thu buổi sáng
trong ngày có thể không qua thuỷ phân mà tiến hành cho vào dung dịch thuốc
nhuộm carmin axetic 2% rồi để qua đêm ở nhiệt độ thường, sáng mai dùng
làm tiêu bản.
Như vậy, dung dịch carmin axetic 2% đã có axit axetic có tác dụng thuỷ
phân mẫu. Sử dụng nhuộm rễ bằng cacmin axetic 2% đơn giản hơn, đỡ mất
nhiều thao tác.
3.4. Nén mẫu.
Nén mẫu tức là làm cho mẫu dàn đều tế bào và làm bung NST, thuận
tiện cho việc quan sát các kỳ phân bào trên kính hiển vi.
Quy trình nén mẫu được thực hiện theo trình tự như sau:
- Rễ sau khi đã nhuộm được đặt lên lam kính sạch. Dùng dao lam loại bỏ
chóp rễ, cắt 1 lát mỏng ở đỉnh rễ bắt màu với thuốc nhuộm (kích thước mẫu
được cắt tối đa 1mm) (Hình 1).
5
Hình 1 : Cắt mẫu
- Đặt mẫu đã được cắt vào giữa lam kính, nhỏ lên mẫu 1 giọt dung dịch
carmin axetic 1% (Hình 2).
- Đặt lamen sao cho lamen chạm lên đầu giọt carmin axetic 1% có chứa
mẫu, rồi thả lamen xuống sao cho không xuất hiện bọt khí (Hình 3).
- Hơ nhẹ tiêu bản trên ngọn lửa đèn cồn trong 5-15 giây để làm mềm
mẫu, đuổi bọt khí (nếu có) và có tác dụng nhuộm phụ (Hình 4).
- Đặt lam kính vào tờ giấy thấm gập đôi đã chuẩn bị sẵn từ trước. Dùng
ngón trỏ và ngón giữa của tay trái đè chặt nửa trên tờ giấy thấm vùng lamen
6

a
a
d
c
c
c
b
c
PHẦN III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
1. Kết quả nghiên cứu.
Tôi đã sử dụng phương pháp làm tiêu bản tạm thời để giảng dạy bài 31
(Sinh học 10 nâng cao) tại trường THPT Ba Đình Nga Sơn. Thông qua kiểm
tra và đánh giá, tôi nhận thấy:
- HS học tập rất hào hứng, tham gia tích cực và nghiêm túc trong giờ
thực hành.
- HS không chỉ phân biệt rõ các kỳ phân bào, củng cố kiến thức lý thuyết
đã học rất trừu tượng mà còn được rèn luyện kỹ năng làm tiêu bản tạm thời tế
bào rễ hành ta, kỹ năng quan sát tiêu bản, sử dụng kính hiển vi quang học.
Đề tài của tôi đã giải quyết được những khó khăn thường mắc phải trong
quá trình thực hiện bài thực hành quan sát các kỳ nguyên phân (Bài 31 - Sinh
học 10 nâng cao):
- Hình ảnh NST ở các kỳ nguyên phân qua tiêu bản tạm thời dễ quan sát,
mang lại hiệu quả cao so với các tiêu bản cố định chất lượng kém.
- Cách pha chế thuốc nhuộm cacmin axetic 2% và fuchsin base đơn giản,
dễ thực hiện.
- Quy trình hướng dẫn làm tiêu bản tạm thời đơn giản, dễ làm, rất thuận
tiện cho công tác giảng dạy của GV THPT.
Sau khi thực hiện thành công, đề tài của tôi đã được nhiều thầy, cô giáo
trong trường THPT Ba Đình áp dụng mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy.
2. Bài học kinh nghiệm.