1
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
CỤC AN TOÀN BỨC XẠ VÀ HẠT NHÂN
Địa chỉ: Tầng 4, số 70 Trần Hưng Đạo, Hà Nội
Tel/Fax: (04) 38 220 298
Website: http://www.varans.gov.vn

2
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
CÁC MỐI NGUY HIỂM BỨC XẠ CHIẾU NGOÀi
• Bức xạ chiếu ngoài là bức xạ từ một nguồn ở
ngoài cơ thể.
• Một mối nguy hiểm bức xạ chiếu ngoài tồn tại khi
bức xạ ion hóa từ một nguồn ở ngoài cơ thể có
tiềm năng gây ra một sự tổn hại. Mối nguy hiểm
này khác với mối nguy hiểm bức xạ chiếu trong
(tồn tại khi có tiềm năng bị chiếu xạ từ các chất
phóng xạ thâm nhập vào cơ thể)
3
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
CÁC MỐI NGUY HIỂM BỨC XẠ CHIẾU NGOÀI
Các hạt Alpha chỉ có quãng chạy rất ngắn trong
không khí (vài xăng-ti-mét), và không được xem là
một mối nguy hiểm bức xạ chiếu ngoài bởi vì
chúng không có thể xuyên qua các lớp bên ngoài
của da.
4
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM

trong mô cơ thể. Nơtron là một mối nguy hiểm quan
trọng của bức xạ ngoài, chúng đòi hỏi sự kiểm soát
cẩn thận.
7
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
CÁC MỐI NGUY HIỂM BỨC XẠ CHIẾU NGOÀI
Bảng 1. Các mối nguy hiểm bức xạ ngoài tương
đối

Loại bức xạ Mối nguy hiểm tương đối
Các hạt Alpha Không
Các hạt Bêta Không đáng kể
Các tia gamma Nghiêm trọng
Các tia X Nghiêm trọng
Các hạt nơtron Nghiêm trọng
8
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
CÁC NGUỒN NGUY HIỂM BỨC XẠ CHIẾU NGOÀI
• Các máy phát tia X là một loại thiết bị phát bức xạ ion hóa
phổ biến. Khi chúng vận hành các tia X được tạo ra và thiết
bị là một mối nguy hiểm bức xạ chiếu ngoài. Tuy nhiên khi
tắt máy việc sinh các tia X bị dừng lại và mối nguy hiểm bức
xạ chiếu ngoài bị mất đi.
• Các hạt bêta, các tia X và tia gamma được phát ra từ các
chất phóng xạ là một mối nguy hiểm bức xạ chiếu ngoài liên
tục. Các chất phóng xạ có thể được đặt vào trong các bình
chứa hoặc bao xung quanh bằng một vật liệu che chắn sẽ
làm giảm mối nguy hiểm bức xạ chiếu ngoài tới một mức

BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
Ví dụ
Một người bị chiếu xạ nghề nghiệp thường làm việc 3 giờ trên một
công đoạn có suất liều là 5 ?Sv h
-1
. Công đoạn đó được cải tiến sao
cho thời gian giảm xuống 1,5 giờ. Hỏi sự khác nhau về liều nhận
được bởi người công nhân đó là bao nhiêu?
Trả lời
Trước khi thay đổi công đoạn, liều tổng cộng nhận được là:
D = 5 ?Sv h
-1
x 3 h = 15 ?Sv
Sau khi thay đổi công đoạn, liều tổng cộng nhận được là:
D = 5 ?Sv h
-1
x 1,5 h = 7,5 ?Sv
Từ đó sự khác nhau về liều nhận được là:
15 ?Sv – 7,5 ?Sv = 7,5 ?Sv
12
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
Đối với một công việc bức xạ có suất liều cố định:
• Nếu giảm một nửa thời gian chiếu xạ, liều nhận
được được giảm một nửa.
• Nếu tăng gấp đôi thời gian chiếu xạ, liều nhận
được được tăng gấp đôi.
Điều quan trọng cần nhớ rằng các quy tắc này vừa
bảo vệ cho riêng bạn vừa bảo vệ cho người khác.

BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI

Kiểm soát khoảng cách là một phương pháp hữu
hiệu khác để kiềm chế bức xạ chiếu ngoài. Nói một
cách đơn giản là khoảng cách đến nguồn bức xạ
càng lớn thì sự chiếu xạ tổng cộng càng nhỏ.
16
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
Mối quan hệ giữa suất liều từ một nguồn điểm (một nguồn
mà nó có kích thước nhỏ) và khoảng cách đến nguồn đó
được cho bởi phương trình :
R = k / d
2

trong đó R = Suất liều
d = Khoảng cách đến nguồn
k = giá trị không đổi đối với một nguồn nhất định.
Mối quan hệ trong phương trình được gọi là quy luật nghịch
đảo bình phương khoảng cách.
17
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
Mối quan hệ trong phương trình quy luật nghịch
đảo bình phương khoảng cách cũng có thể viết lại
thành :
R.d
2
= k

nào đó đến nguồn thì có thể tính được khoảng
cách tại đó suất liều được xem là chấp nhận được.
• Khi khoảng cách đến nguồn tăng gấp đôi suất liều
giảm tới một phần tư giá trị ban đầu của nó.
19
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
Ví dụ
Suất liều ở 2 m đến một nguồn gamma là 125 ?Sv h
-1
. Hỏi ở
khoảng cách nào nó sẽ đưa ra một suất liều chấp nhận được
là 5 ?Sv h
-1
?
Trả lời
Sử dụng phương trình trên và thế các giá trị vào ta có:
125 x 2
2
= 5 x d
2
2

Sắp xếp lại phương trình này ta có:
d
2
2
= 500 / 5 = 100, suy ra d
2
= ?100 = 10 m

CHIẾU NGOÀI
• Các hạt alpha có quãng chạy ngắn trong không
khí (vài xăng-ti-mét) và dễ dàng bị hấp thụ vì thế
chúng không đòi hỏi sự che chắn.
• Các hạt bêta năng lượng thấp chẳng hạn như tri-
ti (năng lượng cực đại 0,019 MeV) cũng dễ dàng bị
hấp thụ và không đòi hỏi sự che chắn.
24
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
• Hạt bêta năng lượng cao hơn như P-32 (E
max
1,7 MeV) có
khả năng đâm xuyên lớn hơn và tương tác với vật liệu che
chắn để tạo ra bức xạ hãm. Che chắn bêta được xây dựng từ
các vật liệu có nguyên tử số thấp (ví dụ perspex) sẽ giảm
cường độ của các hạt bêta và giảm việc tạo ra bức xạ hãm.
Tuy nhiên có thể vẫn cần thiết sử dụng che chắn bổ sung để
bảo vệ khỏi bức xạ hãm. Trong trường hợp này perspex bọc
chì là được khuyến cáo.
• Không được đánh giá thấp mối nguy hiểm của nguồn bêta
không che chắn vì chúng có khả năng truyền các liều lớn
(đặc biệt đối với các bàn tay và ngón tay) nếu chúng được
thao tác trực tiếp. Điều này là đặc biệt quan trọng đối với
người làm việc với các lọ nhỏ hay xê-ranh chứa các chất phát
bêta ở dạng dung dịch.
25
BẢO VỆ ĐỐI VỚI CÁC NGUY HIỂM
CHIẾU NGOÀI
• Các tia X và tia gamma có khả năng đâm xuyên