I. MỞ ĐẦU
Ở hầu hết các nhà nước tư sản, các nguyên tắc của học thuyết phân
chia quyền lực (thường được gọi là thuyết tam quyền phân lập) được áp
dụng một cách khá triệt để trong việc xây dựng và phát triển bộ máy nhà
nước. Việc áp dụng thành công học thuyết tam quyền phân lập đã giúp cho
bộ máy nhà nước được tổ chức một cách vững chắc, tạo cơ sở quản lý đất
nước một cách hiệu quả. Trong số các nhà nước tư sản, thì Mĩ được xem là
quốc gia áp dụng thuyết tam quyền phân lập một cách triệt để nhất. Chính
vì vậy, trong bài em xin đi sâu làm rõ đề tài:“Đánh giá việc áp dụng các
nguyên tắc của học thuyết phân chia quyền lực trong quá trình xây dựng và
phát triển bộ máy nhà nước Mĩ”. Bài làm còn nhiều điểm thiếu sót, rất
mong được sự góp ý của quý thầy cô.
II. NỘI DUNG CHI TIẾT.
1. Học thuyết tam quyền phân lập.
Tam quyền phân lập hay còn hiểu theo nghĩa phân chia quyền lực là
một khái niệm đã được biết đến từ lâu nhờ sự xuất hiện của các bản Hiến
pháp Tư sản, trong đó nổi bật là Hiến pháp Hoa Kỳ. Các quy định trong
những bản hiến pháp tạo cơ sở thừa nhận sự tồn tại độc lập, kiềm chế lẫn
nhau giữa 3 cơ quan: lập pháp, hành pháp, tư pháp và được tổ chức song
song với nhau, và qua đó kiểm tra, giám sát hoạt động lẫn nhau. Theo thể
1
chế này, không một cơ quan nào có quyền lực tuyệt đối trong sinh hoạt
chính trị của quốc gia.
Nội dung cốt lõi của học thuyết này cho rằng, quyền lực nhà nước
luôn có xu hướng tự mở rộng, tự tăng cường vai trò của mình. Bất cứ ở đâu
có quyền lực là xuất hiện xu thế lạm quyền và chuyên quyền, cho dù quyền
lực ấy thuộc về ai. Do vậy, để đảm bảo các quyền tự do cơ bản của công
dân, ngăn ngừa các hành vi lạm quyền của các chủ thể nắm giữ quyền lực
nhà nước thì phải thiết lập pháp chế nhằm giới hạn quyền lực nhà nước.
Cách tốt nhất để chống lạm quyền là giới hạn quyền lực bằng các công cụ
pháp lý và cách thực hiện không phải là tập trung quyền lực, mà là phân

để thuyết tam quyền phân lập. Nguyên tắc tổ chức nhà nước được chia ra
3
làm ba quyền: lập pháp, hành pháp và tư pháp. Ba cơ quan giữ ba quyền
này tạo ra sự cân bằng và đối trọng quyền lực, để phòng ngừa sự lạm dụng
quyền lực. Trên cơ sở của thuyết tam quyền phân lập, nhà nước tư sản Mĩ
được tổ chức theo ba nguyên tắc sau:
- Ba bộ phận của nhà nước có nguồn gốc hình thành khác nhau
- Ba bộ phận có nhiệm kỳ khác nhau
- Ba bộ phận đó có độc lập và kiềm chế lẫn nhau, bảo đẩm cho chúng
không loại trừ hoặc tiếm quyền nhau.
Trên cơ sở những nguyên tắc mà đã được ghi nhận trong hiến pháp, tổ
chức bộ máy nhà nước Mỹ đã tiến hành áp dụng các nguyên tắc đó vào quá
trình xây dựng và phát triển bộ máy nhà nước. Cụ thể:
2.1. Ba bộ phận có nguồn gốc hình thành khác nhau.
- Nghị viện
Nghị viện là cơ quan lập pháp, gồm hai viện:
Hạ nghị viện là cơ quan dân biểu, do dân chúng các tiểu bang bầu lên.
Số đại biểu tỉ lệ với số dân của tiểu bang.
Thượng nghị viện là cơ quan đại diện của các bang. Mỗi tiểu bang có
hai thượng nghị sĩ, không kể bang lớn hay bang nhỏ, dân số nhiều hay ít.
- Tổng thống
4
Theo hiến pháp 1787, tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa là
người đứng đầu bộ máy hành pháp: “Quyền hành pháp hợp chúng quốc
Hoa Kì được trao cho tổng thống”. Nắm quyền hành pháp, tổng thống là
người duy nhất quản lí đất nước. Tổng thống có những quyền hạn rất lớn.
Người muốn ứng cử tổng thống phải là công dân Hoa Kì, từ 35 tuổi trở lên,
đã cư trú ở Mĩ trên 14 năm. Tổng thống do dân bầu ra, nhưng theo đầu
phiến gián tiếp.
- Pháp viện tối cao.

đổi, bổ sung dự án luật và dự án ngân sách của tổng thống, quyền tán thành
hay không tán thành ác quan chức cao cấp do tổng thống bổ nhiệm, quyền
phê chuẩn hoặc bác bỏ các điều ước quốc tế do tổng thống đã kí. Xuất phát
6
từ nguyên tắc đối trọng cân bằng quyền lực nên hai viện có chức năng,
quyền hạn khác nhau. Ví dụ: Hạ nghị viện có quyền luận tội ác quan chức
cao cấp nhất của nhà nước, kể cả tổng thống, nhưng lại không có quyền kết
tội, quyền này thuộc về thượng viện. Bởi vậy không thể nói rằng viện nào
nhiều quyền hơn viện nào.
Trong Theo Hiến pháp, quyền hành pháp thuộc về Nghị viện. Tuy
nhiên, Tổng thống có quyền phủ quyết các dự án luật do nghị viện đưa ra.
Khi đó, dự luật này lại chuyển lại hai viện. Và lần này, đạo luật đó phải
được từng viện thông qua với đa số tuyệt đối. Khi đó, tổng thống phải kí
ban bố.
Tuy thực hiện nguyên tắc phân lập các quyền dứt khoát theo chế độ
tổng thống, nhưng Nghị viện Hoa kỳ cũng có quyền kiểm soát rộng đối với
Chính phủ. Tổng thống bổ nhiệm các công chức cao cấp phải hỏi ý kiến của
Thượng viện và có thể bị từ chối.
Chính việc áp dụng nguyên tắc phân quyền chặt chẽ là cơ sở cho việc
không chịu trách nhiệm lẫn nhau giữa lập pháp và hành pháp. Lập pháp và
hành pháp kìm chế và đối trọng lẫn nhau để không cơ quan nào có thể tiếm
quyền. Nghị viện không có quyền lật đổ Chính phủ và ngược lại, Tổng
thống cũng không có quyền giải tán Nghị viện trước thời hạn.
7
Tổng thống cũng đảm nhiệm một chức năng tuyệt đối là có quyền
hành pháp, tổng thống vừa đứng đầu nhà nước vừa đứng đầu bộ máy hành
pháp, vừa thực hiện chức năng của nguyên thủ quốc gia, vừa thực hiện
chức năng của thủ tướng chính phủ, lại gần như độc lập với Quốc hội. Nên
có quyền hành rất lớn, và thực sự là trung tâm quyền lực của bộ máy nhà
nước. Nhiệm kỳ 4 năm và không ai có thể hơn 2 lần giữ cương vị tổng

vững chắc, tạo điều kiện ổn định, quản lý một cách hiệu quả đất nước. Với
Việt Nam, tuy là một quốc gia theo chế độ Xã hội chủ nghĩa, nhưng chúng
ta cũng cần xem xét, học tập những điểm tiến bộ của thuyết tam quyền
phân lập, áp dụng một cách hiệu quả, phù hợp với chế độ, vì mục tiêu ổn
định bộ máy nhà nước, xây dựng vững mạnh và phát triển đất nước.
9
Danh mục tài liệu tham khảo
- Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lịch sử nhà nước và pháp
luật, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội tháng 7/2003
- Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp
luật, Nxb. Tư pháp, Hà Nội năm 2009
- Hệ thống chính trị của Anh, Pháp, Mỹ - GS.TS Nguyễn Văn Huyên
(Chủ biên), NXB Lý luận chính trị, 2007
- Bài viết Hệ thống kiềm chế và đối trọng trong bộ máy nhà nước Hoa
Kỳ - Đào Thị Thanh Thúy, Khoa Hành chính học, Học viện Hành
chính
- Bài luận Học thuyết phân chia quyền lực – Một cách tư duy về quyền
lực nhà nước – Bùi Ngọc Sơn, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội
- Một số trang Web:
/>nuoc.773526.html
/>

10
11