Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm
Đề cơng sơ lợc
A. Đặt vấn đề
B. Giải quyết vấn đề
I. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn
1. Cơ sở lí luận
a. Số lợng bài hớng dẫn đọc thêm trong chơng trình ngữ văn THCS.
b. Vị trí của loại bài này trong chơng trình Ngữ Văn.
c. Đặc trng cơ bản về phơng pháp dạy học loại bài này.
2. cơ sở thực tiễn
a. Thực trạng dạy học loại bài này
b. Kết quả.
II. Một vài kinh nghiệm dạy học loại bài hớng dẫn đọc thêm.
1. Về nguyên tắc.
2. Về phơng pháp.
a. Phơng pháp dạy học phần chú thích.
b. Phơng pháp dạy học phần đọc - hiểu văn bản.
Bớc 1: Hớng dẫn phơng pháp đọc văn bản.
Bớc 2: Hớng dẫn phơng pháp tìm hiểu văn bản.
c. Hớng dẫn học phần tổng kết.
C. Một thiết kế minh hoạ:
(Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ - Nguyễn Khoa Điềm)
D. Kết quả thực nghiệm kinh nghiệm.
E. Kết luận.
G. Tài liệu tham khảo.
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
1
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm

hết giáo viên hết sức lúng túng khi dạy loại bài hớng dẫn đọc thêm này.
Qua quá trình dạy học, tự tìm tòi, học hỏi thêm đồng nghiệp chúng tôi
dần dần hình thành cho mình một cách, phơng pháp dạy - học loại bài này và b-
ớc đầu có kết quả. Trong phạm vị một sáng kiến kinh nghiêm, xin đợc nêu một
vài kinh nghiệm của bản thân về dạy loại bài hớng dẫn đọc thêm trong chơng
trình Ngữ văn lớp 9.
B. Giải quyết vấn đề
I. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn
1. Cơ sở lí luận:
a. Trong cấu trúc chơng trình Ngữ Văn THCS loại bài hớng dẫn đọc thêm
chiếm dung lợng khá nhiều.
Cụ thể:
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
3
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm
Bảng thống kê các văn bản hớng dẫn đọc thêm
trong chơng trình Ngữ Văn THCS
TT Lớp Tên bài
1 6 - Văn bản: "Bánh chng, bánh giày"
2 6 - Văn bản: "Sự tích Hồ Gơm"
3 6 - Văn bản: "Ông lão đánh cá và con cá vàng"
4 6 - Văn bản: "Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng"
5 6 - Văn bản: "Lớn cới, áo mới"
6 6 - Văn bản: "Con hổ có nghĩa"
7 6 - Văn bản: "Ma"
8 6 - Văn bản: "Lòng yêu nớc"
9 7 - Văn bản: "Sau phút chia li "
10 7 - Văn bản: "Xa ngắm thác núi L"

này:
Cách 1: Để học sinh tự hoạt động thông qua hình thức giáo viên nêu một
số câu hỏi (SGK) - trò trả lời.
Cách 2: Thầy trò cùng hoạt động, tìm hiểu vài nét sơ lợc về nội dung và
nghệ thuật của tác phẩm.
Nguyên nhân của thực trạng nh đã nêu ban đầu là cha có một trờng S
phạm, một cấp chỉ đạo chuyên môn nào cung cấp cho sinh viên phơng pháp cụ
thể dạy - học loại bài này, và sách giáo viên cũng không có hớng dẫn cụ thể,
nên giáo viên phải tự bơi trong "sáng tạo".
b. Kết quả.
Kết quả của cách dạy này dẫn đến yếu tố "hớng dẫn" của thầy và kĩ năng
tự học và đọc thêm của trò không thực hiện đợc, hoặc nếu có thể thì rất mờ nhạt
và điều đáng buồn hơn là các em không nắm đợc đặc sắc nội dung và nghệ
thuật của tác phẩm, do vậy mà kiến thức của các em nghèo đi.
3. Từ cơ sở lí luận và thực tiễn nh trên, đặt chúng tôi - những giáo viên dạy Ngữ
Văn - phải tìm tòi, nghiên cứu, thử nghiệm để hình thành dần một phơng pháp
dạy - học tối u cho loại bài này nhằm khắc phục những hạn chế nh đã nêu, góp
phần nâng cao hiệu quả dạy và học Văn trong nhà trờng. Sau đây xin nêu một
vài kinh nghiêm bớc đầu của bản thân.
II. Một vài kinh nghiệm dạy học loại bài hớng dẫn đọc
thêm.
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
5
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm
1. Về nguyên tắc.
Coi trọng yếu tố hớng dẫn - tự học của loại bài hớng dẫn đọc thêm và có
ý nghĩa của nó trong việc rèn luyện kĩ năng, tiến đến hình thành, xây dựng một
phơng pháp tự học - một văn hoá đọc, làm cơ sở cho quá trình học văn trong

- Giáo viên đọc mẫu
- Giáo viên định hớng phơng pháp đọc cho tất cả các em học sinh
- Học sinh đọc
- Giáo viên yêu cầu các học sinh khác nhận xét các đọc của bạn để rút
kinh nghiệm đồng thời nhận thức thế nào là đọc đúng.
Để hoàn thành tốt qui trình này thì giáo viên đọc mẫu phải tốt, định hớng
phơng pháp đọc phải rõ ràng cụ thể.
Bớc 2: Hớng dẫn phơng pháp tìm hiểu văn bản.
* Với loại bài này trên cơ sở câu hỏi sách giáo khoa, giáo viên hớng dẫn
học sinh đi sâu tìm hiểu hai vấn đề cơ bản:
- Đặc sắc nội dung
- Đặc sắc nghệ thuật.
Trong mỗi phần giáo viên phải cung cấp cho học sinh hệ thống câu hỏi
vừa đủ để định hớng gợi mở cho các em tự tìm hiểu đặc sắc bội dung và đặc sắc
nghệ thuật của văn bản.
Giáo viên tổ chức cho các em trao đổi thông qua hệ thống câu hởi đó.
* Vai trò của thầy giáo trong phần hớng dẫn đọc - hiểu văn bản , vừa h-
ớng dẫn, vừa tổ chức cho trò hoạt động tìm hiểu, vừa là th kí chắt lọc - ghi lại
kết quả tự tìm hiểu của từng cá nhân - tập thể lớp, vừa giúp đỡ với tinh thần
góp thêm một cách hiểu để định hớng và làm phong phú thêm kết quả cảm thụ
cho các em.
c. Hớng dẫn học phần tổng kết.
Cũng thông qua hệ thống câu hỏi (hai hoặc ba câu) giáo viên định hớng
để học sinh tự tổng kết rút ra đặc sắc giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
và giúp các em chắt lọc, tự ghi lại nội dung cơ bản nhất của phần tổng kết. Lu ý
phần này có tác dụng rất lớn trong việc rèn kì năng tổng hợp, khái quát, kĩ năng
nói cho học sinh rất lớn nên thầy giáo không đợc làm thay.
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
7

Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm
2 . Bài mới:
Hoạt động 1: Hớng dẫn tìm hiểu về tác giả, tác phẩm
Hoạt động của thầy và trò Nội dung ghi bảng
? Để tạo cơ sở cho việc cảm thụ tác
phẩm tốt, điều đầu tiên ngời đọc phải
làm gì? Dựa vào đâu để tìm hiểu tác
giả, tác phẩm?
- HS yếu kém nêu
- HS Tb nhận xét và bổ sung
- GV định hớng đúng.
? Dựa vào phần chú thích về tác giả kết
hợp với những hiểu biết của em, hãy
nêu những nét cần lu ý về tác giả
Nguyễn Khoa Điểm?
- HS yếu kém nêu
- HS Tb nhận xét và bổ sung
- GV định hớng đúng.
? Bài thơ này đợc sáng tác trong hoàn
cảnh nào?
- HS Tb trình bày hoàn cảnh ra đời
của bài thơ.
- HS khá giỏi nhận xét và bổ sung.
I. Vài nét về tác giả, tác phẩm
1. Tác giả:
- Nguyễn Khoa Điềm (1943)
- Quê: Phong Điền - Thừa Thiên Huế.
- Thuộc thế hệ nhà thơ trởng thành
trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu

bài hát ru.
4. Bố cục: Gồm 3 đoạn, mỗi
đoạn gồm 2 lời ru
- Lời ru của nhà thơ (7 câu)
- Lời ru cuả mẹ (4 câu)
Từng khúc mở đầu bằng:
"Em Cu Tai ngủ trên lng mẹ ơi"
Kết thúc:
"Ngủ ngoan A Kay ơi "
Hoạt động 3: Hớng dẫn đọc - hiểu văn bản
? Sau khi tìm hiểu về tác giả, tác phẩm,
đọc tác phẩm, bớc tiếp theo ngời đọc
phải làm gì?
- HS xác định.
? Về đặc sắc nội dung, ở bài thơ này ta
III. Đọc - hiểu văn bản
1. Đặc sắc về nội dung
* Hình ảnh ngời mẹ Tà - ôi
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
10
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm
phải đi sâu tìm hiểu vấn đề gì? (Nhân
vật nào?)
? Phân tích nhân vật bà mẹ ta phải làm
gì?
- HS trình bày phơng pháp
- GV định hớng (Tình cảm của bà mẹ)
? Hình ảnh ngời mẹ Tà - ôi có những

+ đi chuyển lán, đi đạp rừng, đi giành
trận cuối.
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
11
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm
phục vụ tiền tuyến chiến đấu: giã gạo,
tỉa bắp. Mẹ còn trực tiếp tham gia vào
công việc kháng chiến với tinh thần
quyết tâm, với lòng tin thắng lợi.
? Lòng kính yêu lãnh tụ gắn liền với
điều gì?
- HS Tb phát hiện.
- GV định hớng: Mong muốn trở thành
công dân của một nớc tự do.
? Đây có còn là mong muốn của riêng
mẹ nữa không mà còn là mong muốn
của những ai?
- HS nhận định.
- GV định hớng: Đây là nguyện vọng
thiết tha cháy bỏng của mẹ, của nhân
dân Tà - ôi.
? Từ những đặc điểm phân tích em có
cảm nhận gì về hình ảnh cảu ngời mẹ
Tà - ôi.
? Làm nên những nội dung đặc sắc
trên nhờ có những nét nghệ thuật. Khi
tìm hiểu những nét đặc sắc nghệ thuật
của bài thơ ta tìm hiểu những khía

1. Nghệ thuật:
- Khúc hát ru với giọng điệu ngọt
ngào, thiết tha
- Hình ảnh ẩn dụ
2. Nội dung
- Khúc hát của tình yêu thơng con và -
ớc vọng của ngời mẹ gắn liền với lòng
yêu nớc, với tinh thần chiến đấu của
ngời mẹ Tà - ôi.
4. Củng cố:
Từ hình ảnh của ngời mẹ Tà - ôi, em có liên hệ gì về tình yêu quê hơng
đất nớc, ý chí chiến đấu cho độc lập tự do của nhân dân ta trong cuộc kháng
chiến chống Mĩ cứu nớc?
- HS tự bộc lộ
5. Hớng dẫn về nhà:
- Nắm đợc kiến thức bài học
- Học thuộc bài thơ
- Tiếp tuọc tìm hiểu kĩ một số khía cạnh nội dung (Yêu thơng con, yêu bộ
đôi, yêu lãnh tụ bà mẹ đã làm gì?) và nghệ thuật của bài thơ (Thể hiện qua
những chi tiết cụ thể)
- Soạn bài: "ánh trăng"
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
13
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2006 - 2007
Mt vi kinh nghim v dy - hc loi bi hng dn c thờm
D. Kết quả thực nghiệm kinh nghiệm.
1. Về định tính:
Học sinh bớc đầu biết cách đọc thêm một tác phẩm cụ thể, điều này thể
hiện rõ qua bài soạn của các em về loại bài hớng dẫn đọc thêm. Đa phần trong

1. Chơng trình giáo dục phổ thông cấp THCS
Môn Ngữ Văn - NXB GD
2. Ngữ Văn lớp 6,7,8,9 - NXB GD
3. Ngữ Văn lớp 6,7,8,9 - Sách giáo viên - NXB GD
4. Một số vấn đề về đổi mới phơng pháp dạy học ở các
trờng THCS Môn Ngữ Văn - Viện khoa học giáo dục -
2002
5. Tài liệu bồi dỡng thờng xuyên Chu kì III (Năm học 2004 -
2007 Môn Ngữ Văn - Quyển I) - NXB GD
6. Giáo trình Phơng pháp dạy học Ngữ Văn ở trờng THPT
- ĐHSP Huế - Tài liệu lu hành nội bộ
Trờng THCS Xuân Thủy
Hồ Thị Minh Ngọc
15
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm N¨m häc: 2006 - 2007
Một vài kinh nghiệm về dạy - học loại bài hướng dẫn đọc thêm
Trêng THCS Xu©n Thñy
Hå ThÞ Minh Ngäc
16