Haemophilus influenzae tiết men beta-lactamase - kết quả nghiên cứu đa trung tâm trên 248
chủng phân lập được tại Việt Nam
P. H. Van
(1)
, P. T. Binh
(2)
, B. T. T. Thuy
(3)
, V. T. C. Hai
(4)
, L. Q. Thinh
(5)
, N. T. N. Lan
(6)
, N. T.
Ninh
(7)
, N. T. Cuc
(8)
, T.T.T. Trinh
(9)
, L. T. K. Anh
(10)
, P. V. Ca
(11)
, D. M. Phuong
(12)
.
Tóm tắt
Đặt vấn đề: Có rất ít các nghiên cứu tại Việt Nam về tỷ lệ tiết beta-lactamse của H. influenzae,
do vậy một nghiên cứu đa trung tâm về vi khuẩn này là một trong các đòi hỏi cấp thiết từ các nhà

Background: There are very few studies in Viet Nam on the ratio of beta-lactamase producing H.
influenzae, and the muticenter study on this target bacteria is one of the hot requirements from the
clinical physicians as well as the clinical microbiologists in Viet Nam.
Objectives: Surveillance the ratio af beta-lactamase producing H. influenzae and the antibiotic
resistance of this bacteria based on the multicenter study in Viet Nam
Methods: From 1/2003 to 6/2005, 248 H. influenzae isolates with 194 non-invasive and 54
invasive were collected from 10 different hospitals in Việt Nam; including two big hospitals in
Hanoi, one in Danang, and 7 in Hochiminh city. These isolates were carried out the beta-
lactamase detection and the sensitivity testing by diffusion method against some most common
used antibiotics in community.
1
Results: The received results have demonstrated that 49% of the isolates were the beta-lactamase
producers and all of the ampicillin resistant isolates were belong to these producers; 60% of the
isolates were resistant to sulfamethoxazol/trimethoprim and the lactamase producers were
resistant to this antibiotic with the higher ratio (78%) than the non-betalactamase producer (44%);
8% of the isolates were resistant to azythromycin and no difference in the resistant ratio between
the producers and the nonproducers. The study has also reported that none of the isolates were
resistant to amoxicillin/clavulanic acid; none of the isolates with beta-lactamase [-] were reported
resistant to cefaclor and cefuroxime; but among the beta-lactamase [+], 1% were reported resistant
to cefaclor, 2% intermediate to cefuroxime and 17% to cefaclor. The study also reported that there
were no difference in the beta-lactamase produced ratio and the antibiotic resistant ratio between
the invasive and non-invasive H. influenzae isolates, but the beta-lactamase producer ratio in the
H. influenzae isolated from children were higher (65%) than from the adult (36%).
Conclusions: The H. influenzae isolated from the different clinical samples in Vietnam did carry
the beta-lactamase producing at the quite high ratio, and these findings have required the
physicians to consider amoxicillin-clavulanic acid as the first antibiotic line for the treatment of
infection causing by this pathogen.
Đặt vấn đề
H. influenzae là một trong các vi khuẩn được
các nhà y học thừa nhận là hàng đầu, chịu

amoxicillin/clavulanate
(14)
và các
cephalosporin thế hệ 2 khác
(15)
, cơ chế tăng
thải và biến đổi ribosome để đề kháng các
macrolides
(9)
...Chính những khuynh hướng đề
kháng này đã khiến H. influenzae trở thành
một đối tượng vi khuẩn rất cần phải được
giám sát không chỉ trong phạm vi quốc gia mà
cả phạm vi quốc tế để giúp các nhà y học có
thể có được các chiến lược phòng chống cũng
như điều trị kháng sinh hợp lý và hữu hiệu hơn
trước các trường hợp nhiễm khuẩn H.
influenzae, một nhiễm khuẩn rất thường gặp
đối với các nhà lâm sàng.
Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
Đây là nghiên cứu đa trung tâm với hai bệnh
viện tại miền Bắc là Bệnh viện Bạch Mai và
Viện Lâm Sàng Bệnh Nhiệt Đới, một bệnh
viện tại miền Trung là Bệnh viện đa khoa Đà
Nẵng, bảy bệnh viện tại TP. Hồ Chí Minh là
Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện Nhân
Dân Gia Định, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện
Nhi Đồng 1, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương,
Bệnh viện An Bình và Bệnh viện Tai Mũi
Họng. Thời gian nghiên cứu bắt đầu từ 1/2003

BV. Nhân Dân Gia Định,
(5)
BV. Nhi Đồng 1,
(6)
BV. Phạm Ngọc
Thạch,
(7)
BV. Nguyễn Tri Phương,
(8)
BV. Tai Mũi Họng TP. HCM,
(9)
BV. An Bình,
(10)
BV. Đa Khoa Đà Nẵng,
(11)
BV. Lâm Sàng Bệnh Nhiệt Đới,
(12)
BV.
Bạch Mai
ngựa và gửi ngay trong vòng không quá một
tuần đến trung tâm nghiên cứu là phòng thí
nghiệm vi sinh của Bộ môn Vi Sinh, Khoa Y,
Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Tại trung
tâm nghiên cứu, các chủng H. influenzae được
cấy phân lập lại trên mặt các hộp thạch nâu
chế từ máu ngựa và ủ trong bình nến ở 37
o
C
qua đêm, sau đó định danh xác định lại là H.
influenzae dựa trên nhu cầu X và V với các

đĩa kháng sinh và qui trình kháng sinh đồ
phương pháp khuếch tán kháng sinh trong
thạch là H. influenzae ATCC 49247 và H.
influenzae ATCC 49766; vi khuẩn được dùng
kiểm tra chất lượng đĩa Cefinase và qui trình
phát hiện beta-lactamase là S. aureus ATCC
29213 và S. aureus ATCC 25922. Các thử
nghiệm kiểm tra chất lượng được làm song
song với mỗi lần làm thử nghiệm hàng loạt.
Các kết quả được ghi nhận đồng thời trên giấy
và trên file Exel để dễ dàng cho việc thồng kê
và phân tích sau này.
Kết quả
Trong thời gian từ 1/2003 đến 6/2005, có
248 chủng H. influenzae được thu nhận từ 10
bệnh viện khác nhau, bao gồm: Viện Lâm
Sàng Bệnh Nhiệt Đới (33 chủng), Bệnh Viện
Bạch Mai (50 chủng), Bệnh Viện Nhân Dân
Gia Định (39 Chủng), Bệnh Viện Đa Khoa Đà
Nẵng (17 chủng), Bệnh Viện Phạm Ngọc
Thạch (62 chủng), Bệnh Viện Nhi Đồng 1 (28
chủng), Bệnh Viện Chợ Rẫy (9 chủng), Bệnh
Viện An Bình, Bệnh Viện Nguyễn Tri
Phương, và Bệnh Viện Tai Mũi Họng TP. Hồ
Chí Minh (10 chủng). Xét về nguồn gốc bệnh
phẩm, có 194 chủng được coi là chủng không
xâm lấn (nin-INV=non-invasive) vì được phân
lập chủ yếu từ các bệnh phẩm là đàm, dịch phế
quản hay dịch tị hầu (trẻ em) lấy từ bệnh nhân
bị viêm phổi hay là mủ xoang lấy từ các bệnh

là nhạy cảm và 1% là trung gian với
cefuroxime, 92% nhạy cảm và 8% là trung
gian với cefaclor. Có 8% các chủng đề kháng
3
với azithromycin, 48% kháng ampicillin, và
60% kháng sulfamethxazol-trimethoprim.
Bảng 1 theo sau đây trình bày tỷ lệ tiết men
beta-lactamse và đề kháng một số kháng sinh
của H. influenzae theo các bệnh viện tham gia
nghiên cứu. Phân tích chi tiết chúng tôi nhận
thấy các vi khuẩn H. influenzae phân lập từ
các bệnh nhân tại Bệnh viện Bạch Mai và Viện
Lâm Sàng Nhiệt Đới có tỷ lệ tiết men beta-
lactamase cao nhất, 78% và 61%; kế đó là các
chủng H. influenzae phân lập từ các bệnh nhân
bệnh viện đa khoa Đà Nẵng, 59%. Tại TP. Hồ
Chí Minh, các chủng H. influenzae phân lập từ
các bệnh nhân tại bệnh viện Phạm Ngọc Thạch
và bệnh viện Nhân Dân Gia Định có tỷ lệ tiết
men beta-lactamase thấp hơn khá nhiều, 27%
và 26%; nhưng các chủng H. influenzae phân
lập từ các bệnh nhân tại bệnh viện Nhi Đồng 1
và các bệnh viện khác tham gia nghiên cứu lại
khá cao, 57% và 53%. Đi kèm với tỷ lệ thấp
hơn tiết men beta-lactamse, các vi khuẩn H.
influenzae phân lập từ các bệnh nhân tại các
bệnh viện Phạm Ngọc Thạch và bệnh viện
Nhân Dân Gia Định cũng có tỷ lệ kháng
ampicillin và azithromycin cũng thấp hơn các
vi khuẩn H. influenzae phân lập từ các bệnh

NDGĐ và bệnh viện PNT so với các bệnh viện
khác. Nhận xét này hoàn toàn phù hợp với
phân tích mà chúng tôi đã thực hiện trên công
trình này cho thấy tỷ lệ tiết beta-lactamase của
H. influenzae phân lập từ bệnh nhân người lớn
là chỉ 36% (49/135) khác biệt rất có ý nghĩa
thống kê (P<0.001) với tỷ lệ tiết beta-
lactamase của H. influenzae phân lập từ trẻ em
65% (73/113).
4
Biểu đồ 1: Tỷ lệ tiết men beta-lactamase và đề kháng
kháng sinh của vi khuẩn H. influenzae
0% 0%
1%
0%
8%
48%
7%
8%
0%
60%
4%
49%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%

5
Bảng 1: Tỷ lệ tiết men beta-lactamase và đề kháng một số kháng sinh của H. influenzae theo các bệnh viện tham gia nghiên cứu
Amox/Clav.acid Cefuroxime Cefaclor Ampicillin Azithromycin SMX/TMP BLM
R I S R I S R I S R I S R I S R I S (+)
BV. Bạch Mai 0% 0% 100% 0% 4% 96% 0% 14% 86% 78% 4% 18% 12% 0% 88% 78% 4% 18% 78%
Viện LSNĐ 0% 0% 100% 0% 0% 100% 3% 21% 76% 58% 15% 27% 12% 0% 88% 58% 3% 39% 61%
BV. NDGĐ 0% 0% 100% 0% 0% 100% 0% 0% 100% 26% 3% 72% 5% 0% 95% 49% 3% 49% 26%
BVĐK. Đà Nẵng 0% 0% 100% 0% 0% 100% 0% 6% 94% 59% 6% 35% 0% 0% 100% 71% 18% 12% 59%
BV. PNT 0% 0% 100% 0% 0% 100% 0% 5% 95% 26% 6% 68% 5% 0% 95% 50% 0% 50% 27%
BV. NĐ1 0% 0% 100% 0% 0% 100%
0% 0% 100% 54% 11% 36% 11% 0% 89% 64% 7% 29%
57%
Các BV. Khác 0% 0% 100% 0% 0% 100%
0% 16% 84% 58% 5% 37% 16% 0% 84% 63% 0% 37%
53%
Tổng 0% 0% 100% 0% 1% 99%
0% 8% 91% 48% 7% 45% 8% 0% 92% 60% 4% 36%
49%
Bảng 2: Nguồn gốc các vi khuẩn H. influenzae phân lập
được theo bệnh viện và tỷ lệ tiết beta-lactamase
Bệnh việnInvasiveNon-invasive
BLM (+)BV. Bạch Mai1( 2%)49( 98%)78%BV.
LSNĐ7( 21%)26( 79%)61%BV.
NDGD0( 0%)39(100%)26%BVĐK. Đà
Nẵng17(100%)0( 0%)59%BV. PNT0( 0%)62(100%)27%BV.
NĐ128(100%)0( 0%)57%Các BV
khác1( 5%)18( 95%)53%Total54( 22%)194( 78%)49%
0%
0% 0%
0%

Am Ampicillin
Az
Azithromycin
Bt
Sultamethoxazol-
Trimethoprim