HỌC VIỆN QUÂN Y
BỘ MÔN LAO VÀ BỆNH PHỔI
BÀI GIẢNG
THỰC HÀNH LÂM SÀNG
SỐ:…….

MINH HỌA LÂM SÀNG HỘI CHỨNG
TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI
ĐỐI TƯỢNG GIẢNG: DÀI HẠN Y V1
NGƯỜI BIÊN SOẠN: TS. NGUYỄN HUY LỰC
Năm học 2009 - 2010
BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG
1. Phần thủ tục
Bộ môn : Lao và bệnh phổi
Môn học : Nội triệu chứng
Đối tượng học viên : Dài hạn vòng I – năm thứ 3
Tên bài giảng : Minh hoạ lâm sàng hội chứng tàn dịch màng phổi
Tên giảng viên : TS. Nguyễn Huy Lực
Năm học : 2009 – 2010
Thời gian giảng : 80 phút
2. Các mục tiêu học tập
2.1. Vận dụng tốt được lý thuyết về HC tràn dịch màng phổi (các dấu hiệu cơ
năng và toàn thân) để khai thác bệnh án
2.2. Làm được đúng 4 thao tác khám hô hấp để phát hiện được HC tràn dịch
màng phổi, biết một số xét nghiệm cận lâm sàng.
2.3. Tổng hợp phương pháp luận để chẩn đoán được HC tràn dịch màng phổi.
3. Kỹ thuật tiến hành

- Nhìn: lồng ngực giãn 8 nt
- Sờ: rung thanh giảm 7 nt
- Gõ: đục 8 nt
- Nghe: RRRN giảm 7 Ghi
4. Kết luận sơ bộ 5 Diễn giảng
5. Minh hoạ triệu chữngQ:
TDMP tự do
10 Trực quan Phim XQ
Xem, ghi,
vẽ
- Mờ thuần nhất đáy phổi
- Giãn gian sườn và đẩy
tim, TT
6. Tóm tắt bệnh án và
chẩn đoán hội chứng
13 Diễn giảng Phấn, bảng Ghi
HC TDMP: toàn thân, cơ
năng, thực thể, Xquang,
siêu âm
Các nguyên nhân
7. Kết luận bài, nhận xét
cho điểm
2 Diễn giảng
Tổng thời gian 80
Bổ sung:………………………………………………………………………
… ……………………………………………………………………
… ……………………………………………………………………
… ……………………………………………………………………
… ……………………………………………………………………
Ngày…….tháng……năm 2010

2. Phần khám bệnh
2.1. Toàn thân
Thể trạng hơi gầy, cao 1,65m, nặng 49kg, da xanh, niêm mạc bình
thường, không phù, không có ban xuất huyết, tuyến giáp không to, hạch ngoại
vi không sờ thấy, tỉnh táo, tiếp xúc tốt.
2.2. Hô hấp
- Nhìn: lồng ngực phải vồng hơn bên trái, các khoang gian sườn giãn và
giảm cử động thở, khó thở vào, tần số 22 lần phút.
- Sờ: rung thanh phổi phải giảm hơn bên trái, nhất là từ đuôi xương bả
trở xuống.
- Gõ: phổi phải gõ đục từ đuôi xương bả trở xuống, phổi trái bình
thường
- Nghe: rì rào phé nang giảm so với phổi trái, ngoài ra không thấy tiếng
bệnh lý gì khác.
2.3. Tuần hoàn
Mỏm tim đập ở liên sườn V ngoài đường giữa đòn trái, nghe tiếng T
1
,
T
2
bình thường, nhịp tim 92 lần/phút. Không thấy tiếng tim bệnh lý. Huyết áp
120/70mmHg.
2.4. Tiêu hoá
Bụng mềm, không sờ thấy u cục, gan mấp mé bờ sườn mềm, bờ sắc, ấn
tức nhẹ. Lách không sờ thấy, không có điểm đau khu trú.
2.5. Tiết niệu
Hố thận 2 bên bình thường, chạm thận âm tính, bập bềnh thận âm tính,
các điểm niệu quản trên, giữa, hai bên ấn không đau.
2.6. Các cơ quan khác: sơ bộ trên lâm sàng khám chưa thấy gì đặc biệt
2.7. Xét nghiệm:

MINH HOẠ LÂM SÀNG HỘI CHỨNG TRÀN DỊCH MÀNG PHỔI
THANH TƠ MỨC ĐỘ VỪA
Các bước tiến hành
1. Học sinh trình bày bệnh án lên bảng
2. Giáo viên minh hoạ triệu chứng cơ năng và toàn thân
- Nhận xét sửa chữa bệnh án
- Gạch dưới những triệu chứng chính
- Nêu câu hỏi với những triệu chứng chưa rõ
a. Khởi đầu: thường đột ngột, cũng có thể từ từ toàn thân
b. Triệu chứng toàn thân:
- Tuỳ thuộc nguyên nhân mà có sốt hay không sốt; bệnh nhân ăn ngủ
kém, mệt mỏi gầy sút không có sốt.
- Mạch nhanh
- Có thể có hạch ngoại vi, ngón tay dùi trống thường gặp trong TDMP
do ung thư trong lồng ngực
c. Triệu chứng cơ năng:
- Đau ngực: đau tức nặng hoặc âm ỉ bên tràn dịch. Ban đầu khi tràn
dịch ít thì đau tăng khi nằm nghiêng về bên bệnh. Tràn dịch nhiều thì khó thở
và đau tăng khi nằm nghiêng về bên lành.
- Ho: thường ho khan, ho húng hắng hoặc thành cơn; ho thường xuất
hiện khi thay đổi tư thế
- Khó thở: khó thở vào là chính, cảm giác bị đè nén không hít được, do
vậy khó thở nhanh, nông, nói kiểu hụt hơi.
3. Giáo viên minh hoạ những triệu chứng thực thể trên bệnh nhân
a. Nhìn:
* 1 – 2 học sinh khám và cho biết ý kiến
Đặt câu hỏi: bên nào là bên bệnh lý
* Giáo viên nhận xét và kết luận sau khi khám nhìn
Bên tràn dịch lồng ngực giãn, khoang gian sườn giãn rộng và nằm
ngang, giảm cử động thở.

+ TDMP trái gõ mất tiếng vang của khoang Traube
+ TDMP phải: gan có thể bị đẩy xuống, sờ thấy bờ gan mềm không đau.
d. Nghe:
- 2 – 3 học sinh nghe, cho biết kết quả
- Giáo viên nghe lại sau đó hướng dẫn cả tốp nghe: RRFN giảm và mất
trong TDMP.
Chú ý: ở giai đoạn đầu và khi dịch hấp thu có thể nghe thấy tiếng cọ
màng phổi, thô ráp thường rõ ở vùng nách và vùng bên cạnh.
- Tiếng thổi màng phổi, tiếng dê kêu.
4. Giáo viên kết luận các triệu chứng thực thể ở bệnh nhân TDMP
- Rung thanh giảm
- Gõ đục HC ba giảm
- RRFN giảm
5. Giáo viên minh hoạ triệu chứng cận lâm sàng
a. Xquang phổi: chụp; chỉ cho học sinh hình ảnh TDMP
- Mờ đậm thuần nhất đáy phổi
- Đẩy tim, trung thất sang bên đối diện
- Mất góc sườn hoành, vòm hoành, bờ tim
- Khoảng gian sườn giãn, xương sườn nằm ngang
- Chiến Xquang cho bệnh nhân nghiêng người về một bên thấy mức
dịch chuyển động theo.
Kết luận: các hình ảnh Xquang cần nhớ có bệnh nhân tràn dịch màng
phổi mức độ vừa là:
. Mờ đậm thuần nhất ở đáy phổi
. Mất góc sườn hoành
. Đẩy tim và trung thất
. Giãn khoang gian sườn
b. Chọc dò màng phổi và xét nghiệm dịch màng phổi: sinh hoá; vi
khuẩn; tế bào
Sinh thiết màng phổi chẩn đoán mô bệnh

* Nhắc lại triệu chứng của HC TDMP
* Hình ảnh XQ của TDMP
* Chẩn đoán HC TDMP
- Ở tuyến đơn vị không có XQ
. Cơ năng
. Thực thể: Nhìn, sờ, gõ, nghe → HC3 giảm
. Chọc dò
- Ở tuyến bệnh viện có XQ, siêu âm
Tóm lại: Để chẩn đoán xác định được HC TDMP phải làm: Siêu âm,
hoặc chọc dò màng phổi có dịch
C. Chẩn đoán phân biệt với các bệnh khác cũng có HC3 giảm:
* Dày dính màng phổi
TDMP DDMP
Toàn thân
Cơ năng
Số
Đau ngực
Khó thở
Ho khan
Không
±
±
Không
Thực thể HC 3 giảm HC 3 giảm
Xquang Mờ thuần nhất
Đẩy tim vào TT
Giãn khoang gian sườn
Mờ thuần nhất
BT hoặc co kéo
Hẹp gian sườn

/LDH
HT
< 0,6
Dịch tiết
> 30 g/lít
(+)
> 200 UI
> 0,6
7. Giải đáp, cho điểm
8. Câu hỏi ôn tập
Hãy nêu các triệu chứng cơ năng, thực thế có giá trị để chẩn đoán hội
chứng 3 giảm?
Chẩn đoán xác định hội chứng tràn dịch màng phổi cần phải làm gì?
9. Tài liệu tham khảo
Ngày tháng năm 2010
Người soạn
TS. Nguyễn Huy Lực