Sally P. Marsh, T. Gordon MacAulay và Phm Văn Hùng biên tp
Trung tâm Nghiên cu Nông nghip Quc t ca Ôx-trây-lia 2007
     
     
Đi hc Nông
nghip I - Hà Ni
Đi hc Sydney
Trung tâm Nghiên cu Nông nghip Quc t ca Ôx-trây-lia
(ACIAR) đưc thành lp vào tháng 6 năm 1982 theo Đo lut ca
H Vin Ôx-trây-lia. Nhim v cơ bn ca Trung tâm là giúp xác
đnh nhng vn đ trong ngành nông nghip  các nưc đang phát
trin và giúp hp tác nghiên cu gia nhng nhà nghiên cu Ôx-
trây-lia và  các nưc đang phát trin trong lĩnh vc mà Ôx-trây-lia
có kh năng.
Nu tên thương mi đưc s dng, điu đó không có nghĩa là xác
nhn hay phân bit vi bt kỳ sn phm nào ca Trung tâm.
      
Nhng công trình này là nhng kt qu ca nghiên cu ban
đu đưc tài tr bi ACIAR hoc nhng tài liu đưc coi có
liên quan đn nghiên cu ca ACIAR và các mc tiêu phát
trin. Nhng công trình này đưc phân phi quc t và có ưu
tiên cho các nưc đang phát trin.
@ Trung tâm Nghiên cu Nông nghip Quc t ca Ôx-trây-lia

GPO Box 1571, Canberra, Ôx-trây-lia 2601, www.aciar.gov.au,

email :
Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007
Phát trin nông nghip và chính sách đt đai  Vit Nam
ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
1 86320 520 9 (print)

Nhng nhà kinh t nông nghip Ôx-trây-lia có
rt nhiu kinh nghim trong gii quyt nhng
vn đ kinh t – xã hi ny sinh trong quá
trình phát trin. Nhng kinh nghim ca h
đã đưc s dng trong D án này đ đánh giá
nh hưng ca nhng chính sách đi mi đi
vi s dng đt trong lĩnh vc nông nghip
trong giai đon quá đ chuyn sang nn kinh
t th trưng ca Vit Nam. D án cũng đã
cung cp nhng cơ hi cho nhng nhà nghiên
cu Vit Nam phát trin các k năng ca mình
trong lĩnh vc nghiên cu, nht là trong xây
dng và phân tích chính sách nông nghip.
Mc tiêu chính ca D án là đánh giá nh
hưng ca nhng chính sách đi mi ca
chính ph đn lĩnh vc nông nghip và xây
dng nhng mô hình kinh t thích hp vi
vic phân tích chính sách. Cun sách này s
trình bày nhng mc tiêu ca D án và nhng
kt qu nghiên cu chính ca D án.
4
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
Cun sách mang đn cho ngưi đc nhng
sn phm khác nhau ca D án. Trong chương
cui, bao gm các ‘tóm tt chính sách’ (policy
briefs) cũng s đưc xut bn riêng bng ting
Vit. Công trình này s rt hu ích cho các
nhà hoch đnh chính sách ca Vit Nam và
cng đng nghiên cu quc t. Sách đưc ti

MacAulay. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
6
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
Chương 5 Chính sách thu và s dng đt nông nghip
Lê Hu nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109
Chương 6 S dng tín dng trong các h nông dân  Vit Nam: Nhng
gi ý chính sách tài chính nông thôn
Sally P. Marsh, Lê Hu nh và T. Gordon MacAulay. . . . . . . . . . . . . . . . 121
Chương 7 Chính sách giá đu vào, đu ra và nh hưng ca nó đn sn
xut nông nghip
Nguyn Huy Cưng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145
Chương 8 Tài nguyên đt nông thôn và đói nghèo  Vit Nam
Đ Kim Chung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165
Chương 9 u nhp t nông nghip và đa dng hoá thu nhp ca các h
nông dân ti Vit Nam
Sally P. Marsh, Phm Văn Hùng, Nguyn Quc Chnh và
T. Gordon MacAulay . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
Chương 10 Mô hình hoá kinh t h  Vit Nam: Mô hình kinh t v giao
dch đt trong bi cnh làng xã
Phm Văn Hùng, T. Gordon MacAulay và Sally P. Marsh . . . . . . . . . . . . 201
Chương 11 Qun lý đt nông nghip trong thi kỳ đi mi: Nhng đánh
giá ca các nhà hoch đnh chính sách
aveeporn Vasavakul. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221
Chương 12 Tóm tt chính sách
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
Tài liu tham kho
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259
Ph lc I Điu tra h nông dân năm 2001 và 2002  4 tnh:
it k và phương pháp điu tra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267

cp vi qui mô đt đai ca h nh, giá c
nông sn bin đng trên th trưng th
gii và giá đu vào sn xut liên tc tăng;
S cn thit phi cho phép s dng đt
đai linh hot (hin nay vn còn ràng buc
bi chính sách) s giúp nông dân phn
ng tích cc hơn vi các du hiu ca th
trưng và như vy s cc đi thu nhp
ca h.
Trên đây là nhng thách thc ln và khó khăn.
Do đó, s hiu bit v chính sách và làm th
nào đ xây dng chính sách giúp đt đưc các
mc tiêu như s dng các ngun lc hiu qu
hơn, nâng cao thu nhp cho nông dân và phân
phi thu nhp công bng hơn luôn là nhng
vn đ rt quan trng.
S phát trin ca nông nghip Vit Nam trong
thi gian dài ph thuc vào s s dng có hiu
qu hay không ngun lc đt đai. Điu này
có liên quan đn nhng chính sách v đt đai,
th trưng đt đai, nhng đu vào và ngun


8
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
lc liên quan. Vi khong 75% dân s vn còn
sng  vùng nông thôn thì nhng vn đ như
tp trung đt đai, s dng đt đai linh hot, vai
trò ca thay đi k thut, công ngh, hay như

s dng đt và c trong nông thôn nói chung
(như nhng giao dch v tín dng) gim thì
đây dưng như là nhng gii pháp mnh đ
làm cho ngành nông nghip chuyn đi.
Nhng cơ quan tham gia hot đng ca D
án bao gm Khoa Kinh t và Phát trin nông
thôn, Trưng Đi hc Nông nghip I, Hà Ni,
nhóm Kinh t Nông nghip và Tài nguyên ti
Đi hc Sydney. Ngoài ra còn có s đóng góp
ca Vin Nghiên cu lúa quc t (IRRI). Các
chương trong quyn sách này là tp hp t các
bài vit trong các giai đon khác nhau ca D
án ACIAR ADP 1/1997/092 ‘nh hưng ca
mt s phương án chính sách ch yu đn lĩnh
vc nông nghip  Vit Nam’ đưc ACIAR
tài tr. Các kt lun ca quyn sách này nm
trong chương 12 gm các ‘tóm tt chính sách’.
Đây là tóm tt các kt qu nghiên cu đưc
trình bày dưi dng chính sách.
Mt trong nhng sn phm quan trng ca
D án đó là xây dng đưc tinh thn làm vic
hiu qu cao cho nhóm cán b tham gia D
án. Tình bn, s hp tác và trao đi trong
công vic ca D án cũng như trong s phát
trin gia hai bên có ý nghĩa rt ln lao. Điu
này s có nh hưng đn th h tương lai
các nhà kinh t nông nghip ca c hai nưc
Vit Nam và Ôx-trây-lia và nó cũng s có nh
hưng đn chính sách s dng đt đai, nht là
cho Vit Nam.


PGS TS Lê Hu nh
TS Phm Văn Hùng
S Nguyn Trng Đc
S Nguyn Huy Cưng
TS Chu  Kim Loan (chuyn đi làm
Nghiên cu sinh ti Nht Bn t 10/2002)
TS Nguyn Quc Chnh (tham gia t
10/2002)
S Nguyn Phưng Lê
TS Nguyn  Minh Hin (chuyn đi làm
Nghiên cu sinh ti Nht Bn t 10/2000)
Cô Galina Barrett (tình nguyên viên tr
ngưi Ôx-trây-lia vì s phát trin) sang
làm vic ti HAU t 4/2001 – 3/2002.
Ngoài ra còn mt s cán b và ging viên ca
Đi hc Cn ơ và Trưng Đi hc Nông lâm
thành ph H Chí Minh.









10
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.

Ôx-trây-lia, Canberra
TS aveeporn Vasavakul, Trung tâm
Nghiên cu v Vit Nam, Đi hc Quc
gia Hà Ni, Hà Ni














      

GS Tô Dũng Tin, Trưng D án (phía
Vit Nam), Trưng Đi hc Nông nghip
I – Hà Ni
TS Đ Kim Chung, Vin Nghiên cu Kinh
t nông nghip nay là Vin Nghiên cu
Chính sách và Chin lưc Phát trin nông
nghip nông thôn, B Nông nghip và
Phát trin nông thôn
TS Cao Đc Phát,  trưng (trưc đây),
B Nông nghip và Phát trin nông thôn,

11
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
Ông T. Gordon MacAulay là giáo sư
trong nhóm môn hc kinh t nông nghip
và tài nguyên ti Đi hc Sydney và là
Trưng d án ACIAR ADP 1/1997/092.
GS MacAulay đã tham gia hp tác và ging
dy vi Trưng Đi hc Nông nghip I t
năm 1996.
Email:
Ông Phm Văn Hùng là ging viên chính
Khoa Kinh t và Phát trin nông thôn,
Trưng Đi hc Nông nghip I và là thành
viên nghiên cu ca D án. T năm 2001
đn 2005, Ông Hùng làm nghiên cu sinh
ngành kinh t nông nghip ti Đi hc
Sydney dưi s tài tr ca hc bng John
Allright ca ACIAR.
Email: và





   

Bà Sally P. Marsh là nghiên cu viên hp
đng ca nhóm môn hc kinh t nông
nghip và tài nguyên ti Đi hc Sydney

cho vic xây dng D án và trong giai
đon 2001-2004, TS Chung là Quyn Vin
trưng Vin Nghiên cu kinh t nông
nghip thuc B Nông nghip và Phát
triên nông thôn.
Email:
Ông Lê Hu nh là phó giáo sư Khoa
Kinh t và Phát trin nông thôn, Trưng
Đi hc Nông nghip I và là thành viên
ca D án. TS nh ly bng tin s ti
Trưng Đi hc Nông nghip I. TS nh
hin là Phó trưng Khoa Sau đi hc,
Trưng Đi hc Nông nghip I.
Email:
Cô Nguyn Phưng Lê là ging viên Khoa
Kinh t và Phát trin nông thôn, Trưng
Đi hc Nông nghip I và là thành viên
ca D án. Cô Lê có bng thc s ti
Trưng Đi hc Nông nghip I và hin nay
đang làm nghiên cu sinh ti Chiang Mai,
ái Lan.
Email:
Ông Nguyn Trng Đc là Trưng B
môn Phát trin nông thôn, Khoa Kinh t
và Phát trin nông thôn, Trưng Đi hc
Nông nghip I và là thành viên ca D án.





chính sách ca Vit Nam v các vn đ
liên quan đn chính sách đt đai.
Email:






13
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
 
     
     :  
     
.  ,  .     
Đt đai là mt ngun lc quan trng nht ca Vit Nam. S phát trin ca nông nghip
Vit Nam trong thi gian dài ph thuc vào s s dng có hiu qu hay không ngun
lc đt đai và nhng chính sách có liên quan đn đt đai, th trưng đt đai, các đu
vào và ngun lc tương ng. Vi khong 75% dân s vn còn sinh sng  khu vc nông
thôn thì các vn đ liên quan đn tp trung đt đai, tính linh hot trong s dng đt đai,
vai trò ca thay đi k thut, công ngh hay như nh hưng ca các chính sách thu và
tín dng luôn là nhng vn đ thi s và quan trng. Đ phát trin tương xng vi các
ngành kinh t khác, nhng s thay đi ln trong cu trúc hay s hu (quyn s dng)
đt đai dưng như s là mt đòi hi bc thit trong tương lai. Trong chương này, nhng
kt qu t D án v chính sách s dng đt  Vit Nam đưc tài tr bi Trung tâm
Nghiên cu Nông nghip Quc t ca Ôx-trây-lia (ACIAR) đưc phân tích dưi góc đ
lý thuyt. Các ni dung ch yu đưc đ cp là quy mô đt đai ca h; thu nhp ca h;
nh hưng ca din tích tng tha và s mnh; s trao đi, mua bán các quyn s dng

Vit Nam vào năm 2000 (thc hin năm 2001)
là nhng bng chng cho thy môi trưng đu
tư đã đưc ci thin. Điu này cho phép Vit
Nam có đưc tăng trưng kinh t nhanh trong
nhng năm gn đây. êm vào đó, mt lot
các ch s xã hi đã minh ho cho nhng ci
thin đáng k trong đi sng con ngưi Vit
Nam (Ngân hàng Phát trin Á Châu và cng
s 2004).
Phát trin nông nghip, thông qua vic ci
cách đt đai, thay đi công ngh và phát trin
th trưng, đưc nhìn nhn đó là mt yêu cu
rt quan trng đi vi các nưc đang phát
trin và cũng đưc nhìn nhn như nhng mt
xích quan trng vi các chính sách kinh t vĩ
mô và tăng kh năng ca môi trưng th ch.
K t sau chính sách đi mi đưc ban hành,
nông nghip Vit Nam cũng đã thích ng vi
môi trưng ci cách đó. ành công d nhn
bit nht và cũng đưc đăng ti nhiu nht là
s tăng trưng nhanh chóng trong sn xut
lúa go, Vit Nam đã tr thành quc gia đng
th hai v xut khu go trên th gii, sau ái
Lan. Bên cnh đó Vit Nam cũng tr thành
nưc xut khu ln trên th trưng th gii v
cà phê, ht tiêu, điu và hi sn. Kim ngch
xut khu t nông nghip và thu sn đã
liên tc tăng t năm 1990 cho đn nay. Nông
nghip Vit Nam hin nay đa dng hơn; các
tiu ngành như cây công nghip, rau các loi

đ lý thuyt. Mc đích chính ca D án đó là
đóng góp vào s hiu bit nhng chính sách
cn thit đ nâng cao thu nhp, năng lc kinh
t cho ngưi dân  nông thôn Vit Nam. Điu
này đưc thc hin thông qua mt lot các
phương pháp phân tích và mô hình kinh t
khác nhau vi mt s yu t chính trong s
dng đt đai. Nhng thông tin và s liu cn
thit cho phân tích đưc thu thp thông qua
các cuc điu tra h  4 tnh. Các s liu đã
thu thp liên quan đn quy mô đt đai ca
h; thu nhp ca h; nh hưng ca din tích
tng tha và s mnh; s trao đi, mua bán
và s áp dng các quyn s dng đt; các chi
phí giao dch cho vic chuyn nhưng đt đai;
vn đ s dng tín dng; đnh giá đu vào và
sn phm đu ra và tính linh hot trong vic
s dng đt.
Vit Nam là mt nưc đang trong quá trình
chuyn đi t nn kinh t k hoch hoá sang
nn kinh t th trưng. Chuyn đi không ch
đơn thun là s chp nhn hay sa đi mt
vài chính sách hay mt vài chương trình mà
là quá trình chuyn đi phương thc t chc
kinh t sang mt kiu mi hoàn thin hơn
(Ngân hàng th gii 1996). Trong quá trình
này s xem xét trên các khía cnh lch s, đa
lý và văn hoá tr nên quan trng vì chúng tác
đng không ch đn nhng cái có th đưc
thc hin mà còn tác đng đn vic làm th

làm thuê cho tng lp đa ch (Cúc 1995).
Sau năm 1945, Chính ph mi đ xut nhng
thay đi trong chính sách phát trin kinh t,
bao gm c chính sách nông nghip. Trong
giai đon đu, tính đn khong năm 1952,
Chính ph đã thc hin phân chia li rung
đt và gim bt thu cho nông dân nghèo và tá
đin. Sau khi kt thúc chin tranh vi thc dân
Pháp (năm 1954), min Bc thc hin Chương
trình ci cách rung đt cơ bn. Mc đích là
đ công hu hoá rung đt ca đa ch ngưi
Vit và ngưi Pháp và tin hành phân chia li
cho h nông dân ít đt hoc không có đt vi
khu hiu “ngưi cày có rung”. Và kt qu là
16
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
khong ¼ din tích rung đt đưc phân chia
li cho ngưi nông dân vi mc tiêu công bng
dù ít dù nhiu, đem li li ích cho khong 73%
ngưi dân  nông thôn (Cúc 1995; Kerkvliet
2000; Pingali & Xuân 1992).
Giai đon tip theo ca chính sách ci cách
rung đt đó là min Bc bưc sang giai đon
s hu tp th đt nông nghip dưi hình thc
hp tác xã tng khâu (bc thp) và hp tác xã
toàn phn (bc cao). Đn năm 1960, khong
86% h nông dân và 68% tng din tích đt
nông nghip đã vào hp tác xã bc thp. Trong
hp tác xã này ngưi nông dân vn s hu đt

tham gia HTX nông nghip (Pingali và Xuân
1992). Khác vi min Bc,  min Nam h nông
dân vn là đơn v sn xut cơ bn mc dù h
tham gia HTX nông nghip. H s dng chung
lao đng và các ngun lc sn xut nhưng h
t quyt đnh trong vn đ s dng các đu vào
sn xut và áp dng công ngh.
Sau năm 1975, nn kinh t Vit Nam nói
chung và nông nghip nói riêng phi gánh
chu nhng hu qu nng n ca cuc chin
tranh đ li và nhng hu qu t nhng chính
sách trong thi kỳ kinh t k hoch hoá tp
trung và thi kỳ kinh t tp th trong nông
nghip. Trong thi kỳ s hu tp th trong
nông nghip, sn xut gim do ngưi nông
dân thiu đng cơ làm vic, sn lưng nông
nghip tăng hàng năm  mc rt thp 2%
(Bng 1). Cùng thi đim này dân s tăng rt
nhanh (2,2-2,35%/ năm) đã dn đn vic phi
nhp khu bình quân hơn mt triu tn lương
thc mi năm trong sut thi kỳ sau chin
tranh. Điu đó đã dn đn mt b phn ln
dân s sng trong tình trng nghèo và đói.
     
-
Ci cách trong lĩnh vc nông nghip bt đu
bng Ch th 100 ca Ban Bí thư Trung ương
Đng hay còn gi là Khoán 100. Dưi chính
sách Khoán 100, các HTX giao đt nông
nghip đn nhóm và ngưi lao đng. Nhng

Đ gii quyt các vn đ trên, chính sách đi
mi trong nông nghip đã đưc thc hin theo
tinh thn ca Ngh quyt 10 ca B Chính tr
vào tháng 4 năm 1988. Vi s ra đi ca Ngh
quyt 10 thưng đưc bit đn vi tên Khoán
10, ngưi nông dân đưc giao đt nông nghip
s dng t 10-15 năm và ln đu tiên h nông
dân đưc tha nhn như mt đơn v kinh t t
ch trong nông nghip. Bt đu t thi kỳ này,
các tư liu sn xut (máy móc, trâu, bò, gia súc
và công c khác) đưc s hu dưi hình thc
cá th. Mt khía cnh khác ca chính sách này
đó là ngưi nông dân  min Nam đưc giao
li đt h đã s hu trưc năm 1975 (B Nông
nghip và PTNT 2000; Pingali & Xuân 1992).
Tuy nhiên, cùng vi Khoán 10 chưa có lut
tương ng dn đn mt s quyn s dng đt
như cho hoc tha k chưa đưc lut pháp hóa
và tha nhn (Nakachi 2001). Mt lot các vn
đ khác ny sinh liên quan đn sn xut chng
hn như trm đin, h thng giao thông nông
Bng 1.
Tc đ tăng trưng ca nông nghip và sn lưng mt s cây trng ch yu (%)
i kỳ Tng sn
lưng nông
nghip
a
Lúa Mía Đu
tương
Chè Cà

năm 1994 v quy đnh trong phân b đt rng
và đt nông nghip. Bên cnh đó cũng có mt
lot các chính sách liên quan trc tip hoc h
tr gián tip đn vn đ v đt đai.
eo Lut Đt đai 1993, h nông dân đưc giao
quyn s dng rung đt lâu dài vi 5 quyn
- quyn chuyn nhưng, quyn chuyn đi,
quyn cho thuê, quyn tha k và quyn th
chp. Ngưi có nhu cu s dng đưc giao đt
trong thi hn 20 năm đi vi cây hàng năm và
ngư nghip, 50 năm đi vi cây lâu năm. Vic
giao đt s đưc tin hành li ti thi đim cui
chu kỳ giao đt nu như ngưi s dng đt
vn có nhu cu s dng. Lut Đt đai cũng quy
đnh mc hn đin đi vi h nông dân, c th
đi vi cây hàng năm là 2 hecta  min Bc và
các tnh min Trung; 3 hecta đi vi các tnh
phía Nam; đi vi cây lâu năm quy đnh ti đa
là 10 hecta đi vi các xã vùng đng bng và 30
hecta đi vi vùng trung du và min núi (B
Nông nghip & PTNT 2000).
Cùng vi vic giao đt cho các h nông dân thì
giy chng nhn quyn s dng đt cũng đưc
các cơ quan chc năng xem xét và cp cho các
nông h. Đn năm 1998, giy chng nhn quyn
s dng đt (LUCs) đã đưc cp cho 71% h
nông dân, cui năm 2000 con s này là trên 90%
(Do & Iyer 2003). Đi vi đt rng  khu vc
trung du và min núi nơi có rt nhiu phong
tc tp quán thì vic giao đt phc tp hơn, quá

đáng k trong vic tăng nhanh sn lưng nông
nghip và phát trin khu vc nông thôn. Tng
sn lưng nông nghip tăng 6,7%/năm trong
sut giai đon 1994-99 và khong 4,6% trong
giai đon 2000-2003. An toàn lương thc quc
19
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
gia không còn là vn đ nghiêm trng na và
nghèo đói đang tng bưc đưc đy lùi. Tuy
nhiên, rt nhiu thách thc đt ra đi vi nông
nghip Vit Nam như giá c sn phm nông
nghip gim, cnh tranh tăng cao khi Vit Nam
hi nhp kinh t toàn cu thông qua Hip đnh
t do thương mi các nưc ASEAN (AFTA) và
gia nhp WTO, và tc đ tăng trưng ca sn
xut nông nghip đang có xu hưng chm dn.
Hơn na, nông dân Vit Nam vn còn tương
đi nghèo và mt t l cao dân s vn sng da
vào nông nghip là ch yu và h đang sng 
khu vc nông thôn. Điu này s gây ra sc ép
ln đi vi khu vc nông thôn và nhu cu v
tip tc ci cách các chính sách là tt yu.
Liên quan đn đt đai, Nhà nưc đang n lc
hoàn thành vic giao đt (rng) và hoàn thành
vic cp giy chng nhn quyn s dng đt.
Ngoài ra, nhng vn đ liên quan đn đn bù
đt đai và xu hưng quyn s dng đt đưc
giao s hu n đnh và lâu dài đang là áp lc
cn phi xem xét. Nhà nưc giao quyn s

nông dân và các t chc có th s dng hoc
chuyn nhưng quyn s dng đt.
Nhng chính sách ci cách đt đai vào năm
1993 vi mc đích giúp ngưi nông dân có
đưc s đm bo trong vic s dng đt thông
qua vic giao đt nông nghip s dng n đnh,
lâu dài và và cung cp giy chng nhn quyn
s dng đt. Tuy nhiên, thi hn giao đt vn
còn ngn và vn chưa đưc thay đi trong Lut
Đt đai mi năm 2003. Điu này có th khin
ngưi dân chưa yên tâm trong vic đu tư dài
hn trong nông nghip. êm vào đó, tính linh
hot trong s dng đt vn b ràng buc, cá bit
là s chuyn đi sang các loi cây trng khác
trên din tích đt lúa truyn thng.
Bng vic tăng tính đm bo chc chn cho
ngưi s dng đt; to điu kin thun li
trong vic tip cn vi các ngun tín dng
thông qua vic cho phép h có quyn th chp
quyn s dng đt và các quyn s dng đt
đưc xem xét như nhng mt hàng có th đem
ra kinh doanh. Lut Đt đai năm 1993 đã to
cơ s cho th trưng đt đai ca Vit Nam (Do
& Iyer 2003). Tuy nhiên, như mt vài nơi trên
th gii, giy chng nhn quyn s dng đt 
Vit Nam không nm ngoài nhng ràng buc
và yêu cu ca lut pháp. Kh năng chuyn
nhưng, cho thuê, chuyn đi, th chp hay
20
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông

nhng tranh lun liên quan đn vic nên có
hay không mt th trưng đt đai không còn
ràng buc trong mt chng mc nào đó. Cũng
ging như vy, các quyn s dng đt cũng
nên đưc áp dng trong mt thi gian dài hơn
và có th thc hin vi ít hơn các lut l và
ràng buc. Khi đó chúng s gn ging vi khái
nim đt đai thuc s hu tư nhân như  mt
s nưc phương tây. Vic giao đt vi thi hn
dài hơn chc chn s đem li mt s li ích,
đc bit là s dng và đu tư hiu qu hơn.
    
   
    
 
 
Vit Nam vi din tích đt nh hp và dân s
đông và tăng trưng nhanh  khu vc nông
thôn đã gây ra sc ép ln v dân s trong mi
quan h vi đt đai. Kt qu ca nhng chính
sách ci cách kinh t, t l phn trăm GDP
t nông nghip đang gim đu qua các năm
(Tng cc ng kê 2002, 2004). Tuy nhiên,
t trng lao đng trong nông nghip vn còn
chim t l cao, ch gim t 71% năm 1993
xung còn 66% năm 1998 (Ngân hàng th gii
2000). Nhng năm gn đây thành phn lao
đng trong lĩnh vc nông nghip đã có nhiu
thay đi. T năm 1998, t l s ngưi làm vic
ch yu trong nông nghip ca h hay trang

trung hc cơ s cao nhưng nhng k năng
và trình đ giáo dc  nông thôn vn còn rt
hn ch. S liu điu tra nông h trong D
án ACIAR cho thy rng rt nhiu ch h
chưa hoàn thành ht bc tiu hc và rt nhiu
ngưi không có cơ hi đ tham gia các khoá
đào to t các dch v khuyn nông ca Nhà
nưc. Nhng dch v này vi ngun lc hn
hp và không th tip cn đưc đn ht tt c
các ngưi dân  tng làng, xã (Trn anh Bé
2004). T l đn trưng cao nên trình đ hc
vn ca b phn dân s tr cao hơn, t nhng
năm 1990 có th thy đưc xu hưng ngày
càng tăng nhng ngưi lao đng quay tr li
vi trưng hc (Ngân hàng th gii 2003). Tuy
nhiên, t l đăng ký theo hc bc trung hc
vn còn thp trong b phn ngưi nghèo vì
các chi phí trc tip và gián tip (Ngân hàng
phát trin Á Châu và cng s 2004). B phn
ngưi nghèo tp trung trong dân s nông thôn
nên trình đ hc vn  khu vc này vn còn
rt thp.
 
Nghèo đói  Vit Nam đưc công nhn là
gim mt cách đáng k và Vit Nam đưc
đánh giá là ‘mt nưc thành công nht v xoá
đói gim nghèo trong lch s phát trin kinh
t’ (Ngân hàng phát trin Á Châu và cng s
2004, trang xi). S dng cách tip cn tiêu
dùng và đưng nghèo đói chun quc t,

phát trin Á Châu và cng s 2004). Báo cáo
ca Ngân hàng th gii ti Vit Nam (năm
2000) cho rng s mt cân bng trong mi
quan h đt đai ngày càng tăng, to ra khong
cách hu hình gia b phn nông dân không
đt và nhng ngưi nhiu đt, vi nhng h
nông dân không th kim sng trên chính
tha đt ca h và h đang phi tìm kim cơ
hi vic làm bng nhng công vic khác ngoài
nông nghip.
22
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
Công nghip nông thôn là ngành có th to ra
vic làm phi nông nghip cho ngưi dân thì
đang trong tình trng kém phát trin (Luong &
Unger 1999). Mt cách khái quát hơn do trình
đ hc vn thp ca ngưi dân  khu vc nông
thôn đã làm tăng thêm nhng hn ch. Trong
vn đ vic làm và tăng thu nhp trong nông
nghip, các dch v và các doanh nghip phi
nông nghip có vai trò then cht trong công
cuc xoá đói gim nghèo trong thi gian ti.
Chính ph Vit Nam đ cao và duy trì công
cuc xoá đói gim nghèo trong chin lưc
ci cách kinh t, bao gm s tp trung đu tư
vào khu vc nông thôn (Ngân hàng th gii
2003). Ngân hàng phát trin Á Châu cho rng
xoá đói gim nghèo cn đưc duy trì liên tc
trong h thng các gii pháp ci cách kinh t

có hoc không quá nghiêm trng, tính trung
bình mt h  đng bng sông Cu Long ch
có t 1 đn 2 mnh. Đó là do vic phân chia
rung đt không quá chú trng đn tính công
bng, hơn na vic giao đt cho các h nông
dân dưng như đưc thc hin da trên tình
trng đt đai mà h có trưc ngày thng nht
đt nưc năm 1975 (Do và Iyer 2003; Luong
và Unger 1999; Marsh và MacAulay 2002;
Ravallion và van de Walle 2001, 2003).
Mc dù quy mô đt đai ca nông h thay đi
gia các vùng, min trên phm vi c nưc
nhưng nhìn chung vn vi đc tính là nh,
bình quân đu ngưi ch dao đng khong 0,2
hecta (Ngân hàng th gii 2001a). Quy mô
nh đã nh hưng ti thu nhp tim năng ca
sn xuât nông nghip. Trong khuôn kh D
án ACIAR, khong 50% s h nông dân đưc
điu tra có thu nhp ròng dưi 10 triu đng
(khong 645 USD) năm 2000.
Mc dù Lut Đt đai đã quy đnh mc hn
đin nhưng nó hu như không có nh hưng
gì đn các tnh khu vc đng bng vì hu ht
đt đai đưc giao thp hơn nhiu so vi mc
hn đin là 2 hoc 3 hecta.  nhng khu vc
có đt chưa s dng thì mc hn đin không
có tính bt buc. Din tích đt đai vưt quá
mc hn đin có th đưc Nhà nưc cho thuê
và thưng xuyên không phi tr tin thuê, đc
bit đi vi các loi đt đưc xem là không

Mc dù th trưng quyn s dng đt đang
đưc phát trin và m rng  Vit Nam đ
phù hp vi nhng ci cách đt đai nhưng
nó vn b gii hn. Nhng hn ch đang tn
ti trong vic giao dch các quyn s dng
đt vi nhng văn bn pháp quy chính thc
quy đnh c th v trưng hp áp dng và đi
tưng áp dng (Marsh & MacAulay 2002). Tuy
nhiên, theo Lut Đt đai năm 1993 rt nhiu
nhà nghiên cu đã ch ra rng vic chuyn
nhưng đt đai đang din ra (Chung 1994:
Deininger & Jin 2003; Do & Iyer 2003; Fforde
1995; Ravallion & van de Walle 2003), và rt
nhiu trong s đó đang din ra bt hp pháp
(Do & Iyer 2003; Humphries 1999; Kerkviliet
Trâu là công c ch yu cho công vic làm đt trên nhng vùng đt manh mún  min Bc. S quá
manh mún ca rung đt là rào cn cho vic áp dng máy móc.
24
From: Marsh S.P., T.G. MauAulay và Phm Văn Hùng, 2007 Phát trin nông
nghip và chính sách đt đai  Vit Nam ACIAR Monograph No. 123a, 272p.
200; Ngân hàng th gii 2003). Lý do dn ti
s xut hin ca quá trình chuyn nhưng đt
đai bt hp pháp là do các chi phí liên quan
đn vic đăng ký chuyn nhưng, thi gian
tin hành, các th tc rưm rà và các quy đnh
không rõ ràng cng vi nhng chi phí cơ hi
quá cao ca vic cho thuê đt  các vùng ven
đô và  dc các con đưng quc l liên tnh.
Humphries (1999) cũng chú ý rng tt c các
h nông dân ch đưc cp mt giy chng

mt kt lun trái ngưc là “Có bng chng
cho thy có s hot đng ca th trưng đt
đai đang din ra vi tc đ nhanh vi các hot
đng giao dch v đt đai. Tuy nhiên, nhng
giao dch đt din ra khác nhau  các vùng
khác nhau” (Deininger và Jin 2003, trang 12).
Trong nghiên cu thuc D án ACIAR cũng
cho thy rng th trưng đt đai đang din ra
sôi đng nhưng mc đ có s khác nhau gia
các vùng. C th hot đng thuê mưn đt
đai din ra mnh m hơn so vi các hot đng
mua bán đt đai, đc bit là  min Bc.
 
Vit Nam đang trong quá trình thc hin các
chính sách đi mi h thng ngân hàng và đã
tng bưc t do hoá th trưng tín dng (Ngân
hàng th gii 2003). Tuy nhiên, các h nông
dân nghèo nói riêng và khu vc nông thôn nói
chung đưc nhìn nhn là đang phi đi mt vi
các khó khăn trong vic tip cn vi các ngun
tín dng (Dương và Izumida 2002; Ngân hàng
th gii 1998). Lch s phát trin th trưng
tín dng ca Vit Nam đã có nhng lúc b bóp
méo bi các can thip ca Chính ph vi tín
dng ưu tiên cho các doanh nghip Nhà nưc
và các chương trình sn xut các ngành hàng
khác nhau (Ngân hàng th gii 1998). êm
vào đó, các chính sách tín dng nông nghip
 Vit Nam thưng đưc s dng như nhng
công c ca chính sách xã hi vi mc tiêu tài

giúp h nông dân có th vay mt lưng nht
đnh. Da trên các quy đnh hin hành, lưng
vay t Ngân hàng Nông nghip và PTNT
(VBARD) không vưt quá 10 triu đng đi
vi các h nông dân và không vưt quá 20
triu đng đi vi các h nông dân sn xut
hàng hoá hay trang tri. Li ích ca vic dùng
giy chng nhn quyn s dng đt th chp
đ vay ngân hàng đã giúp cho các h nông
dân d tip cn hơn vi các ngun tín dng,
đc bit là các h nông dân sn xut nh l và
thiu vn. Mc dù quyn s dng đt đã đưc
s dng như mt khon th chp nhưng nu
có xy ra vic tch thu quyn s dng đt đ
th n thì ngân hàng khó có th cho thuê
hay bán mnh đt đó. Các khó khăn trong
vic s dng giy chng nhn quyn s dng
đt đ th chp đã đưc công b rt nhiu
trong các nghiên cu (Dương và Izumida
2002; Humphries 1999; i báo Kinh t
Vit Nam 2001).
T l nghèo đói  Vit Nam đã đưc gim đáng k trong thp k va qua. Nhng hc sinh dân tc
Hơ-Mông  Hà Giang - mt tnh thuc khu vc min núi phía Bc thưng xut thân t các gia
đình nghèo nhưng gương mt ca các em đã ánh lên mt tương lai tươi sáng.