LuËt h×nh sù viÖt nam
(phÇn chung)
Ngêi trinh bµy:
Ths §inh Hoµi Nam
GVC khoa LuËt - §HKTQD
Héi thÈm nh©n d©n Tßa ¸n nh©n d©n thµnh phè Hµ Néi

Chơng I: Khái niệm, nhiệm vụ và các
nguyên tắc cơ bản của LHS Việt nam
1. Khái niệm
1.1. Định nghĩa

LHS là ngành luật trong hệ thống pháp luật của nớc CH
XHCN Việt Nam, bao gồm hệ thống các quy phạm pháp luật
do Nhà nớc ban hành, xác định những hành vi nguy hiểm
cho XH bị coi là tội phạm, đồng thời quy định những hình
phạt đối với tội phạm ấy.
Vi phạm
Nguy hiểm lớn
Biện pháp: LHC, LDS
Biện pháp: Luật hình sự
Nguy hiểm nhỏ


Lu ý: Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, chỉ có LHS mới quy định tội
phạm và hình phạt

Có 2 loại quy phạm pháp luật hình sự:
Loại Quy phạm thứ nhất quy định:


năng của ngành luật. LHS khác các ngành luật khác ở chỗ:
o
Quy định HV nguy hiểm cho XH là TP
o
Quy định HP đối với TP
o
Chỉ điều chỉnh những QHXH phát sinh khi có TP xảy ra

QHXH phát sinh khi có TP xảy ra đợc coi là QHPLHS.

Trong QHPLHS có 2 chủ thể có vị trí pháp lý khác nhau:

Quyền

Truy tố ngời
phạm tội

Xét xử ngời
phạm tội

Buộc ngời
phạm tội phải
chịu hình phạt t
ơng xứng với
tính chất và mức
độ nguy hiểm
của hành vi mà
họ thực hiện
Nghĩa vụ



1.3. Phơng pháp điều chỉnh của LHS

Luật hình sự điều chỉnh QHPLHS bằng phơng pháp quyền
uy: Sử dụng quyền lực Nhà nớc trong việc điều chỉnh
QHPLHS giữa Nhà nớc và ngời PT.

Vì sao Nhà nớc có quyền buộc ngời PT phải chịu TNHS ?
o
Nhà nớc là ngời điều hành, quản lý XH
o
Nhà nớc là ngời trực tiếp có quyền buộc ngời thực hiện tội
phạm phải chịu trách nhiệm hình sự (TNHS)

Việc buộc ngời PT phải chịu TNHS đợc thực hiện bằng
quyền lực Nhà nớc

Nhà nớc buộc ngời PT phải chịu HP do HVPT của mình

TNHS là trách nhiệm của cá nhân ngời PT đối với Nhà nớc,
do vậy không thể chuyển hay uỷ thác cho cá nhân hay tập thể
khác

2. Tính giai cấp của LHS

LHS mang bản chất giai cấp sâu sắc vì:
o
LHS ra đời cùng với sự ra đời của Nhà nớc
o
LHS là công cụ của giai cấp thống trị trong cuộc đấu tranh bảo vệ địa vị

NV giáo dục mọi ngời ý thức tuân theo pháp luật, nâng cao ý thức
chống và phòng ngừa tội phạm

NV của LHS xuất phát từ những NV cơ bản của Nhà nớc CHXHCN
Việt Nam.

NV chiến lợc của LHS là những nhiệm vụ đợc xác định trong một
khoảng thời gian dài và tơng đối ổn định

NV trớc mát của LHS là những nhiệm vụ đợc xác định trong một
khoảng thời gian nhất định trong đời sống của đất nớc.

Từ khi ra đời đến nay LHS Việt Nam đã trải qua nhiều thời kỳ và thay
đổi nhiệm vụ

o
Giai đoạn 1945 -1954, LHS có NV:

Phục vụ cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi

Trừng trị bọn Việt gian, phản động làm tay sai cho Pháp

Bảo vệ chính quyền nhân dân non trẻ

Bảo vệ, duy trì các quan hệ XH mới đớc Nhà nớc công nông thiết lập
o
Giai đoạn 1954 -1975, LHS có NV:

Bảo vệ chế độ dân chủ nhân dân


o
Nguyên tắc dân chủ XHCN
o
Nguyên tắc nhân đạo XHCN
o
Nguyên tắc kết hợp hài hoà chủ nghĩa yêu nớc và tinh thần quốc tế vô sản

Xa rời các nguyên tắc trên khi XD và áp dụng BLHS thì BLHS đó không còn
bản chất là BLHS XHCN.

Ngoài các NTCB còn có những nguyên tắc có tính đặc thù riêng cho ngành
LHS, đó là
o
Nguyên tắc cá nhân chịu TNHS
o
Nguyên tắc có lỗi
o
Nguyên tắc cá thể hoá hình phạt
Các nguyên tắc này sẽ đợc trình bày riêng rải rác trong các chơng tiếp sau

4.2. Nội dung những NTCB của LHS Việt nam
4.2.1. Nguyên tắc pháp chế (PC) XHCN

Là nguyên tắc cơ bản, quan trọng, xuyên suốt toàn bộ các hoạt động XD và áp
dụng PLHS. Nguyên tắc PC XHCN đòi hỏi mọi cơ quan Nhà nớc, mọi tổ chức
XH và mọi công dân phải triệt để tuân thủ PL nói chung

Đối với cơ quan lập pháp, nguyên tắc PC XHCN thể hiện ở chỗ:
o
Việc quy định tội phạm mới, sửa đổi, bổ sung hay huỷ bỏ một tội phạm phải đợc

o
Xử lý nghiêm minh ngời có hành vi phạm tội, đặc biệt là các tội cố ý,
các tội gây thiệt hại lớn cho XH và công dân
o
Chuyên chính với kẻ thù của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
o
Xử lý nghiêm khắc đối với những ngời phạm tội có tổ chức, có hệ
thống, không chịu cải tạo; khoan hồng đối với những ngời nhất thời
phạm tội, phạm tội do hoàn cảnh đặc biệt

Nguyên tắc DC XHCN góp phần phát huy hiệu quả của LHS trong đấu
tranh phòng chống tội phạm, duy trì kỷ cơng và công lý XH, góp phần
định hớng sự phát triển của LHS, hoạch định chính sách hình sự.

4.2.3. Nguyên tắc nhân đạo XHCN

Nguyên tắc nhân đạo XHCN là sự thể hiện của chính sách hình sự
của Nhà nớc. Nội dung của nguyên tắc này nh sau:
o
Hình phạt đợc áp dụng đối với ngời phạm tội chủ yếu là nhằm
cải tạo và giáo dục ngời phạm tội. Hình phạt trong LHS Việt nam
không gây đau đớn về thể xác, không hạ thấp phẩm giá con ngời
o
LHS quy định việc khoan hồng đối với ngời tự thú, thật thà khai
báo, tố giác đồng bọn, lập công chuộc tội, ăn năn hối cải, tự
nguyện sửa chữa hoặc bồi thờng thiệt hại
o
Có những quy định tạo điều kiện cho ngời phạm tội tự cải tạo:
miễn TNHS, miễn HP, án treo
o

Khoa học LHS là ngành khoa học pháp lý nghiên cứu một cách hệ
thống toàn diện những vấn đề lý luận về tội phạm, hình phạt.
o
Trong phần chung, khoa học LHS nghiên cứu những vấn đề lý luận
chung nhất về tội phạm và hình phạt
o
Trong phần các tội phạm, khoa học LHS nghiên cứu những vấn đề lý
luận về các tội phạm cụ thể
5.2. Các ngành KH khác có liên quan

Tội phạm học

Khoa học điều tra hình sự

Y pháp

Tâm lý học t pháp

Tâm thần học t pháp

Thống kê hình sự