I/LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1/Đặt vấn đề:
Đặc trưng cơ bản của phân môn tập làm văn là tính tổng hợp,
thực hành, sáng tạo và mang đậm dấu ấn cá nhân của học sinh trong
quá trình tạo lập ngôn bản.Làm văn là một hoạt động giao tiếp.Vì vậy,
việc dạy làm văn cho các em học sinh thực chất là dạy cho các em
nắm được cơ chế của việc sản sinh ngôn bản nói và viết theo đúng các
quy tắc ngôn ngữ, quy tắc giao tiếp nhằm đạt được mục tiêu giao tiếp.
Nhưng thực tế với các em học sinh hiểu văn đã khó, viết văn lại
càng khó hơn .Đặc biệt là các em mới bắt đầu làm quen với nghệ thuật
ngôn từ .Mỗi học sinh có mỗi tư duy suy nghĩ riêng nên cách dùng từ,
đặt câu, bố cục cũng khác nhau và sẽ có những bài viết khác nhau.Cho
nên có nhiều bài viết còn sơ sài, miêu tả liệt kê, không đi vào trọng
tâm, không thu hút người đọc. Là giáo viên dạy lớp 5 tôi tự nghĩ rằng
cần phải chú trọng rèn kỹ năng viết bài văn cho các em phù hợp với
đặc điểm tâm sinh lý và khả năng tư duy của học sinh lớp mình nhằm
giúp các em có khả năng nói ,viết lưu loát tạo tiền đề cho các em học
tốt phân môn tập làm văn sau này.Học tốt tập làm văn cũng chính là
hình thành nhân cách làm người cho các em.Chính vì thế,tôi chọn đề
tài: “Rèn luyện kỹ năng viết bài tập làm văn cho học sinh lớp 5”
thực hiện trong năm học này.
2/Mục đích đề tài:
-Rèn luyện cho các em những kỹ năng viết văn để tạo lập ra
những văn bản miêu tả hoàn chỉnh mang tính sáng tạo cá nhân.
-Thông qua cách sử dụng các biện pháp tu từ như: so sánh,
nhân hóa, giúp các em phát triển tư duy hình tượng khi miêu tả.
-Mở rộng vốn từ để giúp các em diễn đạt lưu loát, mạch lạc, tự
tin hơn và phát triển nhân cách con người mới.
1
3/Lịch sử đề tài:
Đầu năm học 2008-2009, tôi được phân công dạy lớp 5.Qua tìm

ngắn, sơ sài.Tôi thấy cần có những giải pháp giúp các em học tốt tập
làm văn để góp phần nâng cao chất lượng học tập.Để đạt được điều đó,
bản thân tôi cần phải thực hiện những nội dung sau:
- Làm giàu vốn từ cho học sinh.
- Hướng dẫn học sinh kỹ năng sử dụng từ.
-Tập cho học sinh diễn đạt câu văn có hình ảnh.có sử dụng
biện pháp tu từ.
-Tập cho học sinh viết đoạn văn có sự liên kết chặt chẽ về ý.
3
3/Biện pháp thực hiện:
1. Làm giàu vốn từ:
*Do vốn từ của các em còn nghèo nàn, vì vậy các em thường
viết những đoạn văn khô khan thiếu gợi tả, gợi cảm không hấp dẫn
người đọc, người nghe.Để bài tập làm văn đạt kết quả, khâu làm giàu
vốn từ ngữ là không thể bỏ qua. Song việc làm này có thể thông qua các
phân môn khác nhau của môn TIẾNG VIỆT giúp học sinh tích lũy
được vốn từ. Chẳng hạn ở phân môn tập đọc, các em có thể hiểu được
nghĩa của một số từ, cảm nhận được những từ ngữ gợi tả màu sắc, hình
ảnh, âm thanh, những từ chỉ hoạt động cũng như nghệ thuật miêu tả.
Ví dụ : Học bài “ Sắc màu em yêu” ( TV5 – tập 1) học sinh
phát hiện được những sắc màu gần gũi của cảnh vật xung quanh ta được
phản ánh trong bài : Cảnh thiên nhiên ( nắng rực rỡ , bầu trời cao vời
vợi ) ,cảnh đồng bằng , rừng núi, …
Học bài : “ Người thợ rèn’’( TV5 –tập 2 ) các em thấy được
cái hay của nghệ thuật miêu tả mà tác giả đã chọn .Để tả bác thợ rèn tác
giả chọn những vật quen thuộc trong lò rèn để so sánh : mắt trong ngời
như thép , tiếng thở như nhịp thở phì phò của ống bễ, những chiếc
xương sườn như cái lồng bằng sắt .Tác giả sử dụng nghệ thuật nhân hóa
rất sáng tạo:búa “nhảy múa”, búa “in gót”, tiếng búa “tốc, tốc, tốc,
tốc”.Qua đó, trí tưởng tượng và khả năng cảm thụ hình tượng văn học

Đồng thời, tôi kiểm tra hàng tháng, biểu dương những học sinh có sổ
tay ghi chép được nhiều từ mới.
2. Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ ngữ:
5
* Học sinh có được vốn từ nhưng sử dụng như thế nào để có
hiệu quả khi viết các đoạn văn. Do đó việc hướng dẫn các em sử dụng
từ ngữ hay trong viết văn là một việc làm hết sức quan trọng.Tôi hướng
dẫn cho các em làm quen dần với các mức độ từ dễ đến khó qua các
dạng bài tập khác nhau.Thông qua cách sử dụng các từ ngữ này học
sinh biết diễn đạt các sự vật, hiện tượng được miêu tả bằng nhiều cách
khác nhau.
Ví dụ: 1/ Hãy chọn từ thích hợp trong các từ sau: ríu rít, líu
lo, liếp chiếp, rộn ràng, tấp nập, là là, từ từ, tíu tít, hối hả để điền vào
chỗ trống trong đoạn văn sau:
“Tiếng chim , báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Ông mặt
trời nhô lên từ lũy tre làng.Khói bếp nhà ai bay trong gió.Đàn gà
con gọi nhau theo chân mẹ. Đường làng đã , người qua lại.”
2/Em hãy thay thế những từ in nghiêng trong các câu văn sau
bằng những từ đồng nghĩa có giá trị biểu cảm:
“Buổi chiều trên cánh đồng quê em đẹp và yên tĩnh.Bầu trời
xanh, đồng lúa xanh, con đường nhỏ như dải lụa. Thấp thoáng những
đàn cò trắng.Chúng em tung tăng thả diều trên triền đê.Đàn trâu từ từ
gặm cỏ.Hoàng hôn dần buông xuống.Cảnh vật chuyển mình chờ màn
đêm đến.
3/Tìm những từ gợi tả màu sắc của đồng lúa chín điền vào chỗ
chấm trong đoạn văn sau: “Trước mắt chúng tôi là cánh đồng lúa
chín những bông lúa đang chờ tay người đến gặt, hạt lúa căng
tròn béo múp hứa hẹn một mùa no ấm bội thu.”
* Trong các giờ dạy, tôi luôn quan tâm đến việc chữa lỗi về
dùng từ trong đoạn văn của các em.Tôi dùng những câu hỏi gợi mở

7
3. Hướng dẫn học sinh diễn đạt câu văn có hình ảnh và có sử dụng
một số biện pháp nghệ thuật đã học:
Khi các em diễn đạt câu văn không có hình ảnh và không có
sử dụng biện pháp nghệ thuật như so sánh, nhân hóa thì câu văn trở nên
khô khan, tẻ nhạt, khó thu hút người đọc.Do đó trong các tiết luyện từ
và câu tôi hướng dẫn kĩ các em luyện tập qua các bài tập rèn kĩ năng
viết đoạn văn, tôi luôn gợi ý các em lập ý trước khi cho học sinh viết
thành lời văn cụ thể.
Ví dụ: *Bài tập 3- trang 88 (TV 5- tập 1)
Giáo viên gợi ý:
-Em chọn từ ngữ nào trong mẩu chuyện trên.
-Quê em có những hình ảnh gì đẹp?(HS kể: lũy tre, con đê,
đồng ruộng )
-Em hãy đặt câu có sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa và
phải biết bộc lộ tình cảm của mình về quê hương trong câu văn.
Đối với các bài tập này, tôi luôn hướng dẫn sửa bài trên bảng
lớp để giúp các em trình bày và diễn đạt các ý bằng nhiều cách khác
nhau đồng thời bộc lộ được những cảm xúc riêng của từng học sinh.Có
như thế, bài làm các em thêm phong phú và sinh động.Từ đó giúp các
em thêm hứng thú trong học tập.
Ngoài ra trong các tiết luyện tập tả cảnh, tả người, tôi gợi cho
các em liên tưởng khi miêu tả biết kết hợp với những hình ảnh gợi cảm
như: dạy văn tả người, tôi hỏi: ngoại hình cần tả những chi tiết nào?
(Mái tóc, hàm răng nước da, ) Những đặc điểm trên miêu tả bằng câu
văn có dùng biện pháp so sánh như thế nào?Học sinh phát biểu, giáo
viên giúp các em diễn đạt rõ ràng hơn như: mái tóc dài mượt mà buông
thả, thướt tha như dòng suối, nước da trắng như trứng gà bóc Dạy văn
tả cảnh như tả ngôi trường, giáo viên gợi ý học sinh diễn đạt các đặc
8

cách viết từng loại đoạn và cách nối kết các đoạn trong bài. Ví dụ: phần
thân bài gồm có nhiều đoạn liên kết với nhau được diễn tả theo một
trình tự nhất định nhằm minh họa ý chính. Nên tôi hướng dẫn các em sử
dụng những biện pháp liên kết câu đơn giản đã học ở phân môn Luyện
từ và câu như: liên kết các câu trong bài bằng cách lặp từ ngữ, bằng
cách thay thế từ ngữ, bằng từ ngữ nối. Để bài làm có bố cục chặt chẽ,
tôi còn gợi ý các em liên kết các đoạn bằng những từ ngữ như: chẳng
bao lâu, tuy vậy, từ đó, trong khi đó, Mở đầu đoạn tiếp theo bằng
những câu nối vào ý khác làm cho bài văn mạch lạc hơn.
Bên cạnh đó, vào những tiết trả bài tập làm văn, tôi cho học
sinh luyện viết lại phần mở bài, kết bài hay một đoạn của phần thân bài
để các em sửa chữa những lỗi sai mà giáo viên nhận xét.Đồng thời giúp
các em có ý thức hơn về sự diễn đạt các câu văn liền mạch, có quan hệ
về ý với nhau, không rời rạc, lộn xộn. Tôi tiếp tục luyện tập thêm cho
các em cách sắp xếp ý trong đoạn văn qua các tiết thực hành ở các buổi
học chiều.Qua luyện tập, giúp các em quen dần và có ý thức sắp xếp
câu có quan hệ chặt chẽ về ý tránh được hiện tượng liệt kê trong khi tả.
Ví dụ: Tôi cho các em chơi trò chơi: “Ai ghép khéo”
*Mục đích:
- Dùng khi dạy bài tập làm văn: Luyện tập tả cảnh
- Giúp các em biết sắp xếp các câu một cách chặt chẽ trong
đoạn văn.
*Đồ dùng học tập:
Phiếu học tập in sẵn đề bài.
*Đề bài: Sắp xếp các câu sau cho thành đoạn văn chặt chẽ
miêu tả cảnh trận mưa rào.
10
a) Mưa ù xuống khiến cho mọi người không tưởng được là
mưa lại kéo đến chóng thế.
b) Lúc nãy là mấy giọt lách tách, bây giờ bao nhiêu nước tuôn

dụng một số biện pháp nghệ thuật trong miêu tả. So với đầu năm học thì
điểm bài kiểm tra được nâng cao dần.Cụ thể như sau:
Các giai
đoạn
kiểm tra
Tổng số bài
kiểm tra
Kết quả kiểm tra
Giỏi
(9-10)
Khá
(7-8)
Trung
bình (5-6)
Yếu
(dưới 5)
Đầu năm 21 2 3 10 6
Cuối HKI 21 6 7 6 2
Cuối
HKII
20 (chuyển
trường 1)
7 10 3 0
Các biện pháp trên đã trang bị cho các em những kiến thức
và kĩ năng về cách viết bài văn miêu tả.
III/KẾT LUẬN:
12
1/Tóm lược giải pháp:
Để giúp các em viết được bài văn đạt hiệu quả, giáo viên cần
phải thực hiện những yêu cầu sau: