Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh
lê thị liên
Một số biện pháp nâng cao chất l
Một số biện pháp nâng cao chất l
ợng
ợng
dạy học tự chọn ở tiểu học trên địa bàn
dạy học tự chọn ở tiểu học trên địa bàn
huyện Thọ Xuân - Thanh Hóa
huyện Thọ Xuân - Thanh Hóa
Luận văn thạc sĩ giáo dục học
Vinh - 2007
Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh
lê thị liên
Một số biện pháp nâng cao chất l
Một số biện pháp nâng cao chất l
ợng
ợng
dạy học tự chọn ở tiểu học trên địa bàn
dạy học tự chọn ở tiểu học trên địa bàn
huyện Thọ Xuân - Thanh Hóa
huyện Thọ Xuân - Thanh Hóa
Chuyên ngành: Giáo dục học (bậc tiểu học)
Mã số: 60 14 01
Luận văn thạc sĩ giáo dục học
Ngời hớng dẫn khoa học:
PGS.TS. phạm minh hùng
Vinh - 2007
LỜI CẢM ƠN

GDNGLL giáo dục ngoài giờ lên lớp
THCS trung học cơ sở
XHH xã hội hoá
XHHGD xã hội hoá giáo dục
KHXH khoa học tự nhiên
KHTN khoa học xã hội
TN - XH tự nhiên - xã hội
MC LC
Trang
M u
1. Lý do chn ti
2. Mc ớch nghiờn cu
3. Khỏch th v i tng nghiờn cu
4. Giả thuyt khoa hc
5. Nhim v nghiờn cu
6. Phng phỏp nghiờn cu
7. úng gúp ca lun vn
8. Cu trỳc ca lun vn
Chng 1. C s lí lun ca vic dy hc t chn bc TH
1.1. Lch s vn nghiờn cu
1.1.1. Dạy học tự chọn ở tiểu học trong các nghiên cứu ở nớc ngoài
1.1.2. Dạy học tự chọn ở tiểu học trong các nghiên cứu trong nớc
1.2. Mt s khỏi nim
1.2.1. Dạy học và dạy học tự chọn
1.2.2. Chất lợng và chất lợng dạy học tự chọn
1.2.3. Biện pháp và biện pháp nâng cao chất lợng dạy học tự chọn
1.3. Ni dung, chng trỡnh dy hc bc TH
1.4. c im tõm sinh lớ ca hc sinh tiu hc liờn quan n vic dy
hc t chn
1.5. S cn thit phi t chc dy hc t chn TH

t chn
3.2.3. Nhúm bin phỏp liờn quan n cỏch thc t chc dy hc
t chn
3.2.4. Nhúm bin phỏp m bo cỏc iu kin cho dy hc t chn
bc tiu hc
3.3. Kho nghim v tớnh cn thit v tớnh kh thi ca cỏc bin phỏp
3.4. Tổ chức thực nghiệm
3.4.1. Mục đích thực nghiệm
3.4.2. Đối tợng thực nghiệm
3.4.3. Nội dung và cách thức tiến hành
3.4.4. Tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm
3.4.5. X lớ kt qu thc nghim
3.4.6. Kết quả thực nghiệm
3.4.7. ỏnh giỏ chung v kt qu thc nghim
3.5. Kt luận chơng 3
KT LUN V XUT
1. Kt lun
2. Kin ngh
TI LIU THAM KHO
PH LC
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1. Mô tả về giáo dục tiểu học của một số nước trªn thÕ giíi
Bảng 2. Ý nghĩa của việc tổ chức dạy học tự chọn ở trường tiểu học
Bảng 3. Thực trạng vÒ nội dung dạy học tự chọn ở các trường tiểu học
của huyện Thọ Xuân, Tỉnh Thanh Hoá
Bảng 4. Thực trạng sö dông phương pháp trong dạy học tự chọn ở các
trường tiểu học của huyện Thọ Xuân, Tỉnh Thanh Hoá
Bảng 5. Thực trạng về cách thức tổ chức dạy học tự chọn ở các trường
tiểu học của huyện Thọ Xuân, Tỉnh Thanh Hoá
Bảng 6. Những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng dạy học tự chọn

dạy học phải xuất phát từ trẻ em, bắt nguồn từ hứng thú, sở thích, nguyện
vọng của trẻ vì hứng thú là nguồn gốc của tính tích cực nhận thức và sự phát
9
triển. Hứng thú, nhu cầu nhận thức và sự quan tâm của trẻ ngày càng phát
triển đa dạng và phát triển mở rộng do sự phát triển về tâm lý, sinh lý và sự
tiếp xúc với môi trường. Càng lớn sự tiếp xúc của các em với môi trường
ngày càng mở rộng nên nhận thức của các em cũng phát triển hơn.
Ngoài ra với xu thế quốc tế hoá và khu vực hoá đang diễn ra mạnh mẽ,
các nước trên thế giới xích lại gần nhau, hợp tác, trao đổi với nhau, nên việc
trang bị cho học sinh kiến thức của các lĩnh vực khác nhau thông qua hình
thức DHTC là rất cần thiết. Do đó, bên cạnh những môn cốt lõi được dạy
trong chương trình tiểu học như Tiếng mẹ đẻ, Toán, Khoa học, Nghệ thuật,
Thể dục,… việc DHTC còn được tiến hành đối với một số môn học không
thuộc chương trình dạy học bắt buộc như Tiếng nước ngoài, Tiếng địa
phương, Môi trường,…
Việc DHTC ở bậc tiểu học được đặc biệt coi trọng trong chương trình
dạy học ở các nước phát triển. Còn DHTC ở tiểu học Việt Nam chỉ xuất hiện
mới đây, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng bồi dưỡng năng khiếu cho học sinh
ở một số địa phương có sự phát triển về kinh tế - xã hội.
Hiện nay một số nơi có điều kiện kinh tế phát triển đã thực hiện hình
thức DHTC đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên để những vùng gặp nhiều khó khăn
cũng có thể tổ chức hình thức dạy học này thành công thì cần có những công
trình nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm thực hiện
mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục Tiểu học nói riêng và giáo dục phổ
thông nói chung trong giai đoạn mới.
Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết đó, chúng tôi chọn đề tài “Một số biện
pháp nâng cao chất lượng dạy học tự chọn ở tiểu học trên địa bàn huyện
Thọ Xuân - Thanh Hoá”.
2. Mục đích nghiên cứu
Nhằm nâng cao chất lượng dạy học tự chọn ở trường tiểu học.

và giáo viên trường tiểu học.
6.3. Phương pháp điều tra khảo sát.
Sử dụng các bộ phiếu điều tra để đánh giá thực trạng tình hình tổ chức
dạy học tự chọn ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Thọ Xuân - TH, qua
các đối tượng: Cán bộ quản lý trường tiểu học, giáo viên của 30 trường tiểu
học và học sinh 10 trường tiểu học của huyện Thọ Xuân - TH.
6.4. Phương pháp thống kê.
Phân tích số liệu điều tra của đề tài
7. Đóng góp của luËn v¨n
7.1. Luận văn góp phần làm sáng tỏ về mặt lí luận của vấn đề dạy học
tự chọn ở trường tiểu học.
7.2. Xây dựng một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học tự
chọn một cách cụ thể chi tiết trong đó nhấn mạnh đến các giải pháp đổi mới
hình thức, phương pháp tổ chức trên cơ sở thực trạng giáo dục tiểu học thuộc
địa bàn nghiên cứu.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung chính
của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lí luận của việc dạy học tự chọn ở bậc tiểu học.
Chương 2. Thực trạng dạy học tự chọn ở bậc tiểu học trên địa bàn
huyện Thọ Xuân - Thanh hoá.
Chương 3. Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học tự chọn ở
bậc tiểu học trên địa bàn huyện Thọ Xuân - Thanh Hóa.
12
Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC DẠY HỌC TỰ CHỌN
Ở BẬC TIỂU HỌC
1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
1.1.1. Dạy học tự chọn ở tiểu học trong các nghiên cứu nước ngoài
Dạy học tự chọn là một phương thức và xu thế trong giáo dục, xuất

và trên thế giới, mục đích của môn học tự chọn là nhằm phát huy sở trường,
hứng thú của học sinh, nâng cao trình độ văn hoá, thúc đẩy sự phát triển về
thể chất, tâm hồn và các kỹ năng tư duy, hành động, khả năng giải quyết vấn
đề của học sinh.
Chủ đề tự chọn: Hệ thống các chủ đề tự chọn nhằm mục đích đào sâu,
mở rộng kiến thức hoặc khai thác kiến thức theo các nguyện vọng cá nhân
trong khuôn khổ các môn học bắt buộc vốn có.
Như vậy, chủ đề tự chọn chỉ là một nhánh nhỏ của loại hình học theo
chương trình tự chọn.
Các nước trên thế giới, cấp tiểu học kéo dài trong 6 năm (ở một số
nước là 5 năm), dành cho độ tuổi từ 6 đến 14, 15. Nhìn chung trên thế giới
giáo dục tiểu học đều hướng vào mục tiêu chủ yếu là tạo cơ hội học tập cho
mọi trẻ em trong độ tuổi, do đó hiện nay giáo dục tiểu học đã quan tâm nhiều
hơn đến chất lượng, phấn đấu để ngày càng có nhiều trẻ em được hưởng một
nền giáo dục tiểu học có chất lượng được nâng cao, chuẩn bị nguồn lực cho
con người thế kỷ XXI, thế kỷ của đỉnh cao trí tuệ. Nội dung chương trình dạy
học ở các nước chủ yếu vẫn là học nhiều môn, bao gồm tất cả các nội dung
liên quan đến đời sống hàng ngày của trẻ và các kiến thức về khoa học cơ
bản. Một số nước đã chú ý rèn luyện khả năng thực hành, tính tự tin, khả năng
tự khám phá và kỹ năng sống cho trẻ. Về thời lượng học, phần lớn các nước
14
đều tổ chức học cả ngày (dạy học 2 buổi/ngày). Để hình thức dạy học 2
buổi/ngày không lãng phí về thời gian mà mang lại hiệu quả dạy học cao thì
cần phải có chương trình DHTC ở buổi thứ hai, do đó ngoài các môn học bắt
buộc thuộc chương trình chính khoá các nước đã tăng số lượng các môn học
dưới hình thức DHTC được tiến hành hết sức nhẹ nhàng, vừa sức với học sinh.
 GDTH Thái Lan
GDTH ở Thái Lan thực hiện bắt buộc 6 năm đối với mọi trẻ em từ 7
đến 15 tuổi. Nội dung chương trình tiểu học ở Thái Lan gồm 4 lĩnh vực:
- Các môn công cụ: Tiếng Thái, Toán, Tiếng Anh.

tất cả các môn học ở các bậc phổ thông.
 GDTH ở CHLB Đức
Cũng như một số nước khác, trường tiểu học ở CHLB Đức dành cho
mọi trẻ em từ 6 đến 13 tuổi. Cấp TH ở đây kéo dài 4 năm (riêng ở Berlin và
Bradenburg là 6 năm). Về chương trình học tập gồm 10 môn: Tiếng Đức, Tìm
hiểu quê hương, Khoa học thưởng thức, Tôn giáo, Toán, Âm nhạc, Nghệ
thuật, Thể thao. Bên cạnh các môn bắt buộc trong chương trình chính khoá,
HS còn được tham gia lựa chọn các môn học, các chủ đề tự chọn mà mình
thích, HS được học chương trình DHTC. Qua đó nhằm đạt các yêu cầu: tính
ổn định của chương trình, chú ý hơn đến việc học phát hiện, làm việc độc lập
và hợp tác, tập giải quyết vấn đề và các nội dung cần lựa chọn để học tập, đưa
vào các cấp những cơ sở đầu tiên của KHTN và KHXH cũng như toán học
hiện đại và ngôn ngữ, coi trọng các nhiệm vụ đặc trưng cho môn học trong
giờ Nghệ thuật, Âm nhạc và giờ học ở xưởng trường. Các bang toàn quyền
lựa chọn nội dung chương trình trên cơ sở quy định của toàn liên bang.
 GDTH ở Australia
Nội dung chương trình GDTH của Australia bao gồm 8 lĩnh vực: Tiếng
Anh, Toán, Khoa học, Công nghệ, Nghiên cứu xã hội và Môi trường, Nghệ
16
thuật, GD thể chất và Sức khoẻ, Ngoại ngữ nhằm đạt mục tiêu “phát triển
toàn diện về các mặt: tri thức, thể chất, tình cảm nhân cách và tinh thần”.
Trường TH Australia không đơn thuần là nơi cung cấp tri thức mà còn là nơi
đáp ứng nhu cầu của tất cả học sinh. Nhà trường cũng tạo điều kiện giúp học
sinh sớm phát triển năng khiếu bằng việc đưa vào dạy các nội dung tự chọn
như: Âm nhạc, Kịch, Thể thao. Một số các trường còn tổ chức ban nhạc học
sinh. Chương trình DHTC ở Australia còn chú trọng đến nội dung mang tính
địa phương. Các trường đã dành thời gian nhất định trong DHTC cho việc dạy
những kiến thức địa phương.
 GDTH Hoa Kỳ
Cũng như các nước khác Hoa Kỳ thực hiện GDTH bắt buộc 6 năm, bên

Ở hầu hết các nước, số năm học tiểu học là 5 hoặc 6 năm (tuỳ theo điều
kiện và truyền thống GD). Hầu như các nước đều có chương trình quốc gia
thống nhất. Số môn học: khoảng 7 đến 10 môn, một số nước phân chia thành
môn cốt lõi (Tiếng mẹ đẻ, Toán và Khoa học) và môn nền tảng (các môn còn
lại). Giáo viên nói chung phải dạy đủ tất cả các môn, cũng có nước bố trí được
GV dạy các môn chuyên biệt như: Hoạ - Nhạc, Thể dục, Ngoại ngữ và Tin học
nên nhiều trường đã tổ chức hình thức DHTC, học sinh ngoài việc học các môn
bắt buộc còn được học chương trình DHTC, nhằm đáp ứng nhu cầu, sở thích,
tạo điều kiện, năng lực, sở trường, năng khiếu cá nhân được bộc lộ và phát
triển. Chương trình TH mới của Việt Nam đã tiếp cận với những xu thế chung
của thế giới là: bảo đảm tính toàn diện và cân đối, tính phổ cập và tính phát
triển, tính thiết thực và cập nhật. Tuy nhiên chương trình TH chỉ mới có nội
dung các môn học bắt buộc, đa số các trường mới chỉ thực hiện dạy học các
môn bắt buộc trong chương trình, chưa có nội dung DHTC, các nội dung dạy
học đáp ứng nhu cầu, hứng thú học tập và tạo điều kiện cho học sinh phát triển
năng khiếu thì chưa được các nhà trường chú trọng đưa vào dạy cho HS.
18
1.1.2. Dạy học tự chọn ở tiểu học trong các nghiên cứu trong nước
Trong những năm gần đây, vấn đề dạy học tự chọn đã thu hút sự quan
tâm của nhiều tác giả. Theo tác giả Đỗ Đình Hoan, DHTC nhằm mục đích
phân hoá học sinh cũng như góp phần giáo dục toàn diện trẻ nhỏ, phát triển
năng lực cá nhân trong một số lĩnh vực học tập, góp phần bồi dưỡng tài năng
theo đặc điểm của cấp TH và của địa phương, đạt được mục tiêu của GD tiểu
học. Chương trình DHTC là sự phát triển theo chiều sâu của các kiến thức, kỹ
năng cơ bản trong chương trình TH hiện hành ở các lớp 3, 4, 5 (trừ môn tiếng
Anh và môn Tin học có chương trình độc lập). Tăng cường khả năng vận
dụng, thực hành các kiến thức, kỹ năng cơ bản để giải quyết các vấn đề kinh
tế, xã hội… gần gũi với đời sống của học sinh. Theo định hướng của nội dung
DHTC ở tiểu học mà Viện Chiến lược và chương trình GD đưa ra thì tất cả
các môn bắt buộc trong chương trình TH hiện hành đều được đưa vào nội

đối với bậc tiểu học.
Quan điểm của lãnh đạo vụ bậc học là DHTC ở bậc tiểu học phải được
tiến hành hết sức nhẹ nhàng, mục tiêu quan tâm hàng đầu không phải điều gì
cao sang mà đơn giản chỉ là “đạt được mục tiêu của dạy học ở tiểu học” mà
mục tiêu của dạy học ở TH thì lại gói gọn trong 6 từ: “nhẹ nhàng, tự nhiên,
hiệu quả”. Theo tác giả Trịnh Quốc Thái cái yếu nhất của học sinh tiểu học
hiện nay là hoạt động mang tính tập thể và kỹ năng sống, phương pháp tự
học. Chính vì vậy nên dành thời lượng, nội dung DHTC là để học sinh phát
triển các kỹ năng này.
Tác giả Trịnh Quốc Thái tỏ ra rất boăn khoăn khi dự thảo nội dung
DHTC mà Viện Chiến lược xây dựng đã đưa vào tất cả những môn học bắt
buộc để DHTC. Tác giả cho rằng: Chắc chắn đưa ra một loạt các môn học
như vậy HS sẽ lại chọn Toán và Tiếng Việt. Và thế lại sa vào quá tải.
20
Đồng tình với nhận định này, tác giả Nguyễn Minh Thuyết cho rằng:
Nếu như đặt mục tiêu DHTC là để phân hoá HS thì có nên hay không vì hầu
như không có nước nào trên thế giới đặt vấn đề phân hoá HS ngay ở bậc tiểu
học. Giáo dục TH là để phổ cập chứ không phải là phân hoá HS. Theo tác giả
Nguyễn Minh Thuyết: Nên dạy những nội dung rất có nhu cầu nhưng không
có điều kiện phát triển như: Ngoại ngữ, Tin học hoặc dạy bằng Ngoại ngữ.
Nên phân biệt giữa DHTC với bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo HS kém.
Nếu đưa tất cả các môn học bắt buộc vào nội dung tự chọn nữa thì HS lại vùi
đầu vào học Toán, Tiếng Việt, Khoa học… và trở thành các nhà hàn lâm hết
cả. Đó là chưa nói đến cách làm như vậy sẽ rất dễ biến tướng thành dạy thêm,
học thêm.
Các ý kiến đều thống nhất rằng: DHTC là để kiến thức của HS nhuần
nhuyễn hơn, rèn luyện các kỹ năng, phát huy hứng thú học tập HS chứ không
phải là nhồi nhét kiến thức. Đối với các môn như Toán, Tiếng Việt, không
nên cho rằng DHTC đối với hai môn này là để: “hỗ trợ các HS có hoàn cảnh
khó khăn đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng của giai đoạn các lớp 1, 2, 3…” vì nếu

Dưới góc độ của Giáo dục học: “Hoạt động dạy học là hoạt động đặc
trưng cho các loại hình nhà trường và xét theo quan điểm tổng thể, dạy học
chính là con đường giáo dục tiêu biểu nhất… Với nội dung và tính chất của
nó, dạy học luôn được xem là con đường hợp lý, thuận lợi nhất, giúp cho HS
có thể lĩnh hội được một hệ thống tri thức và kỹ năng hành động, chuyển
thành phẩm chất, năng lực, trí tuệ của bản thân”.
Như vậy, dạy học chính là quá trình trong đó dưới sự tác động chủ đạo
(tổ chức, điều khiển, lãnh đạo) của thầy, học sinh tự giác, tích cực chiếm lĩnh
tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nhằm phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành
động, hình thành những cơ sở thế giới quan khoa học
1.2.1.2. Dạy học tự chọn
22
DHTC là một phương thức và xu thế trong giáo dục, xuất hiện từ khá
lâu trên thế giới. Xu thế này xuất phát từ mục đích giáo dục phải hướng tới sự
phát triển cao nhất của cá nhân học sinh, khai thác và tạo điều kiện năng lực,
sở trường, năng khiếu cá nhân học sinh được bộc lộ, nuôi dưỡng và hoàn
thiện trí tuệ cùng nhân cách học sinh trong suốt quá trình giáo dục.
Mặt khác DHTC còn là một xu thế nhằm tăng cường tính tự chủ và tự
chịu trách nhiệm của mỗi nhà trường.
Dạy học tự chọn nhằm bốn mục đích:
- Phát triển tư duy, rèn luyện kỹ năng và hỗ trợ học sinh phát triển toàn
diện, sáng tạo.
- Bổ sung và khai thác sâu hơn kiến thức.
- Rèn luyện tính tích cực học tập của học sinh.
- Hình thành các nhóm đối tượng: học sinh năng khiếu, học sinh giỏi và
học sinh kém để có cách dạy và cách học phù hợp.
Mục tiêu của DHTC ở tiểu học là nhằm mục đích phân hoá học sinh
cũng như giáo dục toàn diện, cụ thể là giúp học sinh: Phát triển năng lực cá
nhân trong một số lĩnh vực học tập, góp phần bồi dưỡng tài năng theo đặc
điểm cấp học và của địa phương, đạt được mục tiêu giáo dục tiểu học.

nhu cầu tiềm ẩn”.
Như vậy, nói đến chất lượng là nói đến cái làm nên giá trị của con
người, sự vật với tư cách là sản phẩm của hoạt động, phù hợp với mục tiêu đã
đề ra từ trước.
Khái niệm chất lượng, theo nghĩa triệt để của nó bao hàm cả khái niệm
hiệu quả [4].
1.2.2.2. Chất lượng dạy học tự chọn
Theo quan điểm trên về chất lượng, chúng tôi cho rằng:
- Chất lượng dạy - học là mức độ giá trị của kết quả đạt được so với
mục tiêu đề ra của quá trình dạy học.
24
- Chất lượng DHTC là kết quả đạt được của quá trình dạy và học các
môn tự chọn, chủ đề tự chọn của các môn học so với mục tiêu đặt ra của hình
thức DHTC trong nhà trường phổ thông.
- Chất lượng DHTC ở bậc tiểu học là kết quả đạt được của quá trình
dạy và học hai môn tự chọn và nội dung các chủ đề tự chọn của các môn học
trong chương trình tiểu học so với mục tiêu của hình thức DHTC ở tiểu học.
Cụ thể kết quả về các kỹ năng như: Hoạt động tập thể, kỹ năng sống và
phương pháp tự học. Giúp học sinh phát triển năng lực cá nhân trong một số
lĩnh vực học tập, góp phần bồi dưỡng tài năng theo đặc điểm cấp tiểu học.
Chất lượng DHTC ở tiểu học là kết quả phức hợp của một loạt những
yếu tố chủ quan và khách quan khác nhau. Vì vậy, để đánh giá chất lượng
DHTC cần phải dựa vào mục tiêu của chương trình DHTC ở tiểu học, dựa
vào các tiêu chí đánh giá về các yếu tố như:
+ Về giáo viên: Phải đảm bảo các yêu cầu về trình độ đào tạo, phẩm
chất đạo đức, kiến thức và kỹ năng sư phạm.
+ Về học sinh: Đảm bảo về điều kiện học tập, khả năng nhận thức, ý
thức học tập, nhu cầu, hứng thú học tập, năng lực, sở trường của từng học sinh.
+ Về công tác quản lý: Cần thực hiện tốt, có hiệu quả hoạt động thanh
tra, kiểm tra và giám sát hoạt động DHTC, hoạt động chuyên môn theo định