1
Nhn thc v ý ngha lch s t tng cỏch mng Tõn Hi
1911
Cuc Cỏch mng Tõn Hi Trung Quc (1911) cú mt v trớ quan
trng trong lch s Trung Quc. ú l cuc cỏch mng ó lm
nhim v lch s, tuyờn ỏn t hỡnh ch phong kin hng nghỡn
nm ca Trung Quc. Cú hiu c tớnh ton b, h t tng t
chc cht ch cú lớp lang ca ch phong kin Trung Hoa mi
thy ht giỏ tr cụng phỏ ln lao ca hnh ng lay tri ny ca
cuc Cỏch mng Tõn Hi di tỏc ng ca t tng cỏch mng
Tụn Trung Sn.
Ngy 10- 10- 1911, cuc khi ngha do Tõn Quõn V
Xng khi xng ó bựng n. Quõn khi ngha chim ph Tng
c H Bc. Ch trong 3 ngy, ton b Hỏn Dng, Hỏn Khu, V
Xng u ri vo tay quõn khi ngha; v khụng y 2 thỏng sau,
phong tro ó lan ra ton quc. Ch phong kin Món Thanh
Trung Hoa ó khụng th no cú kh nng chng .
1
Trung Sn tuy
1
Lâm Tăng Bình, Quách Hán Dân, Lỹ Dục Dân: Tân Hợi cách mạng, Ba Thục th xã Thành Đô, 1989, tr
122- 172.
không có mặt ở trong nước, cách mạng thành công ông đang ở Mỹ,
nhưng việc sau đó ông được bầu làm Đại Tổng thống Chính phủ
lâm thời như đã khẳng định: chính tư tưởng cách mạng dân téc dân
chủ của ông đã chỉ đạo, trực tiếp tạo nên sức mạnh của cuộc cách
mạng này.
Nh mọi người đều biết, lý luận cách mạng một khi đã đi vào
quần chúng, hấp dẫn quần chúng sẽ tạo nên một xung lực to lớn,
có khả năng lật nhào toàn bộ lâu đài của chế độ lỗi thời. Sự có mặt
một cách thường trực đầy hứa hẹn của tư tưởng cách mạng vì dân

Cú l iu quan trng hỡnh thnh nhõn cỏch ca mt lónh
t l con ngi ấy phi hi t c tinh thn dõn tộc v tinh thn
thi i.
Thi k cn hin i ca lch s Trung Quc nh t ra nhim
v lch s xu
2
yờn sut l cu dõn tộc v chn hng li Trung Hoa.
thi k ny ó xut hin ba
3
nhõn vt v i: Tụn Trung Sn,
Mao Trch ụng, ng Tiu Bỡnh. Ba nhõn vt lch s ú u
4
l
nhõn vt kit xut nht ca lch s hin i Trung Quc. C ba
nhõn vt ny ó c nhiu nh nghiờn cu lch s chớnh tr Trung
Hoa xem l Ba v nhõn ca lch s hin i Trung Hoa.
1
Cỏc nhõn vt lch s u do lch s khỏc bit ca tng giai
on quy nh. H mang nhng nột khỏc bit v hot ng t
21
Lâm Tăng Bình, Quách Hán Dân, Lỹ Dục Dân: Tân Hợi cách mạng, Ba thục th xã Thành Đô, 1989, tr
122-172.
31
Thi Hữu Tùng: Trung Quốc hiện đại Tam đại vĩ nhân, Trung Quốc Thanh niên xuất bản năm 1996
42
Củng Th Đạc- Phúc Du Hàm: Trung Quốc cận đại sử cơng,Bắc Kinh đại học 1993.
tưởng và thành tựu; nhưng ở họ đều có những nét cơ bản đồng nhất
mà ta có thể tìm thấy.
Tôn Trung Sơn, Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình đều xuất
phát từ mảnh đất hiện thực của Trung Hoa, mảnh đất truyền thống

Đoàn ở Tam Nguyên Lý chống xâm lược Anh đến phong trào Thái
Bình Thiên Quốc chống Mãn Thanh.
Phong trào Thái Bình Thiên Quốc là một phong trào nông
dân mang ý thức dân téc trước cơn nguy khèn của nhân dân Trung
Hoa. Dưới sự lãnh đạo của trí thức nông dân Hồng Tó Toàn và các
chiến hữu, nông dân Trung Quốc nhận ra được lực lượng mạnh của
số đông cư dân có thể hợp thành cơn thác lũ lật đổ chế độ phong
kiến ươn hèn, cứu dân téc. Họ khát vọng xây dựng một xã hội công
bằng trong mơ tưởng về một xã hội “Đại đồng”, “Thiên hạ nhất
gia cộng hưởng thái bình”. Tư tưởng không tưởng của nông dân
đã vẽ nên một xã hội hấp dẫn đối với nông dân “Có cơm cùng ăn,
có áo cùng mặc, có tiền cùng tiêu, không nơi nào là không đồng
đều, không ai là không no Êm”.
Lý tưởng thì đẹp nhưng hoàn toàn không có khả năng thực
hiện. Phong trào Thái Bình Thiên Quốc đã không thể lật đổ được
triều phong kiến Mãn Thanh. Có nhiều nguyên nhân, nhưng một
trong những nguyên nhân của thời đại là giai cấp nông dân không
thể tìm ra câu trả lời cho xã hội tương lai. Bọn phong kiến và đế
quốc đã cấu kết nhau tiêu diệt cuộc khởi nghĩa nông dân này.
Phong trào nông dân Thái Bình Thiên Quốc dù đã gần như có khả
năng lật nhào xã hội phong kiến Mãn Thanh, nhưng nó cũng chỉ
tồn tại được 14 năm (1851-1864). Tôn Trung Sơn từ thủa thiếu
thời đã từng say mê nhân vật Hồng Tó Toàn, nhưng Tôn Trung
Sơn sau đó đã nhận rõ đường đi và nhiệm vụ lịch sử của mình.
Ông đã hình thành một tư tưởng khác, một con đường khác. Sau
Cách mạng Thái Bình Thiên Quốc, nhân dân Trung Quốc lại đã
chứng kiến một thử nghiệm hoang tưởng khác của tầng líp quan lại
phong kiến triều Mãn Thanh, đặc biệt là bộ phận quan lại địa chủ
người Hán. Họ mơ tưởng dùng tiền, kỹ thuật phương Tây “Sư Di
Trường kỹ di chế di” (Nguỵ Nguyên: Học kỹ thuật phương Tây để

không?”
1
Tôn Trung Sơn từ những biến động của lịch sử Trung Hoa, từ
những bài học của lịch sử: Bình Anh Đoàn, Tam Nguyên Lý,
phong trào Dương Vụ, phong trào Duy Tân đã nhận thức rõ bản
chất của vận động lịch sử Trung Quốc, nhìn ra bước đi cần thiết,
nhiệm vụ phải làm là phải chống lại đế quốc bên ngoài. Nhưng trở
ngại và bước đầu tiên là phải dọn đi lực cản lớn lao ngáng trở nhân
dân Trung Quốc thực thi nhiệm vụ thiêng liêng của mình, phải
đánh đổ thế lực phong kiến phản động Mãn Thanh, hoàn thành
nhiệm vụ cách mạng dân téc dân chủ. Mao Trạch Đông đã chỉ rõ:
“Một trăm năm gần đây, phong trào đấu tranh của Trung
Quốc, từ chiến tranh thuốc phiện chống xâm lược Anh, tiếp sau là
cuộc chiến tranh Thái Bình Thiên Quốc, chiến tranh Giáp Ngọ,
Duy Tõn Mu Tut, Cỏch mng Tõn Hi Tuy cỏc phong tro
tỡnh hỡnh cú khỏc nhau, nhng u l phong tro chng k thự bờn
ngoi, hay ci cỏch hin trng m thụi
2
Cuc cỏch mng Tõn Hi( 1911), bt u t phong tro u
tranh ca dõn quõn V Xng v lan to nhanh, ginh c
thng li trong hu ht cỏc tnh, khu vc Trung Quc. Thng li
ú cú nguyờn nhõn sõu xa ca nú. Nhng trc
5
ht, nú c k
tha v hiu chnh cỏch thc, bc i ca cỏc cuc u tranh trc
ú, nú c to lp sc mnh t t tng ca Tụn Trung Sn th
hin qua cng linh ng Minh hi- ỏnh gic Thỏt(Món
Thanh), khụi phc Trung Hoa, thnh lp Dõn quc, bỡnh quõn a
quyn. Sc ng
6

truyền thống, điều kiện cụ thể của Trung Quốc.
“Xuất phát từ thực tế, đi con đường của Trung Quốc”, Mao
Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình đều luôn nhấn mạnh nguyên tắc này.
Đó chính là bí quyết hấp dẫn tạo nên thành công của các tư tưởng
cách mạng. Dù là tư tưởng của Tôn Trung Sơn hay Mao Trạch
Đông, Đặng Tiểu Bình đều đến từ cơ sở ban đầu đó. Tất nhiên độ
sâu rộng, nhận thức triệt để tạo nên sự sáng tạo, hiều quả có cấp độ
khác nhau, nhưng bản chất lịch sử xuất phát là giống nhau.
Tôn Trung Sơn là nhân vật lịch sử Trung Quốc cận hiện đại
được nhiều người Trung Quốc tôn vinh. Không chỉ trong tâm
khảm mà cả ở các công trình kỷ niệm trang nghiêm, người dân
Trung Quốc đều như gửi lại lòng tôn kinh biết ơn sâu sắc đối với
nhân vật lịch sử này. Tôi đã đi qua những tỉnh, thành phố từ Quảng
Châu, Thượng Hải, Nam Kinh, Bắc Kinh , ở đâu tôi cũng được
chiêm ngưỡng những tượng đài, nhà kỷ niệm, lăng mộ thật hoành
tráng, tôn nghiêm. Nhiều công trình đã xây dựng từ những năm 20
của thế kỷ XX đến cả những công trình đang còn chưa hoàn thành.
Năm 1997, tôi đến Quảng Tây thăm Khâm Châu đang xây dựng.
Đứng trước tượng đài Tôn Trung Sơn cao hơn chục mét, sừng
sững uy nghiêm toạ lạc trên đồi cao nhìn ra cảng lớn. Một giáo sư
Trung Quốc nói với tôi, Tôn Trung Sơn chính là nhà kiến trúc sư
vĩ đại của cảng Khâm Châu đang xây dựng, đây là cảng khẩu lớn
nhất Đông Nam á. Tôi ngước nhìn tượng đài, Người sừng sững
đứng nhìn ra biển đông đầy nắng, đầy hoài bão và khát vọng về
tương lai phát triển của Trung Quốc. Người Trung Quốc có cái
nhìn lịch sử, có cách đánh giá lịch sử về nhân vật vĩ đại Tôn Trung
Sơn thật đáng trân trọng. Trên đất nước Trung Hoa, ở đâu tôi cũng
chứng kiến tấm lòng của nhân dân Trung Quốc đối với lãnh tụ dân
téc vĩ đại này. Tôn Trung Sơn không chỉ là người đặt viên gạch
đầu tiên cho cộng hoà của nước Trung Hoa. Chính Người đã từng

xương máu của mình phấn đấu hy sinh, kế thừa phát huy sáng tạo,
nhân dân Trung Quốc đang nỗ lực cho một thế kỷ sáng láng mà
nhân loại đang tiên đoán về bị trí lớn lao trong “triều sóng phát
triển của thế giới đang dâng lên cuồn cuộn”
2
.
8
Tôn Trung Sơn đã từng hoạt động và lãn đạo các cuộc chiến
đấu trên biên giới Việt Trung. Nhà cách mạng Tôn Trung Sơn đã 5
lần đến Việt Nam. Hành động Cách mạng và tư tưởng của Người
đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong trào Việt Nam. Đối với nhân
dân Việt Nam, kỷ niệm 90 năm Cách mạng Tân Hợi thật có ý
nghĩa lịch sử.
81
T«n Trung S¬n: KiÕn quèc ph¬ng lîc, T«n Trung S¬n tuyÓn tËp, quyÓn thîng, Nh©n d©n xuÊt b¶n x·, 1962,
tr. 104-419.
2
T«n Trung S¬n tuyÓn tËp, quyÓn thîng, Nh©n d©n xuÊt b¶n x·, B¾c Kinh, 1962, Bót tÝch, tr. 5