Phòng giáo dục và đào tạo huyện thanh hà
Trờng tiểu học hồng lạc
===== *** =====
Một số biện pháp
nâng cao chất lợng giải toán có
lời văn cho học sinh lớp 4
PHN I: T VN
I. cơ sở lí luận:
1. Toán hc có v trí rt quan trng phù hp vi cuc sng thc tiễn cng l
công c cn thit cho các môn hc khác v giúp hc sinh nhn thc th gii
xung quanh, hot ng có hiu qu trong thc tiễn.
Kh nng giáo dc nhiu mặt ca môn toán rt to ln, nó có kh nng phát
trin t duy logic, phát trin trí tu. Nó có vai trò to ln trong vic rèn luyn
1
phng pháp suy ngh, phng pháp suy lun, phng pháp gii quyt vn có
suy lun, có khoa hc to n di n, chính xác, có nhiu tác dng phát trin trí thông
minh, t duy c lp sáng to, linh hot góp phn giáo dc ý trí nhẫn ni, ý trí
vt khó khn.
T v trí v nhi m v vô cùng quan trng ca môn toán vn đặt ra là ngi dy
l l m th n o gi dy - hc toán có hiu qu cao, hc sinh c phát trin tính
tích cc, ch ng sáng to trong vic chim lnh kin thc toán hc. Vy giáo
viên phi có phng pháp dy hc nh th n o? truyn t kin thc v kh
năng hc b môn n y t i hc sinh tiu hc.
Theo tôi các phng pháp dy hc bao gi cng phi xut phát t v trí mc
ích v nhi m v mc tiêu giáo dc ca môn toán b i h c nói chung v trong
gi dy toán lp 4 nóii riêng. Nó không phi l cách th c truyn th kin thức toán
hc, vốn k nng gii toán m l ph ng tin tinh vi t chc hot ng nhn
thc tích cc, c lp v giáo d c phong cách l m vi c mt cách khoa hc, hiu
qu cho hc sinh tc l d y cách hc. Vì vy giáo viên phi i mi phng pháp
v các hình th c dy hc đ nâng cao hiu qu dy - hc.
2. T c im tâm sinh lý hc sinh tiu hc l dễ nh nhng mau quên, s

Chính vì vy vic i mi phng pháp dy toán có li văn cp tiu hc
chung v l p 4 nói riêng l m t vic rt cn thit m m i giáo viên tiu hc cn
phi nâng cao cht lng hc toán cho hc sinh.
II. cơ sở thực tiễn:
1. Thu n l i:
a s hc sinh thích hc môn toán nh tr ng trang b tng i y
dùng cho dy hc toán. Hc sinh có y phng tin hc tp.
2. Khó kh n:
Hc sinh: Môn toán l môn h c khó khn, hc sinh d chán.
Trình nhn thc hc sinh không ng u.
Mt s hc sinh còn chm, nhút nhát, k năng tóm tt b i toán còn h n ch,
cha có thói quen c v tìm hi u k b i toán d n ti thng nhm ln gia các
3
dạng to¸n, lựa chọn phÐp tÝnh cßn sai, chưa b¸m s¸t v o yªu cà ầu b i to¸n à để tãm
lời giải thÝch hợp với c¸c phÐp tÝnh. Kĩ năng tÝnh nhẩm với c¸c phÐp tÝnh (h ngà
ngang) v kà ĩ năng thực h nh dià ễn đạt bằng lời cßn hạn chế. Một số em tiếp thu b ià
một c¸ch thụ động, ghi nhớ b i cßn m¸y mãc nªn cßn chãng quªn c¸c dà ạng b ià
to¸n v× thế phải cã phương ph¸p khắc s©u kiến thức.kĩ năng giải c¸c b i to¸n cãà
lời văn của c¸c em cßn rất nhiều hạn chế. ChÝnh v× thực trạng n y à đặt ra cho mỗi
người gi¸o viªn lớp 4 chóng t«i l dà ạy giải to¸n cã lời văn như thế n o à để n©ng
cao chất lượng dạy - học.
Với những lÝ do trªn t«i mạnh dạn nghiªn cøu: “Mét sè biÖn ph¸p n©ng cao chÊt l-
îng gi¶i to¸n cã lêi v¨n cho häc sinh líp 4”
4
PHN II: GII QUYT VN
I. nội dung của chơng trình đối với việc dạy toán có
lời văn ở tất cả các khối lớp:
Tôi nhn thy rằng vic Biện pháp nâng cao chất lợng giải toán có lời văn cho học
sinh lớp 4 t c kt qu tt thì giáo viên phi nắm c ni dung chng trình
dy toán có li vn tt c các khi lp 1,2,3 v kh i lp 5. T ó mi nh hng

- Tr×nh b y b i già à ải.
+ Về phần tãm tắt b i to¸n cã thà ể tãm tắt bằng lời, bằng sơ đồ.
+ Về tr×nh b y b i già à ải: Gi¸o viªn kiªn tr× để học sinh tự diễn đạt c©u trả lời
bằng lời. Gi¸o viªn cần cho thời gian luyện nhiều.
* Đố i v ớ i kh ố i l ớ p 3:
1. C¸c b i to¸n à đơ n:
- T×m một trong c¸c phần bằng nhau của đơn vị.
- Gấp một số lÇn nhiều, giảm đi một số lần.
- So s¸nh gấp (béi) một số lần.
Tất cả c¸c b i to¸n à đơn như ở lớp 1,2 nhưng mức độ cao hơn.
2. Gi ả i b i to¸n hà ợ p cã hai phÐp tÝnh (ho ặ c hai b ướ c tÝnh)
Ph ươ ng ph¸p:
- Đọc kỹ đề b i to¸nà
- Tãm tắt b i to¸n bà ằng lời hoặc sơ đồ (kh«ng tr×nh b y trong b i già à ải nếu
kh«ng cần thiết).
- NÕu b i già ải đầy đủ hai bước tÝnh (tr×nh b y trong và ở ghi).
C¸c dạng b i tà ập:
B i to¸n à đơn, đề ho n chà ỉnh (cÇn minh hoạ sơ đồ hoặc kh«ng minh hoạ) lớp
2.
B i to¸n già ải bằng hai phÐp tÝnh.
* Đố i v ớ i kh ố i l ớ p 5:
Ngo i 7 dà ạng to¸n điểu h×nh ở lớp 4 cßn cã thªm 3 dạng to¸n nữa, đã l :à
Tỉ số phần trăm.
6
Toán chuyn ng u.
B i toán có n i dung hình hc (din tích xung quanh, din tích to n ph n,
th tích các hình).
M c yêu c u: Bit gii v trình b y gi i các b i toán v i phân s, s thp
phân, cng c các dng toán in hình ó hc lp 4.
Bit gii các b i toán có n i dung hình hc, din tích, th tích các hình ó

nhm áp ng vi mc tiêu ca chng trình toán 4.
Ngo i ra n i dung các b i toán lp 4 ó chú ý n tính cp nht, gn lin
vi tình hung trong i sng, gn gi vi tr, ó tng cng tính giáo dc cho hc
sinh.
IV. mục tiêu dạy giải toán có lời văn ở lớp 4:
- Hc sinh bit gii các b i toán h p không quá 4 bc tính liên quan n
các dng toán in hình.
- Bit trình b y b i gi i y gm các câu li gii (mi phép tính u có
li vn) v áp s theo úng yêu cu ca b i toán.
- i vi hc sinh khá gii phi tìm c nhiu cách gii mt b i toán n u có.
V.yêu cầu dạy giải toán có lời văn lớp 4:
1. Yêu c u 1: Hc sinh phi tham gia v o các ho t ng hc tp mt cách
tích cc, hng thú, t nhiên v t tin. Trách nhim ca hc sinh l phát hi n,
chim lnh v v n dng.
2. Yêu c u 2: Giáo viên phi lp k hoch, t chc hng dn nh nh ng,
hp tác giúp hc sinh phát trin nng lc cá nhân ca hc sinh. Giáo viên v h c
sinh nh hng nhau, thích nghi v h tr nhau.
3. Yêu c u 3: To iu kin hc sinh hng thú, t tin trong hc tp.
8
VI.tự học tập và nghiên cứu để nắm vững đợc tác
dụng cũng nh việc tiến hành thực hành đổi mới phơng
pháp trong giảng dạy:
Tôi thy i mi phng pháp dy hc nói chung v i mi phng pháp
dy gii toán nói riêng l nhằm tìm ra đ ợc phng pháp logic cho tng ni dung
ca tng môn, tng b i nhm t c cht lng cao nht trong ging dy.
i mi phng pháp dy hc trong giai on hin nay chính l phát hin, la
chn phng pháp c th phự hp vi quan im dy hc ly hc sinh l m trung
tâm v phù h p vi ni dung giáo dc c th. Vì vy tôi thng xuyên sinh hot
thm lp d gi ca ng nghip hc tp v xây d ng thng nht cách thc
hin phng pháp i mi ging dy cho tt c các môn hc cho phù hp tìm

to¸n "B i to¸n t×m hai sà ố khi biết tổng v tà ỉ số của hai số đã" th× c¸c em đã được
học b i trà ước l "Tà ỉ số"
ChÝnh v× sự liªn quan hệ thống giữa kiến thức đã học với kiến thức mới nªn
học sinh phải l m hà ết v à đầy đủ c¸c b i tà ập, học thuộc c¸c quy tắc, c«ng thức to¸n.
Để học sinh cã thãi quen học b i, l m b i à à à đầy đủ t«i bè trÝ mỗi b n cã mà ột b nà
trưởng l hà ọc sinh kh¸ to¸n, thường xuyªn kiểm tra b i hà ọc, b i l m à à ở nh cà ủa c¸c
bạn trong b n v o già à ờ truy bµi, so¸t b i v chà à ỉ ra chỗ đóng sai trong b i tà ập của
bạn gióp bạn cïng tiến bộ (x©y dựng đ«i bạn th©n )
VIII. QUY tr×nh thùc hiÖn khi d¹y gi¶i to¸n cã lêi v¨n:
- Giải to¸n đối với học sinh l mà ột hoạt động trÝ tuệ khã khăn, phức tạp.
Việc h×nh th nh kà ỹ năng giải to¸n hơn nhiều so với kĩ năng tÝnh v× b i to¸n già ải là
sự kết hợp đa dạng ho¸ nhiều kh¸i niệm quan hệ to¸n học, chÝnh v× vậy đặc
trưng đã m gi¸o viªn cà ần phải hướng dẫn cho học sinh cã được thao t¸c chung
trong qu¸ tr×nh giải to¸n sau:
B ướ c 1: Đọc kỹ đề b i:à Cã đọc kỹ đề b i hà ọc sinh mới tập trung suy nghĩ
về ý nghĩa nội dung của b i to¸n v à à đặc biệt chó ý đến c©u hỏi b i to¸n. T«i cã rÌnà
cho học sinh thãi quen chưa hiểu đề to¸n th× chưa t×m c¸ch giải. Khi giải b i to¸nà
Ýt nhất đọc từ 2 đến 3 lần.
B ướ c 2: Ph©n tÝch tãm tắt đề to¸n.
Để biết b i to¸n cho bià ết g×? Hỏi g×? (tức l yªu cà ầu g×?)
10
ây chính l trình b y l i mt cách ngn gn, cô ng phn ó cho v ph n
phi tìm ca b i toán l m rõ n i bt trng tâm, th hin bn cht toán hc ca
b i toán, c th hin di dng câu vn ngn gn hoc di dng các s
on thng.
B c 3: Tìm cách gii b i toán: Thit lp trình t gii, la chn phép tính
thích hp.
B c 4: Trình b y b i gi i: Trình b y l i gii (nói - vit) phép tính tng
ng, áp s, kim tra li gii (gii xong b i toán c n th xem áp s tìm c có
tr li úng câu hi ca b i toán, có phù h p vi các iu kin ca b i toán không?

+ Một số bằng trung bình cộng của các số thì số đó bằng trung bình cộng của các
số còn lại
ví dụ :Trung bình cộng của ba số 3, 8 và 13 là 8
ta thấy 8 bằng số trung bình cộng của cả ba số và 8 cũng bằng số trung bình cộng
của hai số còn lại là 3 và 13:
(3+ 13): 2 = 8
Bài toán về tìm số trung bình cộng có 3 dạng toán cơ bản, trớc khi giải một
bài toán giáo viên cần giúp học sinh làm qua các bớc :
B c 1: 2 hc sinh c to toán
B c 2: Phân tích - tóm tt b i toán.
Cho hc sinh phân tích b i toán b ng 3 câu hi:
1. B i toán cho bi t gì?
2. B i toán h i gì?
3. B i toán thu c dng toán gì?
T cách tr li trên hc sinh s bit cách v s tóm tt b i toán, thi t lp
c mi quan h gia cái ã cho trong b i b ng ngôn ng toán hc ghi kí hiu
ngn gn bng cách ghi tóm tt toán.
Dạng 1: Tìm số trung bình cộng của nhiều số:
ví dụ 1: Một ô tô trong 3 giờ đầu, mỗi giờ đi đợc 45 km, trong 2 giờ sau , mỗi giờ
đi đợc 54 km. Hỏi trung bình mỗi giờ ô tô đi đợc bao nhiêu km?
giải:
quãng đờng ô tô đi đợc trong 3 giờ đầu là:
45 x 3 = 135 (km)
Quãng đờng ô tô đi đợc trong 2 giờ sau là:
54 x 2= 108(km)
Thời gian ô tô đi tất cả là:
3 + 2 = 5 (giờ
Quãng đờng trung bình mỗi giờ ô tô đi đợc:
(135+ 108): 5= 48,6(km)
đáp số: 48,6 km

Tuy nhiên, đối với học sinh tiểu học, nhằm giúp cho dễ hiểu hoăn ta chỉ cần cho
các em nắm đợc các bớc giải bài toán có dạngtìm hai số khi biết tổng và hiệu của
hai số đó nh sau:
+ Đọc kĩ đề, xác định tổng và hiệu của hai số cần tìm
+ Tóm tắt đề toán bằng sơ đồ
+ Tìm từng số :
Số bé = (Tổng hiệu): 2
Số lớn = (Tổng + hiệu): 2
+ Thử và ghi lại đáp số
13
Dạng 1: Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của chúng
ví dụ 1: Một sân trờng hình chữ nhật có chu vi 146m. Chiều dài hơn chiều rộng
17m. Tính chiều dài, chiều rộng của sân trờng
hớng dẫn học sinh tìm hiểu đề bài:
- Hai số cần tìm là: chiều dài và chiều rộng
- Hiệu của chiều dài và chiều rộng là: 17m
- Tổng của chiều dài và chiều rộng là nửa chu vi
(Ta tìm đợc vì đề bài cho chu vi là 146m)
Giải
Nửa chu vi của sdân trờng hình chữ nhật:
146 : 2 = 73(m)
Theo đề bài, ta có sơ đồ:
Chiều dài
Chiều rộng
Từ sơ đồ ta có:
Chiều rộng của cái sân hình chữ nhật:
(73- 17): 2 = 28 (m)
Chiều dài của cái sân hình chữ nhật :
(73 + 17): 2= 45 (m)
Hoặc : 73 28 = 45 (m)

+ Xác nh c tng(hiệu), t s ó cho
+ Xác nh c hai s phi tìm l s n o?
T ó hng ti phng pháp gii chung l ( ph ng pháp gii b i toán):
Tìm tng(hiệu) s phn bng nhau
Tìm giá tr ca mt phần bng ly tng ca hai s chia cho tng s phn
bng nhau(lấy hiệu chia cho hiệu số phần bằng nhau), ri da v o m i quan h
gia t s ca hai s ca hai s m tìm ra giá tr ca mi s phi tìm.
Trên c s ó hc sinh s nm cách gii c trng ca loi toán n y.
cng c c k nng v ki n thc ca loi toán n y, tôi cho các em t t toán
theo loi toán ó ng thi chn các b i toán khó cho h c sinh khá, gii (áp dng
v o ti t luyn tp hay bui dy riêng bit i vi hc sinh khá, gii).
Tt c s chun b trên ca giáo viên u c th hin c th trên b i so n
các bc, các yêu cu v th hin c công vic ca thy v trò trong gi
gii toán.
i vi dng toán n y thì có các d ng b i n i bt sau:
Dng b i t s ca hai s l m t s t nhiên (có ngha l so sánh giá tr ca
s ln vi giá tr ca s bé).
Ví d 1: Có 45 tn thóc cha trong hai kho. Kho ln cha gp 4 ln kho
nh. Hi s thóc cha trong mi kho l bao nhiêu t n?
15
B ướ c 1: 2 học sinh đọc to đề to¸n (cả lớp đọc thầm theo bạn v gà ạch ch©n =
bót ch× dưới từ gấp 4 lần)
B ướ c 2: Ph©n tÝch - tãm tắt b i to¸n.à
Cho học sinh ph©n tÝch b i to¸n bà ằng 3 c©u hỏi:
1. B i to¸n cho bià ết g×? (tổng số thãc ở hai kho l 45 tà ấn. Kho lớn gấp 4 lần
kho nhỏ) "tỷ số của b i to¸n chÝnh l à à điều kiện của b i to¸n".à
2. B i to¸n hà ỏi g×? (số thãc ở mỗi kho) "tức l sà ố thãc ở kho nhỏ v sà ố thãc
ở kho lớn".
3. B i to¸n thuà ộc dạng to¸n g×? (b i to¸n t×m hai sà ố khi biết tổng v tà ỷ số
của hai số đã)

Từ phương ph¸p dạy như trªn gi¸o viªn cã thể ¸p dụng với tất cả những loại
b i nhà ư sau:
* Tương tực đối với dạng "B i to¸n t×m hai sà ố khi biết hiÖu v tà ỉ số của hai
số đã". Với tỉ số l mà ột ph©n số (tức l so s¸nh gi¸ trà ị của số be với gi¸ trị của số
lớn).
VÝ d ụ 2: Mẹ mua 20 kg gạo trong đã khối lượng gạo nếp bằng 2/3 khối
lượng gạo tẻ. TÝnh số kg gạo mỗi loại?
2/3 cho ta biết. Nếu gạo tẻ được chia l m 3 phà ần bằng nhau th× số gạo nếp sẽ
chiếm 2 phần v hà ọc sinh tãm tắt như sau:
Số gạo tẻ:
Số gạo nếp:
* Đối với loại b i: à Đặt đề to¸n theo sơ đồ rồi giải b i to¸n à đã.
VÝ d ụ 3: Vải trắng:
Vải hoa:
1. Học sinh dựa v o sà ơ đồ để x¸c định được dạng to¸n.
2. Đặt đề to¸n
3. Giải b i to¸nà
* Dạng to¸n n y cßn cã nhà ững b i to¸n n©ng cao lªn th nh "T×m ba sà à ố khi
biết tổng v tà ỉ số của ba số đã".
VÝ d ụ 4: Lớp 4E nhận chăm sãc 180 c©y trồng ở ba khu vực. Số c©y ở khu
vực hai gấp 2 lần số c©y ở khu vực một, số c©y ở khu vực một bằng 1/3 số c©y ở
khu vực ba. TÝnh số c©y ở mỗi khu vực.
17
? kg
20 kg
? kg
Đối với b i tà ập n y th× gi¸o viªn sà ẽ hướng dẫn gợi ý học sinh dựa v o mà ối
quan hệ giữa c¸c tỉ số của 3 số đã trong b i à để biểu diễn trªn sơ đồ tãm tắt b ià
to¸n.
Số c©y ở khu vực I:

khắc phục yếu kÐm cho học sinh trong m«n to¸n nãi chung v vià ệc giải to¸n cã lời
văn nãi riªng chÝnh l vià ệc đổi mới phương ph¸p dạy học theo hướng thầy thiết kế
, thầy chỉ giữ vai trß tổ chức điều khiển v hà ướng dẫn học sinh trong qu¸ tr×nh t×m
ra tri thức mới. Học sinh qu¸ tr×nh t×m ra tri thức mới. Học sinh thực h nh v tà à ự
đóc kết ra kinh nghiệm cho bản th©n. Với việc đổi mới phương ph¸p dạy to¸n cã
lời văn như trªn t«i tự đ¸nh gi¸ khẳng định đã đạt được kết quả .
Đố i v ớ i gi¸o viªn: §Ó tự học tập v cã kinh nghià ệm trong dạy to¸n nãi
chung v trong vià ệc dạy giải to¸n nãi riªng, đồng thời gióp cho bản th©n n©ng cao
được tay nghề v à đÓ ¸p dụng được c¸c phương ph¸p đổi mới cho tất cả c¸c m«n
học kh¸c.
Đố i v ớ i h ọ c sinh: C¸c em đã nắm chắc được từng dạng b i, bià ết c¸ch tãm
t¾t, biết c¸ch ph©n tÝch đề, lập kế hoạch giải, ph©n tÝch kiểm tra b i già ải. V× thế nªn
kết quả m«n to¸n của c¸c em cã nhiều tiến bộ. Giờ học to¸n l già ờ học s«i nổi
nhất.
Như vậy rÌn cho c¸c em cã phương ph¸p học l bià ện ph¸p tốt nhất của
người l m c«ng t¸c gi¸o dà ục
II.kÕt luËn :
Để cã kết quả giảng dạy tốt đßi hỏi người gi¸o viªn phải nhiệt t×nh v cãà
phương ph¸p giảng dạy tốt.
Cã một phương ph¸p giảng dạy tốt l mà ột qu¸ tr×nh t×m tßi, học hỏi v tÝchà
lũy kiến thức, kinh nghiệm của bản th©n mỗi người.
L ngà ười gi¸o viªn được ph©n c«ng giảng dạy khối lớp 4. T«i nhận thấy việc
tÝch luỹ kiến thức cho c¸c em l cà ần thiết, nã tạo tiền đề cho sự ph¸t triển tri thức
19
của c¸c em "c¸i mãng" chắc sẽ tạo b n à đạp v à đ à để tiếp tục học lªn lớp trªn và
hỗ trợ c¸c m«n học kh¸c.
Trước thực trạng học to¸n của học sinh lớp 4 những năm giảng dạy,t«i mạnh
dạn đưa ra một số ý kiến trªn, nhằm mong sự gãp ý của đồng nghiệp.
Khi l m mà ột việc cã kết quả như m×nh mong muốn phải cã sự kiªn tr× và
thời gian kh«ng phải một tuần, hai tuần l hà ọc sinh sẽ cã khả năng giải to¸n tốt,