Ng÷ v¨n 9

I. Từ nhiều nghĩa
II. Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa
của từ
III. Từ đồng âm, phân biệt hiện tượng từ nhiều
nghĩa và hiện tượng từ đồng âm
IV. Từ đồng nghĩa
Từ trái nghĩa
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Trường từ vựng

1. Ôn lại khái niệm nghĩa của từ
Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt
động, quan hệ,…) mà từ biểu thị
A. NghÜa cña tõ mÑ l : Ngà “ êi phô nữ, cã con, nãi trong
quan hÖ víi con”.
B. NghÜa cña tõ mÑ kh¸c víi tõ b“ è” ë phÇn nghÜa Ng“
êi phô nữ cã con”.
C. NghÜa cña tõ mÑ kh«ng thay ®æi trong hai c©u: M“ Ñ
em rÊt hiÒn v Th” à “ Êt b¹i l mà Ñ th nh cà «ng”.
D. NghÜa cña tõ mÑ kh«ng cã phÇn n o chung và íi nghÜa
cña tõ b .“ à”
2. Chọn cách hiểu đúng trong các cách hiểu sau:

3. Cách giải thích nào trong hai cách giải thích
sau là đúng? Vì sao?
Độ lượng là:
a) đức tính rộng lương, dễ thông cảm với người
có sai lầm và dễ tha thứ.

lộc…
- Xuân (2) nghĩa chuyển, chỉ sự tươi đẹp của đất nước.
* Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

Từ nhiều nghĩa
NghÜa gèc
NghÜa chuyÓn
Là nghĩa xuất hiện
từ đầu, làm cơ sở
để hình thành các
nghĩa khác.
Là nghĩa được
hình thành trên
cơ sở của nghĩa
gốc.
2. Hãy hoàn thành sơ đồ sau

3. Trong hai câu thơ sau, từ hoa trong thềm hoa,
lệ hoa được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?
Có thể coi đây là hiện tượng chuyển nghĩa làm xuất
hiện từ nhiều nghĩa được không?
“Nỗi mình thêm tức nỗi nhà
Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng !”
(NguyÔn Du, TruyÖn KiÒu)
Từ hoa trong thềm hoa, lệ hoa được dùng theo
nghĩa chuyển: “ hoa" trong các tổ hợp trên có nghĩa là
đẹp,sang trọng, tinh khiết…(đây là các nghĩa chỉ dùng
trong câu thơ lục bát này, nếu tách "hoa" ra khỏi câu thơ
thì những nghiã này sẽ không còn nữa; vì vậy người ta
gọi chúng là nghĩa lâm thời, nó chưa làm thay đổi nghĩa

Và trong : Ngọt như đường.
⇒ nghĩa gốc
⇒ nghĩa chuyển
⇒ hiện tượng đồng âm.
⇒ hiện tượng chuyển nghĩa của từ.
⇒ con đường
⇒ đường dùng để
ăn

•
Câu đố vui: Cây gì ?
Hai cây cùng có một tên
Cây xoè mặt nước cây lên chiến trường
Cây này bảo vệ quê hương
Cây kia hoa nở ngát thơm mặt hồ Đáp án:
- Cây súng ( vũ khí)
- Cây súng ( hoa súng)

1.Bảng hệ thống lý thuyết.

Nghĩa của
từ
Khái niệm Phân loại Ví dụ
Từ đồng
nghĩa
Từ trái
nghĩa

bao hàm trong phạm vi
nghĩa của một từ ng khác
T ng cú
ngha rng
hn
T ng cú
ngha hp hn
ộng vật
Thú Chim Cá
Là tập hợp của nh ng từ có ít
nhất một nét chung về nghĩa
Hoạt động của
mắt: Nhỡn, trông,
liếc, nhòm

a) Đồng nghĩa là hiện t ợng chỉ có trong một số ngôn ngữ trên thế giới.
b) Đồng nghĩa bao giờ cũng là quan hệ nghĩa giữa hai
từ, không có quan hệ đồng nghĩa giữa ba hoặc hơn ba
từ.
c) Các từ đồng nghĩa với nhau bao giờ cũng có nghĩa hoàn toàn giống nhau.
d) Các từ đồng nghĩa với nhau có thể không thay thế nhau đ ợc
trong nhiều tr ờng hợp sử dụng.
3. Đọc câu sau :
Khi ng ời ta đã ngoài 70 xuân thì tuổi tác càng cao,
sức khỏe càng thấp.
Cho biết dựa trên cơ sở nào, từ xuân có thể thay thể cho
từ tuổi. Việc thay từ trong câu trên có tác dụng diễn đạt
nh thế nào?
2. Chọn cách hiểu đúng trong những cách hiểu sau:
Xuân là một từ chỉ một mùa trong năm, khoảng thời

Từ láy
Từ ghép
đẳng lập
Từ ghép
chính phụ
Từ láy
âm
Từ láy
vần
Từ láy
hoàn toàn
Từ láy bộ
phận
6. in t thớch hp vo ụ trng

7.Vận dụng kiến thức về tr ờng từ vựng để phân tích sự
độc đáo trong cách dùng từ ở đoạn trích sau:
Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn tr ờng học. Chúng thẳng tay
chém giết
những ng ời yêu n ớc th ơng nòi của ta. Chúng tắm các cuộc khởi
nghĩa
của ta trong những bể máu.
( Hồ Chí Minh, Tuyên ngôn Độc lập)
Từ tắm và từ bể nằm trong tr ờng từ vựng n ớc nói chung
-
Nơi chứa n ớc: bể, ao , sông hồ
-
Công dụng của n ớc: tắm, t ới, rửa, uống
-
Hình thức của n ớc: xanh, trong