Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Từ khi con ngời mới xuất hiện trên hành tinh đã trải qua năm phơng thức
sản xuất đó là: Nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, xã hội phong kiến, xã hội chủ
nghĩa, t bản chủ nghĩa. T duy nhận thức của con ngời không dừng lại ở một chỗ
mà theo thời gian t duy của con ngời càng phát triển càng hoàn thiện hơn. Từ đó
kéo theo sự thay đổi phát triển lực lợng sản xuất cũng nh cơ sở sản xuất. Từ khi
sản xuất chủ yếu bằng hái lợm săn bắt, trình độ khoa học kỹ thuật lạc hậu thì
ngày nay trình độ khoa học đạt tới mức tột đỉnh. Không ít các nhà khoa học, các
nhà nghiên cứu đổ sức bỏ công cho các vấn đề này cụ thể là nhận thức con ngời,
trong đó có trờng phái triết học. Với ba trờng phái trong lịch sử phát triển của
mình chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa duy tâm và trờng phái nhị nguyên luận. Nh-
ng họ đều thống nhất rằng thực chất của triết học đó là sự thống nhất biện
chứng giữa quan hệ sản xuất với lực lợng sản xuất nh thống nhất giữa hai mặt
đối lập tạo nên chỉnh thể của nền sản xuất xã hội. Tác động qua lại biện chứng
giữa lực lợng sản xuất với quan hệ sản xuất đợc mác và Ănghen khái quát thành
qui luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với lực lợng sản xuất. Từ những lý
luận trên đa Mác - Ănghen vơn lên đỉnh cao trí tuệ của nhân loại. Không chỉ
trên phơng diện triết học mà cả chính trị kinh tế học và chủ nghĩa cộng sản khoa
học. Dới những hình thức và mức độ khác nhau, dù con ngời có ý thức và mức
độ khác nhau, dù con ngời có ý thức đợc hay không thì nhận thức của hai ông
huy qui luật hai ông vẫn xuyên suốt lịch sử phát triển.
Nhng sản xuất vật chất là một phạm trù vĩnh viễn và là một tất yếu khách
quan vì không bao giờ loài ngời lại không cần đến sản xuất vật chất. Xã hội
ngày càng phát triển bao nhiêu thì nhu cầu sản xuất vật chất và tinh thần càng
phát triển bấy nhiêu. Sản xuất vật chất trong mỗi giai đoạn lịch sử đợc biểu hiện
ở một phơng thức sản xuất nhất định. Xã hội loài ngờ tồn tại và phát triển luôn
dựa vào phơng thức sản xuất, nhờ phơng thức sản xuất mà con ngời làm ra của
cải vật chất trong một giai đoạn nhất định của lịch sử.
Phơng thức sản xuất là cách thức mà con ngời là ra của cải vật chất trong
một giai đoạn lịch sử. Đó là nhân tố quyết định tính chất, kết cấu của xã hội.
Tính chất và kết cấu của xã hội nh thế nào không phải do nguyện vọng và ý

ợng thuần tuý với các công cụ đã có mà chủ yếu là ở việc tạo ra những công cụ
hoàn toàn mới sử dụng cơ bắp con ngời. Do đó con ngời đã chuyển một phần
công việc năng nhọc cho máy móc có điều kiện để phát huy các năng lực khác
của mình.
ở nớc ta từ trớc tới nay nền kinh tế lấy nông nghiệp làm chủ yếu, nên trình
độ khoa học kỹ thuật kém phát triển. Hiện thời chúng ta đang ở trong tình trạng
kế thừa những lực lợng sản xuất vừa nhỏ nhoi, vừa lạc hậu so với trình độ chung
của thế giới, hơn nữa trong một thời gian khá dài, những lực lợng ấy bị kìm
2
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
hãm, phát huy tác dụng kém. Bởi vậy Đại hội lần thứ VI của Đảng đặt ra nhiệm
vụ là phải "Giải phóng mọi năng lực sản xuất hiện có. Khai thác mọi khả năng
tiềm tàng của đất nớc, sử dụng có hiệu quả sự giúp đỡ quốc tế để phát triển
mạnh mẽ lực lợng sản xuất. Mặt khác chúng ta đang ở trong giai đoạn mới
trong sự phát triển của cách mạng khoa học kỹ thuật đang chứng kiến những
biến đổi cách mạng trong công nghệ. Chính điều này đòi hỏi chúng ta lựa chọn
một mặt tận dụng cái hiện có mặt khác nhanh chóng tiếp thu cái mới do thời đại
tạo ra nhằm dùng chúng để nhân nhanh các nguồn lực từ bên trong. Nếu phân
tích một cách khách quan thì rõ ràng lực lợng sản xuất của ta đang ứng với cả
ba giai đoạn phát triển của lực lợng sản xuất trong nền văn minh loài ngời. Thực
tế hiện nay trong nhiều ngành sản xuất công cụ thủ công vẫn đang là chủ yếu,
lao động nặng đang chiếm tỉ lệ cao, đến nay vẫn cha hoàn thành cơ khí hoá và
thực tế cha biết khi nào mới xong. Cần khẳng định một vấn đề có tính quy luật
là trong lịch sử bao giờ cũng có sự đan xen của trình độ phát triển khác nhau
trong từng yếu tố cấu thành lực lợng sản xuất.
Tuy nhiên trên thực tế song song với tình trạng lạc hậu trong phạm vi hẹp
nhất định, chúng ta đang dần dần đi lên với tự động hoá, sử dụng thành thạo
máy móc vi tính... Đối tợng lao động thấp kém đang đợc bổ sung. Chính vì lẽ
đó mà sẽ không có câu trả lời đơn thuần về việc chỉ nên phát triển loại t liệu
sản xuất nào, công cụ gì và đối tợng lao động nào là chính.

- Và xét riêng trong phạm vi một quan hệ sản xuất nhất định thì tính chất
của sở hữu cũng quyết định tính chất của quản lý và phân phối. Mặt khác trong
mỗi hình thái kinh tế - xã hội nhất định quan hệ sản xuất thống trị bao giờ cũng
giữ vai trò chi phối các quan hệ sản xuất khác ít nhiều cải biến chúng để chẳng
những chúng khong đối lập mà còn phục vụ đắc lực cho sự tồn tại và phát triển
của chế độ kinh tế - xã hội mới.
Nếu suốt trong quá khứ, đã không có một cuộc chuyển biến nào từ hình thái
kinh tế - xã hội sang hình thái kinh tế - xã hội khác hoàn toàn là một quá trình
tiến hoá êm ả, thì thời kỳ quá độ từ hình thái kinh tế - xã hội t bản chủ nghĩa
hoặc trớc t bản chủ nghĩa sang hình thái kinh tế cộng sản chủ nghĩa (CSCN)
trong thời đại ngày nay càng không thể là một quá trình êm ả. Chủ nghĩa Mác -
Lênin cha bao giờ coi hình thái kinh tế - xã hội nào đã tồn tại kể từ trớc đến nay
là chuẩn nhất. Trong mỗi hình thái kinh tế - xã hội cùng với một quan hệ sản
xuất thống trị, điển hình còn tồn tại những quan hệ sản xuất phụ thuộc, lỗi thời
nh là tàn d của xã hội cũ. Ngay ở cả các nớc t bản chủ nghĩa phát triển nhất
cũng không chỉ có một quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa thuần nhất. Tất cả các
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
tình hình trên đều bắt nguồn từ phát triển không đều về lực lợng sản xuất không
những giữa các nớc khác nhau mà còn giữa các vùng và các ngành khác nhau
của một nớc. Việc chuyển từ quan hệ sản xuất lỗi thời lên cao hơn nh C.Mác
nhận xét: "Không bao giờ xuất hiện trớc khi những điều kiện tồn tại vật chất
của những quan hệ đó cha chín muồi..." phải có một thời kỳ lịch sử tơng đối lâu
dài mới có thể tạo ra điều kiện vật chất trên.
Trong tác phẩm góp phần phê phán khoa kinh tế - chính trị năm 1859
C.Mác viết "Trong sự sản xuất xã hội ra đời sống của mình, con ngời ta có
những quan hệ nhất định, tất yếu không phụ thuộc ý muốn của họ, tức những
quan hệ sản xuất. Những qui luật này phù hợp với một trình độ phát triển nhất
định của lực lợng sản xuất. Những quan hệ này phù hợp với một trình độ phát
triển nhất định của lực lợng sản xuất vật chất của họ..." Ngời ta thờng coi t tởng