VUNA HI TIT NIU  THN HC VIT NAM
THE VIETNAM UROLOGY & NEPHROLOGY ASSOCIATION

NG DU TR NHIM KHUNG
TIT NIU  VIT NAM
Năm 2013
Tài lii b

BAN SON THO

Ch tch VUNA
c bnh vin Bình Dân
n Khi Ca
Phó ch tng trc VUNA
ng khoa Tit Niu bnh vin Vic
PGS .TS. Trn Ngc Sinh
T
ng khoa Ngoi Tit Niu bnh vin Ch Ry
TS. Phm Hùng Vân
Ch tch Hi Sinh Hc Phân T Y khoa Vit Nam
ng khoa vi sinh bnh vin Nguy
PGS .TS. Trn Quang Bính
y viên BCH Hi Kim Soát Nhim Khun TP.HCM
ng khoa bnh nhii bnh vin Ch Ry
PGS. TS. Võ Tam
Phó ch tch VUNA
Phó Hii hc Hu
PGS. TS Hà Phan Hi An
Phó ch tch VUNA

biến nhất với một gánh nặng tài chính đáng kể cho xã hội, với ước tính tỷ lệ
tổng thể mắc bệnh 18/1000 người mỗi năm. Hiện trạng, với tỷ lệ tăng của sức
đề kháng kháng sinh đáng báo động trên toàn thế giới đặc biệt là trong khu
vực châu Á - Thái Bình Dương, việc điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu
đang gây khó khăn cho các bác sĩ lâm sàng. Tại Việt Nam, theo nghiên cứu
SMART năm 2011 thực hiện trên các vi khuẩn E. coli NKĐTN cho thấy tỷ lệ
tiết ESBL lên đến 54%. Tình trạng này đang có xu hướng diễn biến phức tạp
và lan ra cộng đồng.
Chính vì vậy, việc soạn thảo “Hướng dẫn điều trị nhiễm khuẩn đường
tiết niệu ở Việt Nam” mang ý nghĩa thiết thực nhằm góp phần làm hạn chế
tình trạng kháng thuốc ở nước ta. Tài liệu hướng dẫn này được các chuyên gia
của Hội Tiết Niệu – Thận Học Việt Nam cùng các chuyên gia đầu ngành về
Vi Sinh và Chống Nhiễm Khuẩn phối hợp soạn thảo thận trọng và nghiêm
túc.
Hy vọng với tài liệu hướng dẫn sẽ rất hữu ít cho những bác sĩ tiết niệu và
những bác sĩ chuyên ngành liên quan trong công tác điều trị thực tế lâm sàng
bệnh lý nhiễm khuẩn đường tiết niệu ở Việt Nam.
Thay mặt Hội Tiết Niệu – Thận Học Việt Nam, xin cảm ơn quý chuyên
gia đã đóng góp xây dựng và rất mong nhận được thêm những đóng góp từ
quý chuyên gia, bác sĩ nhằm ngày càng hoàn thiện hơn tài liệu hướng dẫn
này.
Trân trọng,
Chủ tịch Hội Tiết Niệu – Thận Học Việt Nam
PGS. TS. Vũ Lê Chuyên

THUT NG
Ting Anh
Ting Vit
Vit tt
Level of evidence

Khun niu

Asymptomatic bacteriuria
Khun niu không triu chng

Ascendant infection
Nhim khuc dòng

Obstruction
Tc nghn

Reflux
c

Septic shock
Sc nhim khun

Sepsis
Nhim khun huyt

Kidney-Ureter-Bladder Radiography
X-Quang h tit niu không chun b
KUB
Intravenous Urogram
X-Quang h tit nich
IVU
Retrograde Pyelogram
X-Quang niu qun  b thc chiu

Percutaneous antegrade pyelography

M
Loi chng c
1a
Chng c thu c t phân tích gp ca các
th nghim ngu nhiên
1b
Chng c  c t ít nht mt th nghim
ngu nhiên
2a
Chng c thu thp t mt nghiên cu  i
chng c thit k tt không ngu nhiên
2b
Chng c thu thp t ít nht mt loi nghiên cu
bán thc nghim c thit k tt
3
Chng c thu thp t nghiên cu không thc
nghim c thit k tt, chng hn  nghiên
cu so sánh, nghiên cu và báo cáo
ng hp
4
Chng c thu thp t các báo cáo ca ban
chuyên gia, ý kin hoc kinh nghim lâm sàng
ca các tác gi u ngành
C khuyên cáo (GR) *
C
Loi khuyn cáo
A
Da trên các nghiên cu lâm sàng có cht
ng tt và tính thng nht ca các khuyn cáo
và bao gm ít nht là mt th nghim ngu

là 
(1)

   rõ
ràng.              
 có 
(4)
.   lên
 - bàng quang 
 -7%
(5,6)
. t
t- khoa 
  
  khán
(7)
.
1.2  
        v     
(8)
  
 
     các   Rõ ràng có    
  trên 
(8)
.
     Staphylococcus aureus kháng meticillin (MRSA)
E. coli
sinh -lactamase            
 

 sinh y
 . xem xét  mô
hình 
kháng.
1.3 
 là cho 
chuyên khoa khác  y  liên quan
 
  
 
sinh d.
1.4  
          
 lâm sàng và  có
    v     và là c      
E. coli và các
 
thông -
bàng quang .  
 gây  -2% - bàng quang
             3-4 ngày.
 kín
  
 oang 

 
  trong  
Staphylococcus aureus, Candida sp., Salmonella sp. và Mycobacterium
tuberculosis   nhi       Candida
albicans       máu  

cfu/mL trong   

 10
5
cfu/mL trong   10
4
cfu/mL trong 
              
 
B 
có liên quan  
    là 100
cfu/mL.  
    10
5
cfu/mL.
các
     khác nhau          
  quy iêu
 là giá
 

   
, và các 

quy
 
 T
 K             (máu,
 expressed prostatic secretion: EPS]);

2000: Determination of minimum inhibitory concentrations (MICs) of antibacterial agents by agar dilution.
Clin Microbiol Infect 2000 Sep;6(9):509-15.
13. European Committee for Antimicrobial Susceptibility Testing (EUCAST) of the European Society of
Clinical Microbiology and Infectious Dieases (ESCMID). EUCAST Definitive Document E. Def 1.2, May
2000: Terminology relating to methods for the determination of susceptibility of bacteria to antimicrobial
agents. Clin Microbiol Infect 2000 Sep;6(9):503-8.
14. National Committee for Clinical Laboratory Standards (NCCLS). Methods for dilution antimicrobial
susceptibility tests for bacteria that grow aerobically. Approved Standard 4th Edition M7-A5 (2002) and
M100-S12, 2004. Wayne, PA.
15. Le Thi Anh Thu. Evaluation of antibiotic resistance of gramnegative pathogens causing hospital-
acquired infections. Tap Chi Y Hoc Thanh Pho Ho Chi Minh 2009;13-1:286-94.


TÁC NHÂN VI KHUN GÂY NHIM KHUNG
TIT NIU VÀ XÉT NGHIM VI SINH LÂM SÀNG
1. TÁC NHÂN VI KHU
1.1. Tác nhân gây  cng
Escherichi coli    ng gp nht ca   n cng
  ng gp khác có th k là Klebsiella spp và các vi
khun Enterobacteriaceae khác, và Staphylococcus saprophyticus
(1,2,3)
. Trong
các  phc tc bit là nhim khui nhiu ln thì tác
ng gProteus, Pseudomonas, Klebsiella và Enterobacter
spp
(1,2,3)
.
1.2. Tác nhân gây  bnh vin
 ng bnh vi      nh tác nhân gây
 bnh vin. Bnh nhân  bnh vi ng là do E. coli,

(1,2,3)
.
2. SINH BNH HC
2.1. ng nhim khun
Vi khun xâm nhp và gây  ng: nc dòng hay theo
ng máu
(4,5)
c ghi nhn  n vì cu
to gii phu ni o ngn và/hay sinh hot tình dc, tuy nhiên 
   t dng c qua ni   ng thông ni o - bàng
quang là rt d xy ra cho c nam ln n t gây 
bnh vin
(1,2,3)
. Tác nhân gây    ng là trc khun
Gram âm ng rut và các tác nhân khác có ngun gc t h tiêu hoá và có
kh  vùng quanh ming nio. Trong bnh vin, các tác
ng là các tác nhân t ng bnh vin (d nhn din vì có
cùng ki kháng kháng sinh nu cùng loài) ri xâm nh qu da
và h tiêu hóa ca bnh nhân nm vi ri qui vùng quanh ming
nio ca bng  t máu là hu qu ca nhim
khun huyt vì bt c nhim khun huyn
nhim khun  th c bi i vi mt s tác nhân xâm l 
Staphylococcus aureus hay Salmonella spp.
(1,2,3)
. m men
(Candida albicans), M. tuberculosis, Salmonella spp., hay S. aureus là nhng
tác nhân nu phân lc t c tiu thì có th là ch 
thn b thng  t máu
(1,2,3)
.  t máu có th chim

3.  KHÁNG CÁC KHÁNG SINH
3.1. i phó vi các vi khun Enterobacteriaceae tit ESBL
Hin nay y hc ph i phó các vi khun Enterobacteriaceae  K.
pneumoniae, E. coli, Enterobacter và Proteus tit men beta-lactamase ph
rng (ESBL) là mt th h men beta-lactamase mnh nh c tt
c các th h cephalosporin k c th h 3 và 4
(6,7,8)
. Ti Vi   
nhiu công trình nghiên cu cho thy t l khá cao các vi khun E. coli, K.
pneumoniae và Enterobacter trang b c ESBL
(9,10,11,12)
. Nghiên cu
SMART ti Vit Nam thc hin trên các vi khun E. coli và K. pneumoniae
phân lp t nhim khun  bng và  
(13)
cho thy t l tit
ESBL theo th t là 54% và 37%. Công trình nghiên cu tng k
kháng các kháng sinh ghi nhn t 15 bnh vin ti Vit Nam
(14)
(GARP-VN)
cho thy t l vi khun E. coli và K. pneumoniae tit ESBL là r 
ng ti nhiu bnh vi   Ry (49% và 58%), Vi c (57% và
49%), Nhi i Qu      nh (36% và 54%). Mt
nghiên c kháng các kháng sinh trên các
trc khun Gram âm gây nhim khun bnh vic công b 
(15)

y mt t l rng vi khun E. coli (64%), K. pneumoniae
(66%) và Enterobacter (46%). Nghiên cng nht
vi các nghiên cu ca SMART

3.3. i phó vi S. aureus kháng methicillin và có MIC ca vancomycin
t quá 1.5µg/ml gây tht bu tr vancomycin
c tình hình S. aureus kháng vi penicillin do gn 100% có kh ng
tic men penicillinase phá hc penicillin, các nhà lâm sàng phi ch
nh penicillin M (methicillin, oxacillin, nafcillin, cloxacillin) là các penicillin bn
v u tr các nhim khun do S. aureus.
Tuy nhiên hiu tr phi phó vi thách thc là S. aureus
c penicillin M (MRSA) vi t l i Vit Nam,
mt nghiên cc hi
(23)
trên 235 chng S. aureus
phân lc t  ng hp lâm sàng nhim khun do S. aureus cho
thy t l MRSA là 47%. Tng kt ti Bnh Vin Ch Ry và bnh vin Bch
Mai
(24)
y t l MRSA là 57% và 43%. Tng kt ca GARP-VN
(14)

cho thy t l MRSA ghi nhn t 15 bnh vin t 30%
n 64%. Tng kt ti bnh vin Thng Nht TP. HCM t n 2007
ghi nhn 79% S. saprophyticus và 40% S. aureus phân lc t
   c methicillin. Ch nh kháng sinh dành cho
Staphylococci kháng methicillin là vancomycin, tuy nhiên hin nay ch nh này
  i din vi mt thách thc mi, không phi là do xut hi 
kháng vancomycin mà là do MIC c i vi S. aureus b 
t quá 1.5µg/ml gây tht bu tr vancomycin trên lâm sàng. Thách thc
này hin c ghi nhn ti bnh vin Bch Mai và bnh vin Ch Ry
vi ghi nhn 46% các chng MRSA là có MIC c

(24)

   

 
              







        :       

     thông n  - bàng quang     
              

 

   

             



   


4.4. 
        : 
10



       
          


).
: 

(1,2,3)


      

Cách 

4
CFU/ml tác nhân vi

     
     
     thông
- bàng quang
    


3
CFU/ml tác nhân vi

     

  ().
:                
sàng
(1,2,3)

Lâm sàng
Vi Sinh lâm sàng
     ;


      

K     

u hông

3


3
    
trong CCMS
     







*Có  có - bàng quang  
 
 .

1. Stephen T Chamber (2010). Infectious Diseases Vol I. 589-597
2. Lindsay E Nicole (2010). Infectious Diseases Vol I. 615-622
3. -938
4. Kunin CM (1994). Urinary tract infection in female. Clin Infect Dis 18:1
5. Stamm WE et al (1989). Urinary tract infection: from pathogenesis to treatment. J Infect Dis 159:400
6. Hsueh Po-Ren, Peter Michael Hawkey. (2007). Consensus statement on antimicrobial therapy of intra-
abdominal infections in Asia. International Journal of Antimicrobial Agents. 30: 129133.
7. Hsueh Po-Ren, Theresa A. Snyder, et al. (2006). In vitro susceptibilities of aerobic and facultative Gram-
negative bacilli isolated from patients with intra-abdominal infections in the AsiaPacific region: 2004 results
from SMART (Study for Monitoring Antimicrobial Resistance Trends). International Journal of Antimicrobial
Agents. 28: 238243.
8. Pfaller MA, Jones RN. (1997). A review of the in vitro activity of meropenem and comparative antimicrobial
agents tested against 30,254 aerobic and anaerobic pathogens isolated world wide. Diagn Microbiol Infect
Dis. 28(4):157-63.
9. 
 146-150
10. - -
2004
11.  Klebsiella, E. Coli và
Enterobacter -7--6-

12. 
beta-  -
2/2004. Y Hoc TP. Ho Chi Minh . Vol. 9. Supplement of No 1: 172  177



1. 





              
(pollakiuria)  


          10
5
  
           

3
/mL. Lâm sàng có



 
            


         


t 



2. 

gram 
3. 
4.              
              

              

5. 


6. 



7. 

8. 




9.            


10.  
 

TÀI LIU THAM KHO
1. Grabe M., Bjerklund  Johansen T.E., H Botto et al. 2012. Guidelines on Urological Infections.
European Association of Urology. p 33-38.
2. Ksycki MF. 2009. Nosocomial urinary tract infections. Surg Clin North Am. 89 (2): p 475-481.
3. Litza JA. Urinary tract infections. 2010. Prim Care; 37 (3): p 491-507.
4. 
of Infectious Diseases, 7
th
edition.
5. Neal DE J. 2008. Complicated urinary tract infections. Urol Clin North Am. 35(1): p 13-22.
6. Nicolle LE. 2008. Uncomplicated urinary tract infection in adults including uncomplicated pyelonephritis.
Urol Clin North Am; 35(1): p. 1-12.


NG DN S DNG KHÁNG SINH TRONG BNH LÝ NIU
KHOA
1. M U
1.1. Mt s khái nim
1.1.1. Kháng sinh d phòng
Kháng sinh d phòng (antibiotic prophylaxis) là vic s dc khi
xy ra nhim khun nhm ma hing này.
Kháng sinh d  c phu thu     c phu thut
nhm ginhim khun ti vùng phu thut và nhim khun toàn thân.
S dng kháng sinh nha bin chng nhim khun.
Thm t phòng là t 1-2 gi c khi can thip. Thc
t, kháng sinh d phòng bng uc dùng khong 1 gi c
khi can thip. Kháng sinh d c dùng lúc bu
gây mê. Nhng thm này cho phép kháng sinh d c mt nng
 nh ti tht trong sut quá trình can thit nng
 hiu qu khong thi gian ng

phân loi là bn.
2. NG DN S DNG KHÁNG SINH D PHÒNG TRONG TIT NIU
2.1. Th thut can thing tit niu i

pháp

Ch nh
kháng sinh
d phòng
La chn kháng
sinh d phòng
c thay
th
Thi
gian
u
tr*
Rút dn

Tit niu-
sinh dc
Có yu t

-
Fluoroquinolone¶
- TMP-SMX¶
- Aminoglycoside
(Aztreonam¥) ±
Ampicillin¶
- 1st/2nd gen.

Ni soi
bàng
quang-
niu qun
có thao
tác
(manipulat
i-on)
Tit niu-
sinh dc
Tt c
- Fluoroquinolone
- TMP-SMX
- Aminoglycoside
(Aztreonam¥) ±
Ampicillin
- 1st/2nd gen.
Cephalosporin
- Amoxacillin/Clavulanate

Brachythe
rapy hay
Cryothera
py tuyn
tin lit
Da

Cephalosporin
th h 1
- Clindamycin**

Thi
gian
u
tr*
Tán si

th
Tit niu-
sinh dc
Tt c
- Fluoroquinolone
- TMP-SMX
- Aminoglycoside (Aztreonam¥) ±
Ampicillin
- Cephalosporin th h 1 hoc 2
- Amoxacillin/Clavulanate

gi
Ly si
thn qua
da
Tit niu-
sinh dc, và
da

Tt c
- Cephalosporin th h 1
hoc 2
- Aminoglycoside
(Aztreonam¥) +

Thi
gian
u
tr*
Phu
thut 
vùng âm
o (bao
gm c
phu thut
treo niu
o)
Tit niu-
sinh dc, da
và Strep
nhóm B
Tt c
- Cephalosporin
th h 1 hoc 2
- Aminoglycoside
(Aztreonam¥) +
Metronidazole or
Clindamycin
- Ampicillin/Sulbactam
- Fluoroquinolone

gi
Không tip
cn
ng tit

rut §§
Tit niu-
sinh dc,
dang
rut
Tt c
- Cephalosporin
th h 2 hoc 3
- Aminoglycoside
(Aztreonam¥) +
Metronidazole or
Clindamycin
- Ampicillin/Sulbactam
- Ticarcillin/Clavulanate
- Pipercillin/Tazobactam
- Fluoroquinolone

gi
Liên quan
n cy
ghép b
phn gi
Tit niu-
sinh dc, da
Tt c
- Aminoglycoside
(Aztreonam¥) +
Cephalosporin
th h 1 hoc 2
hay Vancomycin

Amikacin: 15 mg/kg IV liu dùng duy nht
Cephalosporins th h 1
Cephalexin: 500 mg PO [q6h]
Cephradine: 500 mg PO [q6h]
Cefadroxil: 500 mg PO [q12h]
Cefazolin: 1 g IV [q8h]
Cephalosporins th h 2
Cefaclor: 500 mg PO [q8h]
Cefprozil: 500 mg PO [q12h]
Cefuroxime: 500 mg PO [q12h]
Cefoxitin: 1 - 2 g IV [q8h]
Cephalosporins th h 3
(không có thuc ung
trong danh sách)
Ceftizoxime: 1 g IV [q8h]
Ceftazidime: 1 g IV [q12h]
Ceftriaxone: 1 - 2 IV liu dùng duy nht
Cefotaxime: 1 g IV [q8h]
Loi khác
Amoxicillin/clavulanate: 875 mg PO [q12h]
Ampicillin: 1 - 2 g IV [q6h]
Ampicillin/sulbactam: 1.5 - 3 g IV [q6h]
Aztreonam: 1 - 2 g IV [q8h]
Clindamycin: 600 mg IV [q8h]
Erythromycin (cho chun b rut): 1 - 2 g PO
[variable]
Metronidazole: 1 g IV [q12h]; (cho chun b rut) 1 - 2
g PO [variable]
Neomycin(cho chun b rut): 1 - 2 g PO [variable]
Pipercillin/tazobactam: 3.375 g IV [q6h]

10. Men c ch  hn ch  c tiu gây ra bi vi
khun sn xut urease có th ng ph nghiêm
trng có th xy ra (GR: C).
4. NG DU TR NHIM KHUN NG HP BNH LÝ
TIT NIU CÓ TC NGHN
1. Không có bng chng rõ ràng v c tiu tu (PVR) dn
n nhim khun ng tt niu cho nên kháng sinh d phòng không
phi là ch nh  nhng bnh nhân này (GR: B).
2.  nam gii có triu chng tit niu i 
tính tuyn tin li là rt thp cho nên kháng sinh
d phòng không phi là ch nh (GR: A).
3.  dai dng (mn tính) do tc nghn dòng ra bàng quang
n tin lit có ch nh can thiu tr
(GR: A).
4. i vi bu tr ct tuyn tin lit tn góc thì  cn
 u tr theo kt qu c c tiu. Kháng sinh d phòng là cn
thit k c ng hp cc tiu âm tính (GR: A)