Trờng Đại học Ngoại Thơng
Khoa lí luận chính trị
***
Tiểu luận
Môn: Nguyên lí Mác Lênin 1
Tên đề tài:
Phép biện chứng về phủ định và vận dụng phân tích
việc kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền
thống
trong điều kiện hiện nay ở nớc ta
Giáo viên hớng dẫn : Trần Huy Quang
Họ và tên sinh viên : Vũ Thị Hồng Hảo
Lớp : A8 TC K48
Hà Nội, ngày 11 tháng 11 năm 2014
Mục lục
1
Lời mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài:
1.2.Tình hình nghiên cứu:
1.3. Mục đích nhiệm vụ:
Nội dung
Chơng I: Những vấn đề chung về phép biện chứng và phủ định việc kế thừa và
phát huy sáng tạo các giá trị truyền thống của nớc ta trong điều kiện hiện
nay.
1.1 Khái niệm phủ định, phủ định biện chứng
1.2. ý nghĩa.
1.3. Những thành tựu và hạn chế trong quá trình hội nhập văn hoá và thế
giới.
Chơng II: Việc kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong điều
kiện hiện nay ở nớc ta
2.1. Sự cần thiết và khách quan của việc kế thừa và phát huy truyền thống dân

văn hoá, bảo vệ và phát triển các giá trị truyền thống - nền tảng tinh thần của xã
hội; tạo nên sự phát triển đồng bộ của ba lĩnh vực trên chính là điều kiện để
quyết định đảm bảo cho sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nớc (văn
kiện hội nghị TW 10 khoá IX). Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X
tháng 04 năm 2006 đã tiếp tục khẳng định: Xây dựng nền văn hoá Việt Nam
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội và con
ngời trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh
tế quốc tế.
Qua hơn 20 năm với đờng lối đúng đắn của Đảng, cùng với công cuộc đổi
mới và chủ động hội nhập quốc tế, chúng ta từng bớc vững chắc đạt đợc những
thành tựu rất đáng tự hào nh: nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa
đang từng bớc đợc xây dựng; nền dân chủ xã hội chủ nghĩa với nhà nớc pháp
quyền của dân, do dân, vì dân đã đợc thiết định. Bên cạnh việc hội nhập kinh tế,
tiến trình hội nhập văn hoá cũng là một tất yếu khách quan. Tiến trình giữa hội
nhập kinh tế và hội nhập văn hoá, nếu coi nhẹ hội nhập kinh tế thì đất nớc sẽ
chậm thoát nghèo. Còn coi nhẹ hội nhập văn hoá, phát triển sáng tạo các giá trị
truyền thống đôi khi lại nguy hiểm hơn bởi có thể bị các nền văn hoá khác đồng
hoá. Vì vậy, bên cạnh chiến lợc phát triển kinh tế, chúng ta cần có chiến lợc
phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc phù hợp với phát triển kinh tế. Tất
nhiên, việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc không thể
đóng cửa nền văn hoá, mà chủ động chọn lọc những tinh hoa văn hoá nhân loại
để làm phong phú, giàu có thêm, hiện đại hơn nền văn hoá của dân tộc nớc
mình.
3
Văn hoá vốn bao giờ cũng là nền tảng quyết định của xã hội, một văn hoá
cho sự phát triển mạnh mẽ, sâu sắc toàn diện nhất toàn cầu hoá và hội nhập,
toàn cầu hoá nh một tất yếu. Có thể khẳng định: văn hoá là cốt hồn của dân tộc,
một dân tộc, nếu không giữ đợc bản sắc văn hoá, truyền thống riêng thì dân tộc
đó sẽ lu mờ thậm chí không còn dân tộc đó nữa. Vì thế, kế thừa và phát huy
những giá trị truyền thống của dân tộc không chỉ là trách nhiệm của ngành văn

thừa và phát huy các giá trị truyền thống của nớc ta trong điều kiện hiện
nay.
Nội dung
Chơng I: Những vấn đề chung về phép biện chứng
và phủ định việc kế thừa và phát huy sáng tạo
các giá trị truyền thống của nớc ta
trong điều kiện hiện nay
1.1. Khái niệm phủ định, phủ định biện chứng:
Thế giới vận động và phát triển không ngừng, vô cùng, vô tận. Sự vật,
hiện tợng sinh ra, tồn tại, phát triển rồi mất đi, đợc thay thế bằng sự vật, hiện t-
ợng khác; thay thế hình thái tồn tại này bằng hình thái tồn tại khác của cùng
một sự vật trong quá trình vận động, phát triển của nó. Sự thay thế đó gọi là sự
phủ định.
Theo nghĩa thông thờng, phủ định đợc hiểu là sự không thừa nhận, bác bỏ
hay sự thay thế một sự vật, hiện tợng nào đó. Trong triết học có hai quan điểm:
Quan điểm siêu hình và quan điểm biện chứng sự phủ định.
Quan điểm siêu hình hiểu sự phủ định là sự can thiệp của những lực lợng bên
ngoài dẫn tới thủ tiêu sự vật, chấm rứt sự phát triển của nó. Quan điểm biện
chứng cho rằng phủ định là khâu tất yếu của bất kỳ sự phát triển nào. Đó là sự
thay thế sự vật này bằng sự vât khác trên cơ sở mất đi của cái cũ và xuất hiện cái
mới tiến bộ hơn, là quá trình giải quyết nội tại của bản thân sự vật bị phủ định.
5
Vì vậy, phủ định biện chứng là quá trình tự thân phủ định, tự thân phát triển
dẫn đến sự ra đời của cái mới tiến bộ hơn so với cái bị phủ định (kết quả của quá
trình đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong sự vật ấy quyết định.
1.2. ý nghĩa:
V.I. Lênin cho rằng: không phải sự phủ định sạch trơn, không phải sự
phủ định không suy nghĩ, không phải sự phủ định hoài nghi, không phải sự do
dự, cũng không phải sự nghi ngờ là cái đặc trng và cái bản chất trong phép biện
chứngmà sự phủ định coi nh là vòng khâu của liên hệ, vòng khâu của sự phát

của đờng lối đổi mới và các chính sách kinh tế - xã hội của Đảng, Nhà nớc, song
cũng phô bày ra nhiều mặt tiêu cực của kinh tế thị trờng. Đại hội lần thứ VIII
của Đảng Cộng Sản Việt Nam khẳng định: Trong điều kiện kinh tế thị trờng và
mở rộng giao lu Quốc tế, phải đặc biệt quan tâm, giữ gìn và nâng cao bản sắc
văn hoá dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và
lòng tự hào dân tộc. Tiếp thu tinh hoa của các dân tộc trên thế giới, làm giàu đẹp
thêm nền văn hoá Việt Nam; đấu tranh chống sự xâm nhập của các loại văn hoá
độc hại, những khuynh hớng sùng ngoại, lai căng, mất gốc, khắc phục tâm lí
sùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lí, coi thờng giá trị nhân văn
Dù tiếp cận công nghiệp hoá, hiện đại hoá dới góc độ nào thì vấn đề đặt
ra là không thể không gắn nó với việc kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc.
Hơn nữa sự phát triển của một xã hội không bao giờ chỉ dừng lại ở sự tăng trởng
về kinh tế, mà phải diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội: Kinh tế, Chính
trị, Xã hội và Văn hoá. Nó phải đợc thể hiện ở toàn xã hội cũng nh trong từng cá
nhân. Và nh vậy, xét trên phơng diện phát triển toàn xã hội thì vấn đề kế thừa và
phát huy truyền thống dân tộc càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Bản sắc văn hoá dân tộc, truyền thống đạo đức dân tộc, xét trên bình diện
đạo đức học, tính cho đến thời điểm cuối thế kỉ XX, di sản của quá khứ mấy
nghìn năm lịch sử các thế hệ đi trớc để lại cho chúng ta bao gồm những gì, cần
kiểm lại hành trang, những gì cần mang theo, cái gì phải vứt bỏ, phải xây dựng,
phát triển những cái mới, văn minh, hiện đại để đi vào thế kỉ XXI.
Toàn cầu hoá là một xu hớng không thể cỡng lại đối với tất cả các quốc
gia. Chủ động để hội nhập là một thái độ tích cực, khôn ngoan, là khẳng định đ-
ờng hớng có chiến lợc, có chiến thuật, có kế hoạch cho từng bớc đi. Chủ động
hội nhập sẽ khai thác đợc nhiều nhất những thuật lợi, những cơ hội để dân tộc
có nhiều lợi ích nhất, hạn chế đợc mức thấp nhất những thách thức, những tiêu
cực nảy sinh.
Công cuộc đổi mới của đất nớc ta hai mơi năm qua chính là sự chủ động
hội nhập kinh tế, từng bớc vững chắc đạt đợc những thành tựu rất đáng tự hào.
7

cũng tìm đợc ra thuốc đặc trị, cũng tìm đợc giải pháp giải quyết đúng đắn.
Nền văn hoá Việt Nam mấy ngàn năm lịch sử tồn tại và phát triển đã thể
hiện sức sống mãnh liệt. Âm mu đồng hoá của những nền văn hoá lớn hết đợt
sóng này đến đợt sóng khác cũng không xoá đợc bản lĩnh văn hoá Việt Nam. Có
8
thể nói nền văn hoá Việt Nam đã đợc tô luyện và có sức đề kháng cao. Điều
này cho chúng ta tin tởng vào chặng đờng phát triển sắp tới của nền văn hoá dân
tộc. Một vấn đề lớn và quan trọng đặt ra là: Nền văn hoá tiền tiến, hiện đại do
hội nhập quốc tế hình thành có mâu thuẫn, có thủ tiêu các giá trị truyền thống
và làm mất đi bản sắc dân tộc của văn hoá truyền thống.
Phép biện chứng duy vật và thực tiễn xã hội cho thấy, đời sống tinh thần
có cuộc sống độc lập của nó so với nền tảng vật chất xã hội. Văn hoá, một khi ra
đời, dù xuất phát từ tồn tại kinh tế, đời sống vật chất, nó trở thành thực thể độc
lập với cơ sở kinh tế xã hội. Thực tế đã chứng minh, những hệ t tởng, chính
trị, văn hoá đã đóng vai trò điều chỉnh và quy định chiều hớng vận động của xã
hội. Ngày nay, loài ngời càng nhận rõ rằng, văn hoá không chỉ là cái phát sinh
của điều kiện kinh tế xã hội, mà còn là động lực nội sinh của sự phát triển
đó.
Giá trị truyền thống với bản sắc của mình, qua bao lần tiếp biến vẫn
không bị sai lạc, phai mờ, thậm chí qua bao lần đất nớc bị xâm lăng, dân tộc bị
thôn tính, nhng bản sắc đó không bao giờ mất, không những không bao giờ mất
mà nó ngày càng đợc khẳng định và phát triển. Mỗi lần tiếp biến, các giá trị
truyền thống của Việt Nam với bản lĩnh và sức sống của mình, lấy bản sắc dân
tộc làm tiêu chí, nó gạn lọc, tiếp thu những tinh hoa tốt đẹp của các nền văn hoá
khác trên khắp thế giới, làm giàu có và đậm đà thêm, phong phú thêm cho bản
sắc của mình.
Nói nh vậy không có nghĩa hội nhập văn hoá chỉ đem lại những thuận lợi,
tạo ra tất cả những yếu tố tích cực cho và giữ gìn thêm cho bản sắc văn hoá Việt.
Chúng ta rễ ràng nhận thấy toàn cầu hoá và hội nhập một mặt làm nâng
cao chất lợng sống, mặt khác cũng hình thành nên những chuẩn mực mới lạ

về những nguyên nhân này. Câu trả lời về vấn đề này của chủ nghĩa Mác
Lênin là sự khẳng định vai trò quyết định của nhân tố kinh tế đối với sự phát
triển chung của toàn xã hội. Vì vậy, phơng thức sản xuất của một xã hội chính là
cơ sở vật chất cho sự phát triển mọi mặt của xã hội. Đó là xuất phát điểm của
chủ nghĩa duy vật lịch sử trong triết lí phát triển theo quan điểm Mác xít. Tuy
nhiên, chủ nghĩa Mác Lênin, đồng thời, cũng phê phán nghiêm khắc đối với
những quan điểm ấu trĩ về kinh tế, coi kinh tế là nguyên nhân duy nhất của phát
triển và từ đó coi thờng những nguyên nhân khác những nguyên nhân phi
kinh tế trong quá trình phát triển của xã hội. Bởi theo quan điểm của chủ nghĩa
Mác Lênin, xét đến cùng kinh tế đúng là nhân tố quyết định sự phát triển xã
hội, nhng ngoài kinh tế ra còn có biết bao nhiêu nhân tố khác có vai trò hết sức
10
quan trọng có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của xã hội mà nổi bật
trong đó là các yếu tố chính trị, ý thức, t tởng.
Trong thời kì đổi mới hiện nay, rõ ràng công nghiệp hoá, hiện đại hoá
theo định hớng xã hội chủ nghĩa đang là mục tiêu thu hút sự chú ý của toàn
Đảng, toàn dân ta và là một nhiệm vụ lịch sử trọng đại của cả dân tộc trong
những thập niên đầu của thế kỉ XXI. Để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nớc thì cần phải có nhiều yếu tố: tài nguyên, vốn, kĩ thuật, công nghệ mới,
nhng yếu tố quan trọng nhất vẫn là con ngời. Con ngời là nhân tố hàng đầu, nằm
ở trung tâm của sự phát triển. Bởi xét đến cùng, các nguồn lực về vốn, khoa
học, công nghệ tuy rất quan trọng, nhng nếu không có những con ngời có đầy
đủ tri thức văn hoá và đạo đức đúng đắn thì cũng không thể phát huy tác dụng
một cách có hiệu quả. Muốn phát huy tối đa nguồn lực con ngời phục vụ cho sự
phát triển, nhất thiết chúng ta phải làm sống dậy và phát huy sức mạnh của văn
hoá truyền thống yếu tố đã từng làm nên cội nguồn của sức mạnh dân tộc,
giúp dân tộc ta vợt qua bao thăng trầm của lịch sử. Các văn kiện của Đảng thời
kì đổi mới đã nhiều lần khẳng định: Lấy việc phát huy nguồn lực con ngời làm
yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững, Cần khai thác và sử dụng
nhiều nguồn lực khác nhau, trong đó có nguồn lực con ngời là quý báu nhất, có

mặt tích cực lẫn tiêu cực. Nó có thể kìm hãm, níu áo, cũng có thể phát huy, thúc
đẩy sự phát triển của hiện tại. Điều cần chú ý là, sự tác động tiêu cực của những
thói quen xấu, những hủ tục lạc hậu thờng là tự phát và chi phối hành vi con ng-
ời một cách vô thức; còn sự tác động tích cực của truyền thống chỉ thực sự có ý
nghĩa to lớn khi nó đợc thẩm định và phát huy một cách chủ động và tự giác.
Truyền thống cũng là một động lực, nhng không phải là tồn tại song song với
các động lực do yếu tố hiện đại đa lại. Vấn đề là t liệu truyền thống phải hoà
nhập với t liệu hiện đại để cùng với t liệu hiện đại đến với con ngời và làm cơ sở
tạo nên con ngời vừa truyền thống, vừa hiện đại. Hai mặt này phải thống nhất
biện chứng với nhau trên cơ sở đáp ứng nhu cầu phát triển của hiện đại.
Đi vào đổi mới để phát triển, để chấn hng dân tộc Việt Nam trong thế kỉ
XXI, để mở cửa và hội nhập quốc tế, nhất định chúng ta phải quảng bá những di
sản văn hoá, những tinh hoa t tởng Việt Nam trong giao lu, tiếp xúc và đối thoại
với các nền văn hoá của các dân tộc trên thế giới. Điều đó không chỉ có ý nghĩa
thuần tuý về văn hoá mà còn có ý nghĩa to lớn về nhiều mặt kinh tế xã hội. Việc
một số nớc nh Hàn Quốc,thực hiện chiến lợc xuất khẩu sản phẩm văn hoá tr-
ớc, sản phẩm hàng hoá theo sau, không thể không gợi mở cho chúng ta nhiều
bài học bổ ích trong quá trình phát triển.
Tất nhiên, mở cửa và hội nhập thì cả gió độc và chân lí sẽ cùng vào.
Để đứng vững trong cạnh tranh và hội nhập, để hoà nhập mà không hoà tan,
đổi mới mà không đổi màu thì ngoài việc giữ vững định hớng xã hội chủ
12
nghĩa trong quá trình phát triển, chúng ta phải làm cho văn hoá thấm sâu vào
từng khu dân c, từng gia đình, từng ngời, hoàn thiện giá trị mới của con ngời
Việt Nam, kế thừa các giá trị truyền thống của dân tộc và tiếp thu văn hoá của
loài ngời, tăng sức đề kháng chống văn hoá đồi truỵ, độc hại. Nâng cao tính văn
hoá trong mọi hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội và sinh hoạt của nhân dân.
2.2. Quan điểm phơng pháp luận trong việc kế thừa và phát huy
truyền thống
Công nghiệp hóa, hiện đại hoá theo định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta,

qua giai đoạn phát triển theo phơng thức sản xuất t bản chủ nghĩa. Nh vậy,
chúng ta đi vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đơng nhiên mang
những sự khác biệt về tính cách lối ứng xử của nhân dân và mọi đặc tính văn
hoá khác do quá khứ để lại. Chúng ta không thể bắt chớc bất cứ một mô hình
phát triển có sẵn nào đó, cho dù mô hình đó thật sự hay đối với một nớc nào đó.
Chúng ta phải giải quyết vấn đề của mình với những cách tiếp cận và quan điểm
đúng đắn.
Xa nay, nói đến sự nhìn nhận và đánh giá truyền thống, ngời ta thờng xuất
phát từ nhiều cơ sở khác nhau. Phải xác định đúng chỗ đứng trong hiện tại, tức
là phải xuất phát từ yêu cầu của việc xây dựng một xã hội công nghiệp, hiện đại
để nhìn nhận truyền thống và lựa chọn truyền thống. Có nh vậy, chúng ta mới có
thể biến truyền thống thành một động lực của xã hội hiện đại. Hơn nữa, quá
trình kế thừa và phát huy truyền thống nói chung cần phải đợc tiến hành theo
những phơng pháp tiếp thu một cách khoa học thì mới đem lại hiệu quả thiết
thực. Vậy những phơng pháp đó là gì?
Một là, nên và cần có một sự tổng duyệt lại những giá trị tinh thần, đạo
đức truyền thống của dân tộc trong suốt tiến trình lịch sử dựng nớc và giữ nớc,
từ cội nguồn đến nay, để chuẩn bị hành trang cho dân tộc bớc vào thế kỉ XXI,
vào thiên niên kỉ mới, chắc chắn sẽ là thời kì phát triển rực rỡ nhất, để Việt Nam
có thể sánh vai cùng bạn bè năm châu.
Hai là, giữ gìn và phát huy di sản vô giá của cách mạng Việt Nam thế kỉ
XX là t tởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là t tởng Hồ Chí Minh về đạo đức
Ba là, phải xuất phát từ một xã hội hiện đại thì mới thấy rõ đợc bộ mặt
truyền thống, từ kết cấu sự vận động đến khả năng mà nó có thể đạt đợc trong
các điều kiện lịch sử nhất định. Chẳng hạn, nếu xem xã hội Việt Nam hiện đại
là sự phát triển lên từ xã hội truyền thống thì hiểu đợc xã hội Việt Nam ngày
nay là điều kiện để thấy rõ truyền thống của mình.
Bốn là, phải kế thừa có phê phán văn hoá truyền thống, không bê nguyên
si văn hoá truyền thống mà cần có sự gạt bỏ, lọc bỏ, vợt qua những hạn chế lịch
14

hỏi, là quá trình cho và nhận các giá trị văn hoá, tinh thần giữa các dân tộc.
Chỉ có đứng vững trên những quan điểm phơng pháp luận khoa học chúng ta
mới kế thừa và phát huy mạnh mẽ những giá trị văn hoá tinh thần tốt đẹp của
dân tộc, góp phần quan trọng đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
theo hớng xã hội chủ nghĩa./.

Tài liệu tham khảo
1. Sách giáo trình:
[1]Giáo trình những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, Nhà xuất
bản chính trị quốc gia (2009).
[2]Trần Đình Hợu, Đến hiện đại từ truyền thống, NXB Văn hoá, Hà Nội
(1996).
[3]P.Giáo s, viện sĩ Trần Ngọc Thêm, Cơ sở văn hoá Việt Nam, Nhà xuất bản
giáo dục (1999).
2. Bài báo:
[1]Tạp trí khoa học và công nghệ, đại học Đà Nẵng Số 2(31).2009
3.Trang web:
[1] www.cdtm.edu.vn
[2] www.socbay.com
[3] www.tin247.com
16
[4] www.hcmussh.edu.vn
[5] www.kinhtenongthon.com.vn
[6] www.vov-khoahocnet.vn
[7] www.diendat.vn
[8]www.vietthuphap.com
17