Phép biện chứng về mâu thuẫn và vận dụng phân tích mâu thuẫn trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam - Pdf 31

Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Lời nói đầu
Năm 1986 trở về trớc nền kinh tế nớc ta là nền kinh tế sản xuất nhỏ, mang
tính tự cung tự cấp vận hành theo cơ chế tập trung quan liêu bao cấp. Mặt khác do
những sai lầm trong nhận thức về mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa. Nền kinh tế n-
ớc ta ngày càng tụt hậu, khủng hoảng trầm trọng kéo dài, mức sống nhân dân thấp.
Đứng trớc bối cảnh đó con đờng đúng đắn duy nhất để đổi mới đất nớc là
đổi mới kinh tế. Từ 1986 , trên cơ sở quan điểm toàn diện nhận thức rõ về thực
trạng đất nớc cùng với những thành tựu trong những năm đầu đổi mới đến năm
1991 tại Đại hội lần VII, Đảng ta đã đi tới quyết định : Xoá bỏ cơ chế quản lý kinh
tế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần
theo định hớng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nớc.
Đờng lối đó đợc thực hiện trên mời năm đổi mới đã đem lại những thành tu
đáng khích lệ chứng tỏ đờng lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nớc là hoàn toàn đúng
đắn. Nhng phía sau những thành tựu đó còn không ít những khó khăn nổi cộm do
trong nền kinh tế thị trờng đó còn tồn tại rất nhiều mâu thuẫn khác nhau. Do đó
cần nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện những quan điểm, biện pháp để nền kinh tế
nớc ta phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa và giữ vững định hớng đó. Đây
là việc làm thiết thực và rất cần thiết đối với vận mệnh đất nớc vì vậy tôi đã quyết
định chọn đề tài: Phép biện chứng về mâu thuẫn và vận dụng phân tích mâu
thuẫn trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam để
nghiên cứu.
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Phần I
Lý luận chung
I- Quy luật mâu thuẫn
1. Nội dung của quy luật.
1.1. Nội dung của quy luật mâu thuẫn phép biện chứng.
Quy luật mâu thuẫn là một trong ba quy luật của phép biện chứng duy vật là
hạt nhân của phép biện chứng. Nội dung của qui luật chỉ ra cho chúng ta thấy

động qua lại lẫn nhau gây nên một biến đổi nhất định, làm cho sự vật vận động
phát triển.
Các mặt đối lập là những mặt có xu hớng phát triển trái ngợc nhau nhng
chúng lại có quan hệ chặt chẽ với nhau trong một chỉnh thể duy nhất là sự vật.
Quan hệ đó thể hiện các mặt vừa thống nhất vừa tiêu diệt nhau. Do thống nhất
giữa các mặt đối lập là sự nơng tựa, ràng buộc, phụ thuộc lẫn nhau làm tiền đề để
tồn tại và phát triển cho nhau có mặt này mới có mặt kia. Đấu tranh giữa các mặt
đối lập là sự bài trừ ngạt bỏ, phủ định lẫn nhau giữa chúng. Hai mặt đối lập cùng
tồn tại trong một hệ thống nhất, chúng thờng xuyên muốn tiêu diệt lẫn nhau. Đó là
mặt tất yếu khách quan không thể tách rời sự thống nhất giữa chúng.
Quan hệ giữa thống nhất và đấu tranh là hai mặt đối lập tồn tại không tách
rời nhau. Sự thống nhất giữa các mặt chỉ diễn ra trong những điều kiện nhất định
với một thời gian xác định. Bất cứ sự thống nhất nào cũng diễn ra sự đấu tranh
giữa các mặt đối lập làm cho nó luôn luôn có xu hớng chuyển thành cái khác. Còn
đấu tranh diễn ra từ khi thể thống nhất xác lập cho đến khi nó bị phá vỡ để chuyển
thành mới. Đấu tranh giữa các mặt đối lập diễn ra trải qua nhiều giai đoạn với
nhiều hình thức khác nhau, từ khác biệt đến đối lập, từ đối lập đến xung đột, từ
xung đột đến mâu thuẫn.
Đến đây nếu có đủ điều kiện thích hợp thì nó diễn ra sự chuyển hoá cuối
cùng giữa các mặt đối lập. Cả hai đều có sự thay đổi về chất, cùng phát triển đến
một trình độ cao hơn. Từ đó mâu thuẫn đợc giải quyết sự vật mới ra đời thay thế sự
vật cũ và quá trình lại tiếp tục.
Vì thế đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực bên trong của
sự phát triển.
2.2. Mâu thuẫn là hiện tợng khách quan và phổ biến.
Mâu thuẫn tồn tại khách quan trong các sự vật, hiện tợng. Nó không những
tồn tại đối lập, không phụ thuộc vào ý thức, ý chí con ngời mà còn qui định cả ý
thức, ý chí con ngời.
Mâu thuẫn mang tính chất phổ biến. Mâu thuẫn có trọng mọi sự vật, hiện t-
ợng của thế giới bao gồm cả tự nhiên, xã hội lẫn t duy con ngời. Mâu thuẫn có

Ví dụ: Nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp và nền kinh tế thị trờng là
điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của công cuộc đổi mới nền kinh tế ở Việt
Nam, hai nền kinh tế hoàn toàn khác nhau về bản chất và những biểu hiện của nó
nhng nó lại hết sức quan trọng vì nó là sự thống nhất tạo nên quá trình đổi mới
kinh tế ở Việt Nam. Thiếu sự thống nhất này nền kinh tế thị trờng ở Việt Nam
không thể tồn tại với ý nghĩa là chính nó.
Ví dụ: Lực lợng sản xuất - quan hệ sản xuất trong phơng thức sản xuất: khi
lực lợng sản xuất phát triển thì cùng với nó quan hệ sản xuất cũng phát triển, hai
mặt này chính là điều kiện tiền đề để cho sự phát triển của phơng thức sản xuất.
Lực lợng sản xuất là yếu tố động, luôn luôn vận động theo hớng hoàn thiện, quan
hệ sản xuất phải vận động theo để cho kịp với trình độ của lực lợng sản xuất, tạo
động lực phát triển lực lợng sản xuất và có tác dụng thúc đẩy nền kinh tế.
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Tuy nhiên, khái niệm thống nhất này cũng chỉ tơng đối. Bản thân khái niệm
đã nói lên tính chất tơng đối của nó: thống nhất của phái đối lập, song thống nhất
đã bao hàm trong nó sự đối lập.
Tồn tại trong một thể thống nhất, hai mặt đối lập luôn luôn tác động qua lại
với nhau, "đấu tranh" với nhau. Đấu tranh giữa các mặt đối lập là sự tác động qua
lại theo xu hớng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đó.
Sự thống nhất giữa các mặt đối lập trong cùng một sự vật không tách rời sự
đấu tranh chuyển hoá giữa chúng. Bởi vì các mặt đối lập cùng tồn tại trong một sự
vật thống nhất nh một chỉnh thể trọn vẹn nhng không nằm yên bên nhau mà điều
chỉnh chỉnh hoá lẫn nhau tạo thành động lực phát triển của bản thân sự vật. Sự đấu
tranh chuyển hoá bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt trong thế giới khách
quan thể hiện dới nhiều dạng khác nhau.
Ví dụ: lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội có giai cấp đối
kháng mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất tiên tiến với quan hệ sản xuất lạc hậu, kìm
hãm nó diễn ra gay gắt, quyết liệt. Chỉ có thông qua các cuộc cách mạng xã hội
bằng nhiều hình thức kể cả bạo lực mới có thể giải quyết đợc mâu thuẫn một cách

định, hội tụ đủ các điều kiện cần thiết mới chuyển hoá, bài trừ và phủ định lẫn
nhau. Trong giới tự nhiên chuyển hoá của các mặt đối lập thờng xuyên diễn ra một
cách tự phát, còn trong xã hội, sự chuyển hoá của các mặt đối lập nhất thiết phải
diễn ra thông qua hoạt động có ý thức của con ngời. Chuyển hoá các mặt đối lập
chính là lúc mâu thuẫn đợc giải quyết, sự vật cũng mất đi, sự vật mới ra đời, đó
chính là quá trình diễn biến rất phức tạp với nhiều hình thức phong phú.
Do đó không nên hiểu sự chuyển hoá lẫn nhau giữa các mặt đối lập chỉ là sự
hoán vị đổi vị trí một cách đơn giản, máy móc. Thông thờng thì mâu thuẫn chuyển
hoá theo hai phơng thức:
Phơng thức thứ nhất: Mặt đối lập này chuyển hoá thành mặt đối lập kia nh-
ng ở trình độ cao hơn, xét về mặt phơng diện chất của sự vật.
Ví dụ: Lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội phong kiến đấu
tranh chuyển hoá lẫn nhau để hình thành quan hệ sản xuất mới là quan hệ sản xuất
t bản chủ nghĩa và lực lợng sản xuất mới cao hơn về trình độ.
Phơng thức thứ hai: Có hai mặt chuyển hoá lẫn nhau để hình thành hai mặt
đối lập hoàn toàn.
Ví dụ: Nền kinh tế Việt Nam chuyển từ kế hoạch hoá tập trung, quan liêu
bao cấp sang cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng xã hội
chủ nghĩa.
Từ những mâu thuẫn trên cho ta thấy trong thế giới hiện thực, bất kỳ sự vật
hiện tợng nào cũng chứa đựng trong bản thân nó những mặt, những thuộc tính có
khuynh hớng phát triển ngợc chiều nhau. Sự đấu tranh chuyển hoá của các mặt đối
lập trong những điều kiện cụ thể tạo thành mâu thuẫn. Mâu thuẫn là hiện tợng
khách quan phổ biến của thế giới. Mâu thuẫn đợc giải quyết, sự vật cũ mất đi, sự
vật mới hình thành, sự vật mới lại nảy sinh các mặt đối lập và mâu thuẫn mới. Các
mặt đối lập này đấu tranh chuyển hoá và phủ định lẫn nhau để tạo thành sự vật
mới hơn. Cứ nh vậy mà các sự vật, hiện tợng trong thế giới khách quan thờng
xuyên biến đổi và phát triển không ngừng. Vì vậy mâu thuẫn là nguồn gốc là động
lực của mọi quá trình phát triển.
6

cùng một thành phần kinh tế vẫn cha đều nhau. Do vậy, việc hạch toán kinh doanh
trong cùng một thành phần kinh tế, phân phối và trao đổi sản phẩm tất yếu phải
thông qua hình thái hàng hoá - tiền tệ để thực hiện các mối quan hệ kinh tế đảm
bảo lợi lích giữa các tổ chức trong các thành phần với ngời lao động và giữa các tổ
chức kinh tế thuộc các thành phần với nhau.
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
II. Vị trí, vai trò của các thành phần kinh tế.
Mỗi thành phần kinh tế đều là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân Mặc
dù các thành phần kinh tế nàycó sự khác nhau về hình thức sở hữu, về cách thức
thu nhập. Tuy nhiên chúng đều xuất phát từ yêu cầu phát triển khách quan của nền
kinh tế và xã hội ta vàchúng có vị trí, vai trò nhất định trong một hệ thống kinh tế
thống nhất có sự quản lý của Nhà nớc.
1. Kinh tế Nhà nớc.
Kinh tế Nhà nớc bao gồm các doanh nghiệp Nhà nớc, các tài sản thuộc sở
hữu của Nhà nớc nh đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, các nguồn dự trữ, ngân
hàng, kể cả các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác. Đại hội toàn
quốc lần thứ VIII đã khẳng định rằng: Kinh tế Nhà nớc cần tập trung vào những
ngành, những lĩnh vực chủ yếu nh : Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, hệ thống tài
chính ngân hàng, bảo hiểm, những cơ sở sản xuất thơng mại. Nh vậy, vị trí của
kinh tế Nhà nớc là rất quan trọng và to lớn.
Kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ gắn bó hữu cơ với
các thành phần kinh tế khác, thể hiện trên các mặt sau: Kinh tế Nhà nớc tạo lực l-
ợng về kinh tế để Nhà nớc có thể thực hiện hữu hiệu chức năng định hớng, đòn
bẩy hỗ trợ các thành phần kinh tế khác phát triển có hiệu quả, thúc đẩy sự tăng tr-
ởng nhanh và lâu bền của toàn bộ nền kinh tế. Mặt khác, nó còn cung ứng những
hàng hoá, dịch vụ cần thiết trong một số lĩnh vực quan trọng nh : Giao thông,
thông tin liên lạc, quốc phòng, an ninh,... Đồng thời kinh tế Nhà nớc đảm bảo vai
trò can thiệp và điều tiết vĩ mô của Nhà nớc, khắc phục những khuyết tật của cơ
chế thị trờng, thực hiện một số chính sách xã hội.

Để đảm đơng vai trò và nhiệm vụ mà nền kinh tế giao phó, thành phần kinh
tế tập thể phải có sự đổi mới căn bản và đồng bộ về quan hệ sở hữu, quản lí và
quan hệ phân phối, áp dụng tiến bộ và công nghệ khoa học mới vào sản xuất, hoạt
động phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện tự chịu trách nhiệm với t cách pháp nhân
lời ăn lỗ chịu.
Sự tồn tại, phát triển của kinh tế hợp tác là một tất yếu kinh tế phù hợp với
con đờng tiến hoá tự nhiên của nền kinh tế nớc ta. Vị trí, vai trò của thành phần
kinh tế này đã đợc khẳng định và ngày càng phát huy tác dụng đặc biệt là trong kinh
tế hợp tác xã nông nghiệp.
3. Kinh tế t bản Nhà nớc.
Kinh tế t bản Nhà nớc ở nớc ta đa số là những doanh nghiệp nhỏ và vừa tập
trung trong ngành dịch vụ (64%). Tổng giá trị sản phẩm khu vực này tạo ra là 9%
GDP. Nó đã đóng vai trò không kém phần quan trọng trong đời sống kinh tế xã
hội ở nớc ta hiện nay, là cầu nối giữa sản xuất nhỏ và sản xuất lớn góp phần thúc
đẩy lực lợng sản xuất phát triển.
Lênin đã chỉ rõ Trong một nớc tiểu nông phải đi xuyên qua chủ nghĩa t
bản Nhà nớc tiến lên xã hội chủ nghĩa. Vận dụng t tởng đó Đảng ta đã chỉ rõ là
phải áp dụng một cách rộng rãi các hình thức t bản Nhà nớc để phát triển kinh tế
theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Thu hút đầu t nớc ngoài có ý nghĩa quan trọng
đối với sự phát triển thành phần kinh tế này. Đó là việc thu hút vốn, công nghệ và
9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý của thế giới, khu vực nhằm từng bớc gớp phần cấu
trúc lại nền kinh tế, tạo việc làm, tăng nguồn thu cho ngân sách. Vì vậy Việt Nam
cần tạo ra một môi trờng đầu t thuận lợi hơn, hấp dẫn hơn bằng cách đơn giản hoá
thủ tục đầu t, xây dựng đội ngũ cán bộ có trình độ đủ khả năng đảm đơng đợc
công việc, nâng cao hệ thống cơ sở hạ tầng và xây dựng hệ thống pháp luật ổn
định. Tạo lòng tin và giữ vững chữ tín với các đầu t nớc ngoài.
4. Kinh tế cá thể, tiểu chủ.
Sở hữu của thành phần kinh tế này là sở hữu t nhân, sản xuất kinh doanh


Nhờ tải bản gốc

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Music ♫

Copyright: Tài liệu đại học © DMCA.com Protection Status