***************************************************************************
MỤC LỤC
I. Tính bức thiết của vấn đề 2.
II. Nội dung 2.
1. Nhà nước
1.1 Nguồn gốc và bản chất của nhà nước 2
1.2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước 4
1.3 Chức năng cơ bản của nhà nước 5
1.4 Các kiểu và hình thức nhà nước 6
2. Vấn đề nâng cao vai trò của nhà nước trong điều kiện của nước ta hiện
nay 9
III. Kết luận 14
**********************************************************
I.TÍNH BỨC THIẾT CỦA VẤN ĐỀ
Nhà nước là một trong những hiện tượng cơ bản nhất, phức tạp nhất trong xã hội
có giai cấp. Nhà nước phát sinh, tồn tại và phát triển cũng với xã hội và chịu sự chi
phối của xã hội, đồng thời nó cũng là một tổ chức đặc biệt chuyên thực hiện những
nhiệm vụ và chức năng đặc thù, nắm giữ vai trò to lớn đối với sự phát triển của xã
hội. Việc nghiên cứu những vấn đề cơ bản nhất của nhà nước nhằm nêu ra các quy
luật phát triển chung của nhà nước giúp tạo tiền đề và tư tưởng khoa học cho các
khoa học pháp lí khác nghiên cứu sâu vào cụ thể từng vẫn đề của nhà nước.
***********************
II.NỘI DUNG
1.NHÀ NƯỚC
1.1.Nguồn gốc và bản chất của nhà nước.
a)Nguồn gốc của nhà nước:
Lịch sử cho thấy không phải khi nào xã hội cũng có nhà nước. Trong
xã hội nguyên thuỷ, do kinh tế còn thấp kém, chưa có sự phân hóa giai cấp, cho
nên chưa có nhà nước. Đứng đầu các thị tộc và bộ lạc là các tộc trưởng do nhân
dân bầu ra, quyền lực của những người đứng đầu thuộc về uy tín và đạo đức,
việc điều chỉnh các quan hệ xã hội được thực hiện bằng những quy tắc chung.

dụng bộ máy nhà nước để đàn áp, cưỡng bức các giai cấp khác trong khuôn
khổ lợi ích của giai cấp thống trị. Đó là bản chất của nhà nước theo nguyên nghĩa,
tức nhà nước của giai cấp bóc lột.
Theo bản chất đó, nhà nước không thể là lực lượng điều hòa sự xung đột
giai cấp, mà trái lại, nó càng làm cho mâu thuẫn giai cấp ngày càng gay gắt.
Cũng theo bản chất đó, nhà nước là bộ máy quan trọng nhất của kiến trúc thượng
tầng trong xã hội có giai cấp. Tất cả những hoạt động chính trị, văn hóa, xã hội
do nhà nước tiến hành, xét cho cùng, đều xuất phát từ lợi ích của giai cấp thống
trị.
Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng, cho dù được che giấu dưới hình thức
tinh vi như thế nào, cho dù có bị khúc xạ qua những lăng kính phức tạp ra sao,
nhà nước trong mọi xã hội có giai cấp đối kháng cũng chỉ là công cụ bảo vệ lợi
ích của giai cấp thống
trị.
1.2.Đặc trưng cơ bản của nhà nước:
a) Nhà nước quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định:
Khác với tổ chức thị tộc, bộ lạc thời nguyên thủy được hình thành trên cơ sở
những quan hệ huyết thống, Nhà nước được hình thành trên cơ sở phân chia dân
cư theo lãnh thổ mà họ cư trú. Quyền lực nhà nước có hiệu lực với mọi thành
viên trong lãnh thổ không phân biệt huyết thống. Đặc trưng này làm xuất hiện mối
quan hệ giữa từng người trong cộng đồng với nhà nước. Mỗi nhà nước được xác
định bằng một biên giới quốc gia nhất định.
b) Nhà nước có một bộ máy quyền lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế
đối với mọi thành viên trong xã hội
Khác với các cơ quan điều hành công việc chung trong thị tộc, bộ
lạc, nhà nước của giai cấp thống trị nào cũng có một bộ máy quyền lực
chuyên nghiệp. Bộ máy quyền lực đó bao gồm các đội vũ trang đặc biệt
(quân đội, cảnh sát, nhà tù, v.v.) và bộ máy quản lý hành chính. Nhà nước
thực hiện quyền lực của mình trên cơ sở sức mạnh cưỡng bức của pháp luật
và dùng các thiết chế bạo lực để pháp luật của mình được thực thi trong

chính trị cũng chỉ kéo dài chừng nào nó còn thực hiện chức năng xã hội đó của
nó”.
b) Chức năng đối nội và chức năng đối ngoại
Sự thống trị chính trị và sự thực hiện chức năng xã hội của nhà nước
thể hiện trong lĩnh vực đối nội cũng như trong đối ngoại.
Chức năng đối nội của nhà nước nhằm duy trì trật tự kinh tế, xã hội,
chính trị và những trật tự khác hiện có trong xã hội. Thông thường điều đó phải
được pháp luật hóa và được thực hiện nhờ sự cưỡng bức của bộ máy nhà nước.
Ngoài ra, nhà nước còn sử dụng nhiều phương tiện khác (bộ máy thông tin,
tuyên truyền, các cơ quan văn hóa, giáo dục ) để xác lập, củng cố tư tưởng, ý
chí của giai cấp thống trị, làm cho chúng trở thành chính thống trong xã hội.
Chức năng đối ngoại của nhà nước nhằm bảo vệ biên giới lãnh thổ quốc
gia và thực hiện các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội với các nhà nước khác
vì lợi ích của giai cấp thống trị cũng như lợi ích quốc gia, khi lợi ích quốc gia
không mâu thuẫn với lợi ích của giai cấp thống trị. Ngày nay, trong xu thế hội
nhập khu vực và quốc tế, việc mở rộng chức năng đối ngoại của nhà nước có tầm
quan trọng đặc biệt.
Cả hai chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước đều xuất phát từ lợi
ích của giai cấp thống trị. Chúng là hai mặt của một thể thống nhất. Tính chất của
chức năng đối nội quyết định tính chất chức năng đối ngoại của nhà nước;
ngược lại tính chất và những nhu cầu của chức năng đối ngoại có tác động mạnh
mẽ trở lại chức năng đối nội.
1.4. Các kiểu và hình thức nhà nước:
Kiểu nhà nước là khái niệm dùng để chỉ bộ máy thống trị đó thuộc về giai
cấp nào, tồn tại trên cơ sở chế độ kinh tế nào, tương ứng với hình thái kinh tế - xã
hội nào.
Mỗi kiểu nhà nước lại có thể tồn tại dưới các hình thức khác nhau. Hình
thức nhà nước là khái niệm dùng để chỉ cách thức tổ chức và phương thức thực
hiện quyền lực nhà nước. Nói cách khác đó là hình thức cầm quyền của giai cấp
thống trị.

trong đó hình thức cộng hoà Đại nghị là hình thức điển hình và phổ biến nhất.
Trong thực tế, nhằm thích ứng với điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia, các
hình thức cụ thể của nhà nước tư sản hiện đại lại có sự khác nhau khá lớn, về chế
độ bầu cử, chế độ tổ chức một viện hay hai viện, về nhiệm kỳ tổng thống, về sự
phân chia quyền lực giữa tổng thống và nội các.
Hình thức của nhà nước tư sản là rất phong phú nhưng không làm thay
đổi bản chất của nó - đó là công cụ của giai cấp tư sản dùng để áp bức thống trị
giai cấp vô sản và quần chúng lao động để bảo vệ lợi ích và quyền thống trị của
giai cấp tư sản. V.I.Lênin đã chỉ ra: “Những hình thức của nhà nước tư sản thì
hết sức khác nhau, nhưng thực chất chỉ là một: chung quy lại thì tất cả những
nhà nước ấy, vô luận thế nào, cũng tất nhiên phải là nền chuyên chính tư sản".
Tuy nhiên,sự ra đời chế độ dân chủ tư sản là một bước tiến về chất trong
sự phát triển của nhà nước. Nó đã kết tinh được những giá trị dân chủ được
sáng tạo ra trong thời kỳ trước khi giai cấp công nhân cầm quyền, đồng thời thể
hiện được những nhân tố mang tính nhân loại, mang tính nhân dân chứa đựng
trong một số chuẩn mực dân chủ đang được thực hiện ở các nước tư bản chủ
nghĩa. Sự phát triển hợp quy luật của các giá trị đó là những nhân tố nội tại dẫn
tới phủ định chủ nghĩa tư bản. Nền dân chủ vô sản với tư cách là nền dân chủ
cao về chất so với dân chủ tư sản cũng chỉ ra đời một khi biết kế thừa, phát triển
toàn bộ những giá trị dân chủ mà loài người đã sáng tạo ra trong lịch sử, đặc biệt
là những giá trị dân chủ đạt được trong chủ nghĩa tư bản.
Nhà nước vô sản. Nhà nước vô sản là một kiểu nhà nước đặc biệt trong
lịch sử. Tính chất đặc biệt của nó trước hết là ở chỗ nó chỉ tồn tại trong thời kỳ
quá độ lên chủ nghĩa cộng sản, nó là kiểu nhà nước cuối cùng trong lịch sử
của xã hội loài người. C.Mác khẳng định: "Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã
hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã
hội kia. Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị, và nhà nước của
thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai
cấp vô sản".
Sự tồn tại của nhà nước vô sản trong thời kỳ quá độ này là tất yếu vì trong

thể của thời điểm xác lập nhà nước ấy, tùy thuộc vào tương quan lực lượng giữa
các giai cấp và khối liên minh giai cấp tạo thành cơ sở xã hội của nhà nước, tùy
thuộc vào nhiệm vụ kinh tế - chính trị - xã hội mà nhà nước đó phải thực hiện, tùy
thuộc vào truyền thống chính trị của dân tộc. Hình thức cụ thể của nhà nước trong
thời kỳ quá độ có thể rất khác nhau, nhưng bản chất của chúng chỉ là một: chuyên
chính cách mạng của giai cấp vô sản.
2.VẤN ĐỀ NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TA TRONG ĐIỀU
KIỆN HIỆN NAY
Phát huy vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở nước ta hiện nay chính là cách thiết thực góp phần bảo đảm công
bằng xã hội, vì sự phát triển dân chủ, văn minh của đất nước, song vẫn giữ
được bản sắc chính trị - xã hội của dân tộc trong thời kỳ hội nhập toàn cầu.
Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một trong những
vấn đề căn bản của triết lý phát triển ở Việt Nam hiện nay. Không phải đến khi
khủng hoảng tiền tệ xuất phát từ Mỹ năm 2008 gây ảnh hưởng lan tỏa ra hầu khắp
thế giới như hiện nay, cùng những giải pháp cơ bản mà các nước đang sử dụng với
hy vọng ngăn ngừa những kết cục bi thảm về mặt kinh tế - xã hội do khủng hoảng
đó gây ra, chúng ta mới thấy tính phi lý của cái gọi là “thị trường tự do”, “bàn tay
vô hình”. Từ rất sớm, chúng ta đã khẳng định, nền kinh tế mà chúng ta đang xây
dựng phải có sự quản lý của Nhà nước. Kiên trì tư tưởng đó, tại Đại hội X, Đảng ta
nhấn mạnh sự cần thiết phải “bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế của Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”.
Ở Việt Nam hiện nay, vai trò của Nhà nước đối với kinh tế không chỉ xuất phát từ
yêu cầu phổ biến của quá trình phát triển kinh tế thị trường, mà còn xuất phát từ
tính đặc thù của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bài viết này
chỉ tập trung vào khía cạnh thứ hai vừa nêu.
Thị trường, kinh tế thị trường là một kiểu quan hệ giữa người với người trong sản
xuất, trao đổi và tiêu dùng, nên mang đậm dấu ấn của quan hệ xã hội, của thể chế
chính trị mà nền kinh tế đó tồn tại. Với mức độ đáng kể, sự phát triển kinh tế thị
trường ở Việt Nam hiện nay bị chi phối và nhằm phục vụ cho định hướng xã hội

nước - để định hướng, can thiệp vào lĩnh vực phân phối và phân phối lại theo
hướng ưu tiên phân phối theo lao động và qua phúc lợi xã hội; kết hợp tăng trưởng
kinh tế với thực hiện công bằng xã hội; hoạch định các chính sách xóa đói, giảm
nghèo, đền ơn đáp nghĩa
Đặc biệt, trong sự phát triển kinh tế thị trường ở nước ta, Nhà nước có vai trò to
lớn trong việc bảo đảm sự ổn định vĩ mô cho phát triển và tăng trưởng kinh tế. “ổn
định” ở đây thể hiện sự cân đối, hài hòa các quan hệ nhu cầu, lợi ích giữa người và
người, tạo ra sự đồng thuận xã hội trong hành động vì mục tiêu phát triển của đất
nước. Tính đúng đắn, hợp lý và kịp thời của việc hoạch định và năng lực tổ chức
thực hiện các chính sách phát triển vĩ mô do Nhà nước đảm nhiệm là điều kiện tiên
quyết nhất hình thành sự đồng thuận đó. Là những công cụ tạo ra sự đồng thuận xã
hội, từ đó mà có ổn định xã hội cho phát triển và tăng trưởng kinh tế, các chính
sách, pháp luật của Nhà nước, một mặt, phải phản ánh đúng những nhu cầu chung
của xã hội, của mọi chủ thể kinh tế ; mặt khác, phải tôn trọng tính đa dạng về nhu
cầu, lợi ích cụ thể của các chủ thể đó.
Nhà nước ta cũng có vai trò to lớn trong việc bảo đảm gia tăng phúc lợi xã hội, bởi
mục tiêu căn bản của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam là góp phần thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn
minh”. Có chính sách xã hội hợp lý; bảo đảm phúc lợi ngày một gia tăng nhờ hiệu
quả tác động của chính sách kinh tế tiến bộ do Nhà nước hoạch định và tổ chức
thực hiện bằng những nỗ lực của nhiều chủ thể kinh tế khác nhau là nhân tố có
vai trò quyết định trong vấn đề này.
Công bằng xã hội là một động lực của sự phát triển xã hội nói chung, của sự phát
triển và tăng trưởng kinh tế bền vững nói riêng. Một trong những mục tiêu của quá
trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Nhà nước
hướng tới là xóa bỏ tình trạng vi phạm công bằng xã hội. Đây là một nhiệm vụ lâu
dài. Ở nước ta hiện nay, công bằng xã hội trên lĩnh vực kinh tế được biểu hiện
không chỉ ở chỗ lao động ngang nhau thì được hưởng thụ ngang nhau, mà còn ở
chỗ cống hiến - đóng góp cả về vật chất lẫn tinh thần trong quá khứ cũng như trong
hiện tại - ngang nhau cho sự phát triển đất nước thì được hưởng ngang nhau. Từ

Muốn sản xuất phải có an toàn về môi trường xã hội, môi trường kinh doanh, môi
trường an ninh - trật tự, an toàn trong quan hệ giữa người và người, giữa doanh
nghiệp và các cơ quan công quyền Ngoài những nỗ lực của nhà nước trong sự
đồng tình của nhân dân, không lực lượng nào khác có thể tạo lập được những yêu
cầu an toàn như vậy.
Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, sự giao lưu kinh tế, hội nhập kinh tế quốc tế
của mọi quốc gia chỉ có hiệu quả cao, khi có tác nhân khởi thủy từ phía nhà nước,
được hỗ trợ đắc lực từ phía nhà nước. Bằng chính sách hội nhập đúng đắn và năng
lực tổ chức thực hiện có hiệu quả chính sách đó, nhà nước góp phần khởi đầu và có
tác động tích cực vào quá trình thiết lập quan hệ quốc tế. Đại diện cho đất nước
tham gia vào các quá trình soạn thảo và thông qua chuẩn mực luật pháp kinh tế,
các hiệp định kinh tế, các nghị định thư , Nhà nước ta góp phần tạo cho chủ thể
kinh tế của đất nước vị trí có lợi trong quan hệ kinh tế quốc tế. Sự kiện đàm phán
gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) thành công là chứng minh rõ rệt cho
điều này.
Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay cũng còn những hạn chế
đáng kể: thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chưa được xây
dựng đồng bộ, vận hành suôn sẻ; quản lý nhà nước về kinh tế còn nhiều bất cập;
chưa có giải pháp mang tầm đột phá để kinh tế nhà nước thực sự hoàn thành tốt
chức năng chủ đạo trong nền kinh tế; kinh tế tập thể còn rất yếu kém; năng lực
cạnh tranh của nền kinh tế thấp; chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng
kinh tế và bảo vệ môi trường
Để nâng cao hơn nữa hiệu quả, hiệu lực tác động của Nhà nước tới phát triển nền
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, Nhà nước
cần sớm hoàn thiện thể chế của nền kinh tế thị trường, đặc biệt là hoàn thiện hệ
thống pháp luật về sở hữu. Hệ thống luật này phải khẳng định và bảo vệ sự tồn tại
khách quan, lâu dài tính đa dạng của các hình thức sở hữu; bảo vệ các quyền và lợi
ích hợp pháp của các chủ sở hữu. Cần xác định rõ, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu
của Nhà nước ta là cung cấp môi trường pháp lý tin cậy cho các chủ thể kinh tế