Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Mở Đầu
Trong sự nghiệp đổi mới đất nớc những năm gần đây, Đảng ta đã xác định
xây dựng kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt;
đã dành nhiều trí tuệ, công sức cho việc củng cố hoàn thiện, phát huy vai trò
nhà nớc. Nhiều hội nghị Trung ơng, Bộ chính trị đã tập trung bàn bạc và ra nghị
quyết, đề ra các chủ trơng, giải pháp về công tác xây dựng, hoàn thiện và nâng
cao vai trò nhà nớc; khẳng định các quan điểm, nguyên tắc và định hớng lớn chỉ
đạo quá trình củng cố, hoàn thiện, đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà
nớc, chỉ rõ nội dung lãnh đạo của Đảng đối với nhà nớc.
Bên cạnh những kết quả bớc đầu quan trọng đã đạt đợc trong quá trình đổi
mới, công tác xây dựng và hoàn thiện tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nớc
ta vẫn còn không ít khuyết điểm yếu kém. Chính vì vậy đại hội IX của Đảng
xác định công tác đẩy mạnh cải cách tổ chức, hoạt động, nâng cao vai trò của
bộ máy nhà nớc là một trong những vấn đề quan trọng bậc nhất để thực hiện
thành công các mục tiêu, nhiệm vụ mà Đảng đề ra trong kế hoạch 5 năm (2001-
2005) và chiến lợc kinh tế xã hội 10 năm (2001-2010).
Nhận thấy sự quan trọng của vấn đề nhà nớc trong giai đoạn hiện nay, tôi
chọn vấn đề Nhà nớc và vấn đề nâng cao vai trò của nhà nớc trong điều
kiện hiện nay ở nớc ta làm đề tài tiểu luận của mình với mục đích làm rõ hơn
khái niệm nhà nớc và từ đó phân tích một số khía cạnh của vấn đề phát huy
vai trò nhà nớc XHCN Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Tôi hi vọng tiểu luận sẽ góp phần chỉ rõ những khó khăn, những khuyết
điểm cũng nh một số chủ trơng, nhiệm vụ của việc phát huy vai trò nhà nớc,
góp phần xây dựng nhà nớc XHCN Việt Nam ngày càng tốt đẹp hơn.
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Chơng 1: Nhà Nớc
I. Nguồn gốc nhà nớc
Vận dụng quan điểm duy vật về lịch sử vào việc nghiên cứu sự phát triển
xã hội đã đa đến lí luận khoa học về nhà nớc,về nguồn gốc và bản chất của nhà

hiện chế độ ngời bóc lột ngời.
- Quan hệ ngời áp bức ngời thay thế quan hệ bình đẵng, hợp tác, tơng trợ.
Sự đói kháng giai cấp ngày càng sâu sắc.
- Quyền thừa kế các chức vụ xã hội thay thế quyền bầu cử của nhân dân.
Quyền lực của các thủ lĩnh đợc củng cố và tăng cờng, và họ trở thành lực lợng
đối lập với nhân dân.
- Các cơ quan của thị tộc, bộ lạc dần dần thoát khỏi gốc rễ của nó trong
nhân dân. Từ chỗ là công cụ của nhân dân, các tổ chức đó trở thành cơ quan đối
lập, thống trị và áp bức nhân dân.
Xã hội có nhà nớc đầu tiên trong lịch sử nhân loại là xã hội nô lệ. Nhà nớc
đó là một thiết chế có tiền thân của mình từ những tổ chức phi chính trị xuất
hiện ngay trong xã hội thị tộc, bộ lạc. Khi xuất hiện giai cấp, chức năng của
thiết chế ấy thay đổi từ việc bảo vệ lợi ích chung thành công cụ bảo vệ lợi ích
của một giai cấp. Ph Ang-ghen viết:
Lúc đầu xã hội, bằng sự phân công giản đơn trong lao động, thiết lập ra
những cơ quan đặc thù để bảo vệ những lợi ích chung của mình. Nhng với thời
gian, các cơ quan ấy, mà cơ quan chủ chốt là chính quyền nhà nớc, do phục vụ
lợi ích riêng của mình, đã từ chỗ là tôi tớ của xã hội biến thành chủ nhân của xã
hội .
Nói về nguồn gốc nhà nớc:
Ph Ang-ghen viết: Nhà nớc nảy sinh chủ yếu và trực tiếp từ sự đối lập
giai cấp .
Tiếp theo t tởng đó, trong tác phẩm Nhà nớc và cách mạng (1917)
V.I.Lenin đã phê phán quan điểm sai lầm của bọn cơ hội (Bec-stanh, Cau-xki)
về vấn đề nhà nớc và cách mạng, qua đó đã tiếp tục phát triển lý luận về những
vấn đề này. Ông quan niệm: Nhà nớc là sản phẩm và biểu hiện của những mâu
thuẫn giai cấp không thể điều hoà đợc. Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào
mà, về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà đợc, thì
nhà nớc xuất hiện. Và ngợc lại: sự tồn tại của nhà nớc chứng tỏ rằng những mâu
thuẫn giai cấp là không thể điều hoà đợc .

với mọi thành viên. Biên giới quốc gia xuất hiện, trong đó đồng thời tồn tại
nhiều giai cấp, tầng lớp xã hội.
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Đặc trng thứ hai: Có một hệ thống các cơ quan quyền lực chuyên nghiệp
mang tính cỡng chế với mọi thành viên trong xã hội. Hệ thống đó bao gồm
những quân đội vũ trang đặc biệt (đó là quân đội nhà nghề, cảnh sát vũ trang,
toà án, nhà tù, pháp luật...), bộ máy hành chính quan liêu thực hiện chức năng
cai trị và đợc trả lơng.
Lê nin viết: Quân đội thờng trực và cảnh sát là những công cụ vũ lực
chủ yếu của quyền lực nhà nớc .
Những ngời đại diện cho nhà nớc thực hiên quyền lực của mình trên cơ sở
sức mạnh cỡng bức của pháp luật. Nh vậy các cơ quan quyền lực đều từ xã hội
mà ra, song chúng ngày càng thoát ly khỏi nhân dân và đối lập với nhân dân.
Đặc trng thứ ba: Nhà nớc đặt ra chế độ thuế khoá - một chế độ đóng góp
có tính cỡng bức để nuôi sống bộ máy cai trị. Trong xã hội có giai cấp, chính
quần chúng lao động buộc phải đóng góp của cải để nuôi sống bộ máy áp bức
mình. Ph Ang-ghen viết: Nắm đợc quyền lực công cộng và quyền thu thuế,
bọn quan lại, với t cách là những cơ quan của xã hội, đợc đặt lên trên xã hội .
Nhà nớc sống đợc là nhờ sự chu cấp của nhân dân bằng cỡng bức hay tự nguyện
hoặc phối hợp cả hai.
2.2. Chức năng của nhà nớc
Nhà nớc có hai chức năng cơ bản là chức năng đối nội và chức năng đối
ngoại.
2.2.1. Chức năng đối nội
Buộc các giai cấp bị áp bức phải phục tùng quyền lực của nhà nớc. Bảo
đảm sự thống trị của giai cấp bóc lột đối với toàn xã hội về mọi mặt. Nhà nớc
của giai cấp bóc lột sử dụng một cách thờng xuyên và có hệ thống những công
cụ bạo lực để duy trì các giai cấp bị áp bức trong vòng trật tự , đàn áp các
cuộc đấu tranh cách mạng của quần chúng nhân dân, sử dụng bộ máy thông tin

trên sự đối kháng giai cấp, còn nhà nớc vô sản là một kiểu nhà nớc đặc biệt -
nhà nớc không còn nguyên nghĩa - tơng ứng với thời kì quá độ chủ nghĩa t bản
lên chủ nghĩa công sản.
Trong mỗi kiểu lại có những hình thức nhà nớc khác nhau. Hình thức
nhà nớc là khái niệm dùng để chỉ cách thức tổ chức và phơng thức thực hiện
quyền lực nhà nớc.
Tổ chức quyền lực nhà nớc bị quy định bởi bản chất giai cấp của nhà nớc,
bởi cơ cấu giai cấp - xã hội, bởi truyền thống chính trị...
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Về nhà nớc chủ nô, Arixtot (384-322 trCN) cho rằng cần thiết phải củng
cố nhà nớc chủ nô. Theo ông, ngời này có ích và có đức là làm nô lệ, ngời kia
có ích và có đức là làm chủ nô. Tất cả đều có lợi ích chung.
Nhng thực ra trong nhà nớc nô lệ: Dù là chỉnh thể gì ? quân chủ hay cộng
hoà; quý tộc hay dân chủ cũng đều là nhà nớc chủ nô, để bảo vệ quyền lợi của
chúng.
Nhà nớc t sản: Đây là chính quyền của giai cấp t sản, là công cụ bảo vệ
quan hệ bóc lột của giai cấp t sản.
Chúng cũng có nhiều hình thức nh chế độ cộng hoà đại nghị, quân chủ lập
hiến.
Các nhà nớc cộng hoà t sản lại đợc tổ chức dới những hình thức khác nhau:
Chế độ cộng hoà đại nghị, chế độ tổng thống...trong đó còn có sự khác nhau về
bầu cử, chế độ một viện hay hai viện, về nhiệm kì tổng thống...Nhng sự khác
nhau về hình thức không làm thay đổi bản chất của nó - là nền chuyên chính
của giai cấp t sản đối với các giai cấp và tầng lớp khác trong xã hội.
Lenin viết: Hình thức nhà nớc t sản thì hết sức khác nhau, nhng thực chất
chỉ là một. Chung quy tất cả những nhà nớc ấy, vô luận thế nào cũng là nền
chuyên chính t sản.
2. Nhà nớc XHCN - sự tự tiêu vong của nhà n ớc
Muốn xoá bỏ ách áp bức bóc lột và sự tha hoá con ngời, giai cấp công