Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
phòng giáo dục & đào tạo huyện
trờng thcs

sáng kiến kinh nghiệm
______________________________
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để
giờ học có hiệu quả hơn?
ngời thực hiện :
trờng :
Năm học 2007 - 2008
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 1 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
đặt vấn đề
Nh chúng ta biết thế giới đã bớc sang thế kỷ 21 cùng với sự phát triển sâu rộng
của khoa học kĩ thuật và công nghệ. Trớc bối cảnh thế giới đang tiến gần đến một
nền kinh tế trong phạm vi toàn cầu, sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin.
Việt Nam cũng trên đà phát triển và xem giáo dục là công cụ mạnh nhất để theo kịp
với các nớc phát triển trên thế giới.
Trong những năm gần đây, nghị quyết của Đại hội Đảng và nhiều văn kiện khác
của nhà nớc, của Bộ Giáo dục- Đào tạo đều nhấn manh việc đổi mới phơng pháp là
một nhiệm vụ quan trọng của tất cả các cấp học và bậc học ở nớc ta, nhằm đào tạo
những con ngời tích cực, tự giác, năng động sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề,
vận dụng kiến thức vào cuộc sống. Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 của ban chấp hành
trung ơng khóa VIII về những giải pháp chủ yếu trong giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ:
Đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một
chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo của ngời học.
Từng bớc áp dụng những phơng pháp tiên tiến và phơng tiện hiện đại vào
quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học
sinh , .

I . Cơ sở lý luận
Quy luật của quá trình dạy học là từ trực quan sinh động đến t duy trìu tợng,
song quá trình nhận thức đó đạt hiệu quả cao hay không còn phụ thuộc vào phơng
pháp giảng dạy của thầy và quá trình tiếp thu kiến thức của trò.
Vật lý là một trong những môn học có u thế trong việc phát huy tính tích cực
chủ động sáng tạo của học sinh, trong đó sách giáo khoa là một trong những phơng
tiện thể hiện phơng pháp dạy học tích cực. Trong chơng trình vật lý 6, học sinh đã
nhiều lần tập đa ra Dự đoán và đợc giáo viên hớng dẫn làm thí nghiệm để kiểm tra
tính đúng đắn của dự đoán. Đến lớp 7 phơng pháp nghiên cứu đó cần đợc phát triển
và nâng cao hơn cần hớng dẫn học sinh thờng xuyên đa ra nhiều dự đoán khác nhau
về cùng một hiện tợng và tự lực đề xuất các phơng án làm thí nghiệm để kiểm tra dự
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 3 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
đoán. Đặc biệt trong chơng trình vật lý 7 có sử dụng nhiều đến phơng pháp thực
nghiệm, tiếp tục rèn luyện cho học sinh kĩ năng làm thí nghiệm và từ thí nghiệm rút
ra kiến thức của bài học. Bên cạnh việc áp dụng phơng pháp thực nghiệm cần phải sử
dụng phơng pháp suy luận lôgic mới có thể rút ra kết luận khoa học. Chẳng hạn nh
căn cứ vào quan sát thí nghiệm, rút ra đợc các dạng giống nhau cho nhiều trờng hợp,
dạng đặc biệt của một trờng hợp , xác định mối quan hệ định lợng giữa các hiện t-
ợng, xử lí sự chênh lệch giữa các số liệu áp dụng luận 3 đoạn để suy ra hệ quả
II . Cơ sở thực tiễn
Trớc đây trong khi giảng dạy các môn học giáo viên chỉ chú trọng đến khối lợng
kiến thức cần truyền đạt mà coi nhẹ phơng pháp học tập và nghiên cứu mang tính
đặc thù của từng môn . Vật lý là môn khoa học thực nghiệm thế nhng tình trạng phổ
biến hiện nay vẫn là :
- Hầu hết các bài dạy cha có đủ dụng cụ thí nghiệm cần thiết cho học
sinh .
- Kĩ năng làm thí nghiệm của học sinh vẫn còn hạn chế .
- Dụng cụ thí nghiệm còn thiếu hoặc không đồng bộ, chất lợng kém .

III. Những biện pháp thực hiện.
Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, các tri thức vật lí hoá là sự khái quát hoá
các kết quả nghiên cứu thực nghiệm và các hiện tợng diễn ra trong đời sống. Dựa
trên các thí nghiệm học sinh thực hiện đợc các thao tác t duy để tiếp thu tri thức mới.
Bài học có thí nghiệm kích thích óc tò mò khám phá khoa học, ham hiểu biết, rèn
luyện óc độc lập suy nghĩ và t duy sáng tạo cho học sinh.
Sau đây tôi xin đợc chia sẻ một số kinh nghiệm cũng nh đợc trao đổi với các
đồng nghiệp về biện pháp tổ chức học sinh tiếp thu kiến thức và đặc biệt là việc làm
thí nghiệm để để đạt hiệu quả trong bài học:
1.Chuẩn bị thí nghiệm
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 5 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
Nói chung thí nghiệm phải kích thích đợc hứng thú óc sáng tạo của học sinh.
Muốn đạt đợc điều đó giáo viên phải tìm hiểu thật kỹ nội dung bài dạy, các thí
nghiệm sẽ làm.
Ví dụ: khi nghiên cứu ảnh của một vật tạo bởi gơng phẳng tức là phải trả lời đợc câu
hỏi: ảnh của một vật tạo bởi gơng phẳng có hứng đợc trên màn chắn không? Từ đó
giáo viên xác định rõ mục đích thí nghiệm, lựa chọn các dụng cụ thí nghiệm cần
thiết cho phù hợp. Các dụng cụ thí nghiệm phải đơn giản dễ làm và chất lợng tốt
đảm bảo độ chính xác cao.
Trong quá trình giáo dục rất cần có óc sáng tạo của giáo viên để có đợc các
dụng cụ thí nghiệm phù hợp, vì không phải dụng cụ thí nghiệm nào cũng có và cũng
hoạt động tốt, nhiều khi giáo viên phải tự tạo ra các dụng cụ thí nghiệm phục phụ
cho giảng dạy.
Để kích thích thị giác giáo viên cũng cần phải chọn các thí nghiệm có đồ
dùng màu sắc tơng phản bắt mắt giúp học sinh quan sát tốt hơn.
Thí nghiệm thành công tức là phải đợc chuẩn bị kỹ, làm đi làm lại nhiều lần
nếu thất bại sẽ phá vỡ tiến trình bài học gây tâm lí hoang mang thất vọng đối với học
sinh. Điều không thể thiếu đợc là giáo viên phải chuẩn bị hệ thống câu hỏi hớng dẫn

Trong mỗi tiết dạy có thí nghiệm, giáo viên có thể phát huy tính tích cực học tập của
học sinh ở những mức độ khác nhau(có thể giáo viên thực hiện, có thể giáo viên điều
khiển học sinh thực hiện một vài phần, có thể để học sinh tự thực hiện hoàn toàn )
Ví dụ : ở bài Sự truyền ánh sáng
Khi nghiên cứu về đờng truyền ánh sáng đầu tiên giáo viên phải yêu cầu học
sinh đọc sách giáo khoa để thu thập thông tin để tìm hiểu mục đích của thí nghiệm,
dụng cụ thí nghiệm và cách tiến hành thí nghiệm. Giáo viên yêu cầu học sinh bố trí
thí nghiệm nh hình 2.1 trong SGK và quan sát ánh sáng phát ra từ dây tóc đèn pin
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 7 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
bằng ống thẳng và ống cong sau đó yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: ánh sáng từ
dâytóc đèn pin truyền trực tiếp đến mắt ta theo ống thẳng hay ống cong?
Để trả lời đợc câu hỏi này học sinh phải tự làm thí nghiệm, quan sát tìm tòi đ-
ợc những thông tin cần thiết cho quan niệm đờng truyền của ánh sáng. Tiếp theo yêu
cầu học sinh xử lí thông tin bằng thí nghiệm kỉêm tra( bố trí thí nghiệm nh hình 2.2
SGK) với thí nghiệm này học sinh kiểm tra xem khi không dùng ống ánh sáng có
truyền đi theo đờng thẳng không? Việc xử lí thông tin này đòi hỏi học sinh phải suy
nghĩ tìm tòi, tiến hành thí nghiệm, lựa chọn thông tin đã thu thập ở thí nghiệm hình
2.1 để tìm ra lời giải đáp đúng về đờng truyền của ánh sáng. Từ đó học sinh phải
hoàn thành đợc phần kết luận trong SGK(Đờng truyền của ánh sáng trong không khí
là đờng thẳng)
Để phát huy hiệu quả các thí nghiệm học sinh tự tìm tòi kiến thức một cách
chủ động sáng tạo. Điều vô cùng quan trọng là giáo viên phải biết kết hợp thí
nghiệm với hệ thống câu hỏi dẫn dắt. ở chơng II phần Âm học hầu hết các thí
nghiệm biểu diễn và thí nghiệm kiểm chứng để xây dựng và mở rộng kiến thức. Ví
dụ bài Nguồn âm ngoài các dụng cụ nh dây cao su, trống, âm thoa giáo viên có
thể tạo thêm một thí nghiệm nhạc cụ (đàn ống nghịêm) và hớng cho học sinh tự làm
và kiểm tra đợc kết luận. Với thí nghiệm củng cố này học sinh sẽ rất hứng thú và
nắm vững đợc đặc điểm của nguồn âm đó là Vật dao động phát ra âm . Có làm đ-

- Bộ đàn ống nghiệm gồm 7 ống nghiệm đã đợc các tổ đổ nớc với các mực khác
nhau.
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 9 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
III. Tổ chức hoạt động dạy và học.
hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
*Hoạt động 1: (5ph) Tổ chức tình huống học tập
GV: Yêu cầu học sinh tìm hiểu mục tiêu của ch-
ơng II.
GV: Chơng âm học nghiên cứu các hiện tợng gì?
HS: Đọc mởbài và nêu mục đích của bài
GV: Vậy âm thanh đợc tạo ra nh thế nào ta nghiên
cứu bài hôm nay.
*Hoạt động 2: Nhận biết nguồn âm (10ph)
GV: Yêu cầu học sinh đọc thông tin C1 và giữ yên
lặng 1phút để trả lời câu hỏi C1.
GV: Thông báo (vật phát ra âm gọi là nguồn âm)
HS: Lấy ví dụ về nguồn âm(3 em)
HS: Trả lời câu hỏi C2
*Hoạt động 3: Tìm hiểu đặc điểm chung của
nguồn âm(20 ph)
Thí nghiệm 1:
GV: Yêu cầu học sinh nghiên cứu thí nghiệm
H10.1 SGK và yêu cầu học sinh cho biết mục đích
thí nghiệm và đọc C3.
HS: Nêu dụng cụ thí nghiệm và cách tiến hành thí
nghiệm.
I. Nhận biết nguồn âm
Vật phát ra âm gọi là nguồn

GV: Qua các thí nghiệm trên em hãy cho biết làm
thế nào để vật phát ra âm?
GV: Bằng cách nào để kiểm tra vật đó có dao
Thí nghiệm 2: H10.2 SGK
Thí nghiệm 3: H10.3 SGK
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 11 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
động không?
HS: Trả lời câu hỏi và hoàn thành kết luận trong
SGK
* Hoạt động 4: Vận dụng củng cố hớng dẫn về
nhà.
1/ Vận dụng.
GV: Yêu cầu họcc sinh thảo luận và trả lời C6,
C7, C8.
HS: Nhận xét.
GV: Gọi học sinh làm thí nghiệm củng cố sau đó
trả lời câu hỏi C9 SGK
2/ Củng cố
GV:Các vật phát ra âm có chung đặc điểm gì?
HS: đọc phần có thể em cha biết
GV: Bộ phận nào trong cổ phát ra âm( cổ họng
phát ra âm do dây âm thanh trong cổ dao động)
HS: Nêu phơng án kiểm tra (Đặt tay vào sát ngoài
cổ họng)
3/ Hớng dẫn về nhà.
Học bài và làm bài tập 10.1 đến 10.5 SBT.
Làm lại các thí nghiệm trong điều kiện cụ thể (ở
gia đình), quan sát sự các vật khi phát ra âm.

31% 42% 27% 43.5% 46.5% 0
7C
31% 40.5% 28.5% 41.2% 47.5% 0
Nh vậy , so với đầu năm thì tỷ lệ % học sinh tiếp thu và hiểu bài ngay tại lớp
tăng lên rõ rệt, tỷ lệ khá giỏi tăng, giảm tỷ lệ học sinh trung bình và không có học
sinh yếu kém, điều đáng kể hơn cả là tính năng động và khả năng tự lập của các em
thể hiện khá roc rệt, quan hệ thầy trò trở lên gần gũi hơn. Trong giờ học khoảng cách
giữa thầy và trò đợc thu hẹp. Học sinh mạnh dạn hỏi thầy, trình bày quan điểm và
lập trờng của mình, mở rộng giao tiếp và t duy của các em.
Qua việc áp dụng phơng pháp đổi mới trên, chúng tôi đã rút ra một số bài học
sau:
C. Bài học rút ra.
Việc đổi mới phơng pháp giảng dạy là vấn đề cấp bách góp phần nâng cao
chất lợng giáo dục. Tuy nhiên cũng giống nh các hoạt động khác trong nhà trờng
nhân tố quyết định vẫn là đội ngũ giáo viên. Theo tôi ngời thầy phải có nhận thức
đúng, yêu nghề, chăm chỉ có sự chuẩn bị kĩ ( sau khi đã nghiên cứu kĩ bài dạy) các
thí nghiệm phải đợc thầy chủ động tiến hành trớc nhiều lần, với các phơng thức khác
nhau để chọn ra phơng pháp hay nhất, học sinh dễ áp dụng khai thác đợc tốt kiến
thức từ các thí nghiệm này, học sinh phải tự mình đợc làm các thí nghiệm, ngôn ngữ
của thầy phải trong sáng, chính xác, trình bày ngắn gọn xúc tích để học sinh tiếp thu
bài nhanh. Bên cạnh đó ngời thầy phải luôn tìm tòi, sáng tạo, học tập, lắng nghe ý
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 13 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
kiến góp ý của đồng nghiệp, rút ra kiến thức mang tính tinh chắc thực tiễn và vận
dụng phơng pháp tốt nhất cho mỗi bài dạy.
Môn Vật lí là môn khoa học thực nghiệm rất gần với cuộc sống đó là thuận lợi
nhng để khai thác hết hiệu quả của từng tiết học theo tôi là vô cùng khó cho nên
chắc chắn trên đây cũng chỉ là những kinh nghiệm nhỏ của tôi cũng nh của nhóm
Vật lý trờng THCS Quang Trung chúng tôi.

5. cơ sở thực tiễn 2
6. Biện pháp thực hiện 3
7. áp dụng vào một trờng hợp cụ thể 7
7. Bài học kinh nghiệm 11
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 15 of 16
Sáng kiến kinh nghiệm: Năm học 2007-2008
Sử dụng thí nghiệm nh thế nào trong giảng dạy Vật lý để giờ học có hiệu quả hơn?
Page 16 of 16