TiếT 45. Bài 26.
TRÀO LƯU CẢI CÁCH DUY TÂN Ở VIỆT NAM
NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX
I. Mục tiêu cần đạt.
1. Kiến thức:
Giúp học sinh nhận thấy:
Những nét chính về phong trào đòi cải cách kinh tế, xã hội Việt Nam cuối thế
kỉ XIX.
Hiểu rõ một số nhân vật tiêu biểu của trào lưu cải cách duy tân và những
nguyên nhân chủ yếu khiến cho các đề nghị cải cách của thế kỉ XIX không thực hiện
được.
2. Rèn luyện kỹ năng:
Rèn luyện kĩ năng phâp tích, đánh giá, nhận định, liên hệ lí luận với
thực tiến
3. Giáo dục:
Nhận thức đây là một hiện tượng mới trong lịch sử, thể hiện một khía cạnh của
truyền thống yêu nước.
Khâm phục lòng dũng cảm, cương trực, thẳng thắn của các nhà duy tân ở Việt
Nam.
Có thái độ đúng đắn, trân trọng, tìm ra những giá trị đích thực của tư tưởng, trí
tuệ con người trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
II. Chuẩn bị.
1. Thầy:
Nghiên cứu tài liệu chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng, tham khảo thiết kế sách
giáo viên, sách giáo khoa, tài liệu lịch sử có liên quan.
Nguyên văn đề nghị cải cách của Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Huy Tế.
2. Trò:
Học bài cũ và chuẩn bị bài mới.
III. Tiến trình bài dạy.
1. Kiểm tra bài cũ (2’):
Giáo viên kểm tra sự chuẩn bị của học sinh.

chính sách thỏa hiệp trước âm mưu xâm
lược của thực dân Pháp…
2. Kinh tế: nông – công
thương – đình trệ, sa sút, tài
chính cạn kiệt.
3. Xã hội: mâu thuẫn giai cấp
và mâu thuẫn dân tộc ngày
càng gay gắt.
Hỏi Tình hình đã đưa đến hệ quả tất yếu nào?
HS Phong trào khởi nghĩa của nhân dân đặc biệt
là nông dân bùng nổ dữ dội.
Hỏi Hãy kể tên một số cuộc khởi nghĩa tiêu
biểu ở thời kì này?
HS - Khởi nghĩa của Nguyễn Thịnh nổi dậy ở
Bắc Ninh (1862).
- Khởi nghĩa của đồng bảo Thổ do Nông
Hùng Thạc chỉ huy nổ ra ở Tuyên Quang
vào tháng 9 – 1862.
- Khởi nghĩa của binh lính và dân phu ở Huế
năm 1866
2
Hỏi Để giải quyết tình hình trên cần phải làm
gì?
HS Cần phải có những cải cách mới cho phù
hợp với bối cảnh và yêu cầu của lịch sử.
GV Trong bối cảnh đó, các trào lưu cải cách duy
tân ra đời.
II. Những đề nghị cải cách ở
Việt Nam vào nửa cuối thế
khỉ XIX (19’)

lãnh đạo thức thời nhìn ra được xu hướng
thời đại đã đưa dân tộc đến chỗ vinh quang.
Ngược lại nhiều nước vì không nhìn ra cái
3
mấu chốt của cải cách đã lỡ những dịp may
và chuốc lấy cái thảm họa bị nước ngoài cai
trị. Việt Nam ta ở vào trường hợp thứ hai
mặc dầu không hiếm những sĩ phu thiết tha
với tiền đồ của dân tộc, hoặc dâng sớ xin cải
tổ, hoặc soạn thảo điều trần. Một trong
những người đó là:
Nguyễn Trường Tộ (1828-1871): Ông
quê ở Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Năm 19
tuổi (1847), ông quyết định đi sâu tìm hiểu
những thành tựu khoa học châu Âu, bắt đầu
bằng những tri thức thu lượm được tại chủng
viện Xã Đoài. Sau đó ông tìm cách đi du lịch
Hồng Kông, Singapore rồi sang Pháp (1858)
lưu học ở Paris hai năm.
Năm 1861, Nguyễn Trường Tộ về nước,
trước sau gửi lên triều đình Huế một hệ
thống sáng kiến canh tân bao quát mọi lãnh
vực. Ông lên án mạnh mẽ ý thức hệ Khổng
giáo lỗi thời mà nhà Nguyễn đang cố sức
duy trì. Ông đề xuất những biện pháp cải
cách cụ thể về các mặt kinh tế, chính trị,
quân sự, ngoại giao, tôn giáo, văn hóa giáo
dục.
Chẳng hạn:Một ý tưởng cơ bản của Nguyễn
Trường Tộ là : muốn nói đến chuyện canh

với các nước trên thế giới.
Triều đình vẫn không quan tâm những điều
ông trình bày.
Đến năm Nhâm Thìn (1892), nhân kỳ thi
Đình có ra đề hỏi về “đại thế toàn cầu”.
Ông thừa dịp thảo bản Thiên hạ đại thế luận
dâng trình. Nhưng vẫn bị bỏ qua. Tuy vậy
bản Thiên hạ đại thế luận lại được sĩ phu và
những người có tư tưởng cách tân nhiệt liệt
hưởng ứng, bái phục tài năng xuất chúng của
ông. Nguyễn Lộ Trạch được xem là nhà
cách tân đất nước tiêu biểu của thế kỷ XIX.
III. Kết cục của những đề
nghị (10’)
Hỏi Em có suy nghĩ gì về những cải cách của
các sĩ phu giai đoạn cuối thế kỉ XIX?
HS Họ có tinh thần dũng cảm và cách mạng, họ
dám vượt qua những luật lệ hà khắc, thậm
chí nguy hiểm đến cả tính mạng của mình.
HS Thảo luận nhóm:
Hỏi Hãy chỉ ra điểm tích cực và hạn chế của
các đề nghị cải cách duy tân?
HS Dại diện nhóm trình bày.
HS Nhận xét, bổ sung.
GV Nhận xét, kết luận :
1. Tích cực: Đáp ứng phần nào
yêu cầu của nước ta lúc đó.
2. Hạn chế: Đề nghị cải cách
5
mang tính chất lẻ tẻ, rời rạc.

 Sự bảo thủ của triều đình phong kiến.
 Cán trở sự phát triển của xã hội Việt Nam.
SƠ KẾT BÀI HỌC
- Ngoài các cuộc khởi nghĩa vũ trang, trong nửa cuối thế kỉ XIX ở Việt Nam còn xuất
hiện trào lưu đòi cải cách duy tân nhằm đưa đất nước ra khỏi tình trạng bế tắc.
- Trào lưu này xuất phát từ lòng yêu nước, thương dân của một bộ phận sĩ phu, văn
thân và một số quan lại, đình thần.
- Trong số các đề nghị cải cách, nổi bật lên hệ thống các bản điều trần của Nguyễn
Trường Tộ.
6
- Mặc dù các đề nghị cải cách không được thực hiện nhưng nó đã phản ánh một nhu
cầu thực tại khách quan của xã hội, góp phần tấn công vào những tư tưởng lỗi thời ,
bảo thủ đang cản trở bước tiến hóa của dân tộc ta.
4. Hướng dẫn học sinh học bài và làm bài tập ở nhà (1’):
- Học bài thật kỹ. Ôn tập từ bài 24 đến bài 28 để tiết sau kiểm tra 1 tiết.
7