Bi ging thäúng kã xáy dỉûng cå bn - Pháưn 1 Nhỉỵng váún âãư cå bn vãư thäúng kã doanh nghiãûp

3

Chỉång 1: NHỈỴNG VÁÚN ÂÃƯ CHUNG VÃƯ THÄÚNG KÃ
I. Khại niãûm, vai tr v âäúi tỉåüng ca thäúng kã hc
1. Khại niãûm vãư thäúng kã hc
* Tỉì thåìi cäø âải ngỉåìi ta â biãút ghi chẹp säú liãûu mäüt cạch âån gin nhàòm qun l
sục váût ni åí cạc bäü lảc.
-> Âãún thåìi phong kiãún, ghi chẹp säú liãûu âàng k nhán kháøu v rüng âáút
-> Sang thåìi k TBCN, phỉång thỉïc sn xút x häüi â phạt triãøn, thë trỉåìng måí
räüng, hoảt âäüng kinh tãú x häüi phỉïc tảp â lm thục âáøy thäúng kã hc ngy cng phạt triãøn.
Váûy Thäúng kã hc l män khoa hc x häü
i, ra âåìi v phạt triãøn theo nhu cáưu
hoảt âäüng thỉûc tiãùn ca x häüi.
Nọ l quạ trçnh têch ly kinh nghiãûm tỉì gin âån âãún phỉïc tảp, âục kãút thnh l lûn
khoa hc v ngy cng hon thiãûn.
* Sỉû cäú gàõng tçm hiãøu cạc hiãûn tỉåüng, cạc qụa trçnh kinh tãú x häüi thäng qua cạc
biãøu hiãûn vãư màût säú lỉåüng âi hi cạc nh qun l kinh tãú nh nỉåïc, cạc nh nghiãn cỉïu
kinh tãú x häüi, cạc nh qun trë doanh nghiãûp phi nghiãn cỉïu l lûn phỉång phạp thu
tháûp v tênh toạn säú liãûu thäúng kã.
Tỉì âọ, Thäúng kã hc âỉåüc hiãøu theo hai nghéa:
- Thỉ
ï nháút, Thäúng kã l viãûc ghi chẹp cạc con säú phn ạnh màût lỉåüng cạc hiãûn
tỉåüng tỉû nhiãn, x häüi, kinh tãú, k thût nhàòm biãøu hiãûn mỉïc âäü hay quy mä ca hiãûn tỉåüng
âọ.
- Thỉï hai, Thäúng kã l khoa hc nghiãn cỉïu hãû thäúng cạc phỉång phạp thu tháûp, xỉí
l v phán têch cạc con säú ( màût lỉåüng) ca nhỉỵng hiãûn tỉåüng säú låïn âãø tçm hiãøu bn cháút
v tênh cháút quy lût väún cọ ca chụng ( màût cháút) trong nhỉỵng âiãưu kiãûn, âëa âiãøm v thåìi
gian củ thãø.
2. Vai tr ca thäúng kã âäúi våïi cäng tạc qun l doanh nghiãûp

x häüi cáưn nghiãn cỉïu v sỉû biãún âäüng ca nhỉỵng hiãûn tỉåüng âọ.
- Täøng håüp tênh toạn v láûp bạo cạo thäúng kã, cung cáúp säú liãûu nhanh cho viãûc xáy
dỉûng kãú hoảch cng nhỉ phán têch hoảt âäüng kinh tãú.
- Phán têch âạnh giạ säú liãûu, phạt hiãûn këp thåìi nhỉỵng nhán täú têch cỉûc hồûc tiãu cỉûc
âãø cọ phỉång hỉåïng chè âảo këp thåìi trong qun l kinh tãú x häüi.
3. Âäúi tỉåüng nghiãn cỉïu ca thäúng kã doanh nghiãû
p
* Mäüt cạch khại quạt, âäúi tỉåüng ca thäúng kã hc l màût lỉåüng trong mäúi liãn hãû
máût thiãút våïi màût cháút ca cạc hiãûn tỉåüng v quạ trçnh kinh tãú x häüi säú låïn trong âiãưu kiãûn
thåìi gian, âëa âiãøm củ thãø.
* Củ thãø âäúi tỉåüng thäúng kã doanh nghiãûp gäưm:
- Cạc hiãûn tỉåüng vãư quạ trçnh sn xút, tại sn xút
- Cạc chè tiãu vãư tçnh hçnh låüi nhûn cng nhỉ quạ trçnh phán phäúi låüi nhûn.
- Cạc chè tiãu vãư chi phê, giạ thnh
- Cạc chè tiãu vãư sn lỉåüng, tçnh hçnh tiãu thủ v giạ c tiãu thủ
- Cạc thäng tin vãư lao âäüng v tiãưn lỉång
II. Mäüt säú khại niãûm thỉåìng dng trong thäú
ng kã
1. Täøng thãø thäúng kã
a/ khại niãûm:
Täøng thãø thäúng kã l hiãûn tỉåüng kinh tãú x häüi säú låïn gäưm nhỉỵng pháưn tỉí (âån vë) cạ
biãût cáưn quan sạt, phán têch màût lỉåüng ca chụng trong mäúi quan hãû våïi màût cháút.
Váûy täøng thãø thäúng kã giụp xạc âënh phảm vi nghiãn cỉïu ca hiãûn tỉåüng thäúng kã
no âọ âang l âäúi tỉåüng nghiãn cỉïu.
Cạc âån vë, pháưn tỉí trong täøng thãø âỉåüc gi l âån vë täøng thãø.
Xạc âënh täøng thãø thäúng kã chênh l xạc âënh cạc âån vë trong täøng thãø cáưn nghiãn
cỉïu. Bi ging thäúng kã xáy dỉûng cå bn - Pháưn 1 Nhỉỵng váún âãư cå bn vãư thäúng kã doanh nghiãûp

tiãúp v khäng biãøu hiãûn bàòng con säú. Vê dủ: giåïi tênh, nghãư nghiãûp hồûc nåi cỉ trụ...
+ Tiãu thỉïc säú lỉåüng: Biãøu hiãûn bàòng con säú nhỉ: nàng sút lao âäüng, mỉïc lỉång
trung bçnh...
* Tiãu thỉïc thåìi gian: biãøu hiãûn thåìi gian xút hiãûn ca hiãûn tỉåüng nghiãn cỉïu, tênh
bàòng giåì, phụt, giáy, ngy thạng nàm...Vê dủ: Täøng dán säú Viãût Nam v
o lục 0h ngy
01/04/1999 l 76.324.753 ngỉåìi
* Tiãu thỉïc khäng gian chè phảm vi lnh thäø bao trm hiãûn tỉåüng nghiãn cỉïu v sỉû
xút hiãûn theo âëa âiãøm ca cạc âån vë täøng thãø.Tiãu thỉïc ny thãø hiãûn nhåì sỉû phán âënh
qun l hnh chênh hồûc tỉû nhiãn.
3. Chè tiãu thäúng kã v hãû thäúng chè tiãu thäúng kã
a/ Khại niãûm
Chè tiãu thäúng kã l thût ngỉỵ phn ạnh lỉåüng gàõn liãưn våïi cháút ca cạc màût, cạc
tênh cháút cå bn ca hiãûn tỉåüng säú låïn trong âiãưu kiãûn âëa âiãøm v thåìi gian củ thãø.
Baỡi giaớng thọỳng kó xỏy dổỷng cồ baớn - Phỏửn 1 Nhổợng vỏỳn õóử cồ baớn vóử thọỳng kó doanh nghióỷp

6
Chố tióu thọỳng kó gọửm coù 2 mỷt laỡ khaùi nióỷm vaỡ mổùc õọỹ. Khaùi nióỷm bao gọửm õởnh
nghộa vaỡ giồùi haỷn vóử thổỷc thóứ khọng gian, thồỡi gian cuớa hióỷn tổồỹng kinh tóỳ xaợ họỹi, mỷt naỡy
chố roợ nọỹi dung cuớa chố tióu thọỳng kó. Mổùc õọỹ (con sọỳ) laỡ trở sọỳ bióứu hióỷn bồới caùc loaỷi thổồùc
õo cuỷ thóứ, nhũm phaớn aùnh quy mọ, cổồỡng õọỹ cuớa hióỷn tổồỹng.
Vờ duỷ: Giaù trở tọứng saớn lổồỹng cuớa doanh nghióỷp Hoaỡng Anh trong nm 2008 laỡ 20 tyớ
õọửng Vióỷt Nam . Coù thóứ hióứu chố tióu naỡy theo 2 mỷt nhổ sau: Giaù trở tọứng saớn lổồỹng laỡ
Khaùi nióỷm ; 20 tyớ õọửng Vióỷt Nam laỡ mổùc õọỹ chố bũng con sọỳ
b/ Phỏn loaỷi chố tióu thọỳ
ng kó theo nọỹi dung
Theo nọỹi dung, chố tióu thọỳng kó coù thóứ bióứu hióỷn quy mọ, cồ cỏỳu, sổỷ phaùt trióứn vaỡ
mọỳi quan hóỷ cuớa hióỷn tổồỹng sọỳ lồùn trong õióửu kióỷn thồỡi gian vaỡ õởa õióứm cuỷ thóứ.
Chuùng õổồỹc phỏn thaỡnh 2 loaỷi:
+ Chố tióu sọỳ lổồỹng: bióứu hióỷn quy mọ cuớa tọứng thóứ, chúng haỷn: Sọỳ nhỏn khỏứu, sọỳ

Bi ging thäúng kã xáy dỉûng cå bn - Pháưn 1 Nhỉỵng váún âãư cå bn vãư thäúng kã doanh nghiãûp

7
4. Cạc loải thang âo âỉåüc dng trong thäúng kã
Theo ngun l âo lỉåìng thç cọ 4 loải thang âo: Âënh danh, thỉï báûc, khong v t
lãû. Củ thãø nhỉ sau:
a/ Thang âo âënh danh(âàût tãn) l thang âo âỉåüc dng âãø âạnh säú cạc biãøu hiãûn
cng loải ca tiãu thỉïc.
Vê dủ: Giåïi tênh “ nam” âỉåüc âạnh säú 1 v giåïi tênh “ nỉỵ “ âỉåüc âạnh säú 2 hồûc 0.
Giỉỵa cạc con säú ny khäng cọ nghéa so sạnh hån kẹm, cho nãn cạc phẹp tênh ạp
dủng våïi chụng âãưu vä nghéa.
Thang âo ny âỉåüc dng âãø âãúm táưn säú biãøu hiãûn ca tiãu thỉïc.
b/ Thang âo thỉï báûc:
Cng l dảng thang âo âënh danh nhỉng giỉỵa cạc con säú cọ quan hãû so sạnh hån
kẹm. Sỉû chãnh lãû
ch giỉỵa cạc thỉï báûc khäng nháút thiãút phi bàòng nhau.
Vê dủ: Hn chỉång cọ ba hảng: mäüt, hai, ba. Hảng mäüt lải cao hån hảng hai v
hảng ba. Ngỉåüc lải trong khi xem xẹt trçnh âäü vàn họa thç trçnh âäü cáúp ba cao hån trçnh âäü
cáúp hai v trçnh âäü cáúp mäüt, trong âọ cáúp ba khäng cọ nghéa l gáúp ba láưn cáúp mäüt .
Thang âo ny âỉåüc dng âãø tênh toạn âàûc trỉng chung ca täøng thãø mäüt cạch tỉång
âäúi trong mäüt säú trỉåìng håüp, chàóng hản: tênh báûc thåü bçnh qn ca mäüt Xê nghiãûp sn
xút.
c/ Thang âo khong:
L thang âo thỉï báûc cọ khong cạch âãưu nhau. Nọ cho phẹp âạnh giạ sỉû khạc biãût
giỉỵa cạc biãøu hiãûn.
Viãûc cäüng trỉì cạc con säú
ny cọ nghéa, cọ thãø dng cạc con säú ny âãø phán têch v
so sạnh cạc tiãu thỉïc.
d/ Thang âo t lãû:
L thang âo khong våïi mäüt âiãøm khäng (0) tuût âäúi, gi l âiãøm gäúc âãø cọ thãø so

Trong så âäư trãn cạc mi tãn v säú bãn cảnh chè hỉåïng âi v trçnh tỉû thỉûc hiãûn.
Âiãøm cáưn lỉu trong så däư cho dỉåïi âáy l tênh mãưm do, thãø hiãûn nhỉ sau:
Khi thỉûc hiãûn trong âoản tỉì 3 -> 4 hồûc tỉì 2 -> 6 cọ thãø làûp lải nãúu chỉa âảt u
cáưu. Nghiãn cỉïu så âäư ny, trong phảm vi chỉång trçnh ta chè âãư cáûp âãún tỉì giai âoản 3
âãún giai âoản 7
Näüi dung củ thãø :
1. Âiãưu tra thäúng kã: L viãûc ghi chẹp säú liãûu ban âáưu phạt sinh ca hiãûn tỉåüng kinh tãú x

häüi theo mäüt kãú hoảch täø chỉïc thäúng nháút v khoa hc.
a/ u cáưu âäúi våïi âiãưu tra thäúng kã:
- Chênh xạc: phn ạnh âụng tçnh hçnh thỉûc tãú ca âån vë täøng thãø nghiãn cỉïu.
- Këp thåìi: Cung cáúp ti liãûu âụng lục cáưn thiãút âãø phạt huy hãút tạc dủng ca ti liãûu.
- Âáưy â: Ti liãûu âỉåüc thu tháûp theo âụng näüi dung v säú âån vë täøng thãø.
Xạc âënh mủc tiãu, näüi dung nghiãn cỉïu
v phán têch âäúi tỉåüng nghiãn cỉïu.
Xáy dỉûng hãû thäúng khại niãûm, chè tiãu v
â
ënh hỉåïng cäng tạc âiãưu tra thäúng kã.
Âiãưu tra thäúng kã
Xỉí l säú liãûu ban âáưu: Trçnh by säú liãûu v
Phán têch thäún

Vê dủ: bng cháúm cäng, säú sn pháøm sn xút trong mäüt k...
- Âiãưu tra khäng thỉåìng xun: Thu tháûp vo mäüt säú thåìi âiãøm khäng lãn tủc, råìi
rảc.
Vê dủ: Täøng âiãưu tra dán säú trong mäüt thåìi âiãøm, kiãøm kã ti sn cúi k
Nháûn xẹt:
Âiãưu tra thỉåìng xun täún kẹm thåìi gian v cäng sỉïc nhỉng âäü chênh xạc cao, âiãưu
tra khäng thỉåìng xun sỉí dủng trong viãûc âiãưu tra cạc hiãûn tỉåüng khäng cáưn theo di
thỉåìng xun nhỉng cáưn theo di trãn diãûn räü
ng.
* Càn cỉï vo phảm vi âàng k ti liãûu ban âáưu:
- Âiãưu tra ton bäü: l viãûc âiãưu tra trãn ton bäü cạc âån vë ca täøng thãø
- Âiãưu tra khäng ton bäü: Chè âiãưu tra mäüt säú âån vë ca täøng thãø tỉì âọ suy räüng cho
c täøng thãø, bao gäưm:
+ Âiãưu tra chn máùu: âiãưu tra trãn máùu chn ra tỉì täøng thãø.
+ Âiãưu tra trng âiãøm: âiãưu tra mäüt vi bäü pháûn ch úu ca täøng thãø, kãút
qu nghiãn cỉïu l âàûc âiãøm cå bn ca hiãûn tỉåüng nghiãn cỉïu.
+ Âiãưu ra chun âãư: âiãưu tra âäúi våïi mäüt säú êt , cọ thãø chè âiãưu tra 1 âån vë
ca täøng thãø, nhỉng âi sáu nghiãn cỉïu tỉìng chi tiãút ca âån vë âọ, gi l nghiãn cỉï
u âiãøn
hçnh.
Nháûn xẹt:
. Âiãưu tra ton bäü cho säú liãûu âáưy â, thỉåìng dng trong cäng tạc láûp kãú hoảch,
nhỉng chi phê ráút låïn nãn khäng thãø thỉûc hiãûn thỉåìng xun âỉåüc.
. Âiãưu tra khäng ton bäü tiãút kiãûm chi phê, rụt ngàõn thåìi gian thỉûc hiãûn, thỉåìng ạp
dủng trong cäng tạc âiãưu tra hng ngy.
Trong âọ: âiãưu tra chn máùu gäưm cọ nhiãưu cạch nhỉ chn máùu ngáùu nhiãn, chn
máùu mạy mọc v chn máùu c khäúi, mäùi cạch chn cọ mäüt ỉu âiãøm khạc nhau; cn âiãưu
tra trng âiãøm âỉåüc ạp dủng trong ngnh näng nghiãûp l ch úu
c/ Phỉång phạp thu tháûp ti liãûu thäúng kã:
- Thu tháûp trỉû

* Xạc âënh phỉång phạp v chè tiãu phán têch, dỉû âoạn thäúng kã: khi lỉûa chn
phỉång phạp cáưn xút phạt tỉì mủc âêch, tỉì tênh cháút biãún âäüng cạc mäúi liãn hãû ca hiãûn
tỉåüng nghiãn cỉïu.Khẹo lẹo lỉûa chn kãút håüp nhiãưu phỉång phạp âãø phán têch v dỉû âoạn
sáu sàõc, ton diãûn.
* So sạnh, âäúi chiãúu cạc chè tiãu: nãúu cạc chè tiãu khäng so sạnh âỉåüc cáưn phi
chènh l.
* Dỉû âoạn mỉïc âäü tỉång lai ca hiãûn tỉåüng: âáy chênh l càn cỉï khoa hc âãø xáy
dỉûng kãú hoảch, xáy dỉûng chiãún lỉåüc phạt triãøn âáút nỉåïc, phạt triãøn doanh nghiãûp...ty theo
tênh cháút ca hiãûn tỉåüng m ngỉåìi ta dỉû âoạn 5 nàm, 10 nàm hồûc láu hån.
4. Trçnh by kãút qu nghiãn cỉïu :
Ca
ïc kãút qa nghiãn cỉïu âỉåüc trçnh by dỉåïi dảng nhỉ sau:
- Xạc âënh mủc tiãu v nghéa ca viãûc lỉûa chn mủc tiãu
- Kãút qu âiãưu tra, xỉí l så bäü
- Bng säú, mä hçnh họa kãút qu phán têch
- Kãút lûn vãư bn cháút hiãûn tỉåüng nghiãn cỉïu
- Kiãún nghë vãư chênh sạch, âỉåìng läúi v biãûn phạp.

Bi ging thäúng kã xáy dỉûng cå bn - Pháưn 1 Nhỉỵng váún âãư cå bn vãư thäúng kã doanh nghiãûp

11
CHỈÅNG 2: CẠC PHỈÅNG PHẠP THÄÚNG KÃ
BIÃØU THË MỈÏC ÂÄÜ CA HIÃÛN TỈÅÜNG NGHIÃN CỈÏU
I. Säú tuût âäúi trong thäúng kã

2. Cạc loải säú tuût âäúi
Ty theo tênh cháút ca hiãû
n tỉåüng v u cáưu nghiãn cỉïu m cọ thãø ạp dủng mäüt
trong hai loải säú tuût âäúi:
- Säú tuût âäúi thåìi k: phn ạnh quy mä ca hiãûn tỉåüng trong mäüt khong thåìi gian
nháút âënh. Säú liãûu ny hçnh thnh têch ly trong sút thåìi gian nghiãn cỉïu, cạc säú thåìi k
ca cng mäüt chè tiãu cọ thãø âỉåüc cäüng däưn lải våïi nhau âãø cho ra trë säú ca k di hån.
- Säú tuût âäúi thåìi âiãøm: l säú phn ạnh quy mä ca hiãûn tỉåüng nghiãn cỉïu tải mäüt
thåìi âiãøm nháút âënh.
Säú tuût âäúi thåìi âiãøm khäng thãø cäüng lải våïi nhau hồûc cäüng lải cng khäng cọ
nghéa gç cho hiãûn tỉåü
ng nghiãn cỉïu. Âãø säú ny cọ nghéa thç phi chn lỉûa thåìi âiãøm âiãưu
tra håüp l nháút, chênh xạc nháút.