Website: Email : Tel : 0918.775.368
Tìm hiểu bản chất của cái đẹp trong nghệ thuật Ấn Độ truyền thống
MỞ ĐẦU
Cái Đẹp là một trong bốn phạm trù cơ bản của Mỹ học, giữ vị trí trung
tâm trong đời sống thẩm mỹ, được hình thành do sự kết hợp các yếu tố khách
quan - chủ quan, tạo nên thực thể hoàn thiện Chân - Thiện Mỹ, gây nên ảnh
hưởng toàn vẹn, sinh động, đầy xúc cảm lành mạnh và tiến bộ. Trong thế giới
bao la rộng lớn với muôn ngàn hiện tượng, lĩnh vực, phạm vi khác nhau, Cái
Đẹp đều có mặt, hiện hữu qua các sự vật với những kích thước, hình dáng, phẩm
chất… đem đến xúc cảm, rung động thẩm mỹ cho con người. Từ những cái đẹp
của tự nhiên do tạo hóa sinh ra như sông, núi, trăng, sao, cây cỏ, hoa lá đến
những thành phố, làng mạc, nhà cửa, đường sá… đều do bàn tay lao động của
con người làm ra và ngay thậm chí bản thân con người với hành động, cử chỉ,
ánh mắt, lời nói và hình thể đều chứa đựng yếu tố của Cái Đẹp, là hiện thân của
Cái Đẹp. Tuy nhiên, trên hết, tính hoàn thiện, toàn vẹn, chỉnh thể, sinh động và
hài hòa được thể hiện cao nhất trong cái đẹp nghệ thuật; vì đó là cái đẹp được
sáng tạo ra bởi những chủ thể tài năng theo mục đích của con người nhằm vươn
tới lý tưởng của loài người tiến bộ.
Cái Đẹp trong nghệ thuật là sự hòa quyện đến mức gần như tuyệt đối của
chỉnh thể tinh thần Chân - Thiện - Mỹ, của tình cảm - trí tuệ - khát vọng và ý chí
con người. C.Mác đã từng nói đại ý rằng,trong toàn bộ hoạt động sáng tạo của
con người, hoạt động nào con người cũng sáng tạo theo qui luật của Cái Đẹp
nhưng không ở đâu qui luật ấy lại được bộc lộ rõ nét như ở nghệ thuật. Tìm hiểu
bản chất Cái Đẹp, bài viết của chúng tôi tập trung đi sâu khai thác những nét đặc
trưng chủ yếu trong quan niệm và biểu hiện cụ thể Cái Đẹp ở nghệ thuật Ấn Độ
truyền thống.
Ấn Độ được coi là một trong hai nền văn minh lớn và tiêu biểu của
Phương Đông, hình thành từ rất sớm, còn tồn tại và phát triển liên tục cho đến
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368
ngày nay; để lại cho nhân loại những thành tựu vô cùng giá trị, độc đáo trên

ngưỡng vọng mời các vị Thần về quanh mình cầu mong phù hộ cho cuộc sống.
Ấn Độ là một đất nước đa thần giáo, là nơi sản sinh và nuôi dưỡng nhiều
tôn giáo lớn cùng tồn tại song song, trong đó quan trọng nhất là đạo Balam«n, về
sau là đạo Hinđu và đạo Phật. Do vậy, nghệ thuật kiến trúc của Ấn Độ chịu ảnh
hưởng sâu đậm dấu ấn của các tôn giáo lớn,được xem xét cụ thể ở: Kiến trúc
theo phong cách Ấn Độ giáo (đạo Bà la môn); Kiến trúc theo phong cách Phật
giáo và Kiến trúc theo phong cách Hồi giáo.
1.1. Kiến trúc theo phong cách Ấn Độ giáo
Đạo Bà la môn là tôn giáo ra đời sớm nhất ở Ấn Độ mà cơ sở của nó là bộ
Kinh Veda (ra đời khoảng 2000 năm TCN), có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong xã
hội với chế độ đẳng cấp Varna, theo đó cũng để lại nhiều dấu ấn trong nghệ
thuật kiến trúc, nổi bật là các công trình đền đài:
- Đền Lingaragia (thế kỉ X) ở Bubanetvar vùng Đông-Bắc Ấn Độ.
- Khu đền Khajuraho (thế kỉ X) ở miền Trung-Bắc Ấn Độ.
- Đền Tridambarama (thế kỉ XI) ở Tanggio
- Đền Madura ở tận cùng Nam Ấn Độ (thế kỉ XVIII)
Điển hình nhất trong toàn bộ công trình trên là khu đền Kharujaho-một
quần thể kiến trúc cực kì đồ sộ bao gồm 22 ngôi đền liên kết lại. Khu đền được
xây dựng theo ước vọng của các vị vua sùng Ấn Độ giáo trong Hoàng triều
Chandella ở miền Trung Ấn Độ, khoảng thế kỉ X-XI SCN.
3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Khu đền được đặt trên nền đá cao tới vài trăm mét so với mặt đất, tôn
thêm vẻ hoành tráng và thiêng liêng cho công trình. Kiến trúc của Khajuraho đạt
được thành công về nhiều mặt: về cách tạo hình, về bố cục, về quan hệ kiến trúc
với không gian tự nhiên… song nét nổi bật là kiến trúc của khu đền đã bao quát
được chủ đề chính, đó là sự giao hòa giữa thần linh và con người, giữa con
người và tạo vật, nằm trong quan niệm triết học cổ phương Đông: Thiên-Địa-
Nhân hợp nhất.
Nhìn vào nghệ thuật kiến trúc Ấn Độ ngay từ thời kì khởi nguyên, chúng

Đặc biệt, trong kiến trúc của Phật giáo Ấn Độ còn có một loại hình đặc
biệt là Tháp (stupa) hay còn gọi là Phù đồ, đây là công trình bảo tồn các di vật
của Phật. Trong số các tháp còn giữ đến ngày nay, điển hình nhất là tháp Xansi
(Sanchi) ở Trung Ấn, xây từ thế kỉ II TCN bằng gạch, hình nửa quả cầu, cao hơn
16m, xung quanh có lan can, với bốn cửa lớn,làm bằng đá và chạm trổ rất
đẹp,tinh vi và nhiều họa tiết đặc sắc.
Trụ đá cũng là một công trình kiến trúc dung đê thờ Phật, trung bình cao
15m nặng 50 tấn, trên đó chạm một hoặc nhiều con sư tử và các hình trang trí
khác. Trong số các trụ đá còn lại nổi tiếng nhất là trụ đá ở Sarnath, trên đỉnh
chạm hình 4 con sư tử chụm đuôi nhìn ra 4 hướng trong tư thế tự vệ. Dưới sư tử
có hình bánh xe luân hồi, về sau hình tượng này được vẽ thành quốc huy Ấn Độ.
Nhìn lại kiến trúc Ấn Độ thời kì này, chúng ta thấy dấu ấn Phật giáo ảnh
hưởng vô cùng rõ nét, sâu đậm trong tâm thức của người Ấn Độ truyền thống; vì
vậy bản chất Cái Đẹp nằm ở quan niệm thẩm mỹ của họ là sự tổng hòa, sự tích
hợp của nhiều ngành nghệ thuật khác nhau, nhưng trên tất cả, Cái Đẹp nằm
trong thế tĩnh tại, sâu lắng, yên hòa; nó không gợn lên trong tâm trí con người
6
Website: Email : Tel : 0918.775.368
những đam mê, khoái lạc mà tìm về Cái Đẹp trong rung cảm sâu kín toát lên từ
nội tại. Đây cũng là phong cách nghệ thuật do ảnh hưởng của Phật giáo, tôn giáo
từ bi, hướng thiện, đưa con người đến một thế giới của cõi Niêt bàn siêu thực,
không còn tham, sân, si.
1.3. Kiến trúc theo phong cách Hồi giáo
Năm 1562, người Mông Cổ ở Trung Á đã tấn công và chiếm được Đeli,
thành lập vương triều mới gọi là Mogon. Cùng với việc Hồi giáo - tôn giáo do
người Mông Cổ đem tới - trở thành quốc giáo, ở Ấn Độ đã xuất hiện những
công trình kiến trúc mới xây dựng theo kiểu Trung - Tây Á. Đó là những nhà
thờ Hồi giáo, cung điện, lăng mộ mà đặc điểm chung của lối kiến trúc này là mái
tròn, cửa vòm, có tháp nhọn; hoặc còn kết hợp thêm phong cách truyền thống
Ấn Độ là có bao lơn lộ thiên, có cột chống thanh thoát…