M U

i sõu vo ch phong kin, cỏc nh sỏng lp ch ngha Mỏc- Lờnin c
bit chỳ ý n ch s hu rung t, xem nú l c s thc s ca mi hot ng
xó hi ng thi. Mỏc vit: " Ch s hu ln v rung t l c s thc s ca
hot ng xó hi trung i phong kin ". nc ta trc kia cng vy, ngi nụng
dõn sinh ra l nghe thy cõu " t ca vua, chựa ca bt ".
Trong sut cỏc th k XIII- XV ch s hu rung t ca nh nc chim
a v thng tr. th k XV do tỡnh hỡnh phỏt trin ca ch rung t, nh nc
t ra ch lc in b sung cho ch bng lc bng h cú thu ca thi Trn.
Ch thc phong vn c duy trỡ v dn dn c thay th bng chớnh sỏch
phong thng bng rung t.
S phỏt trin ca ch rung t cỏc th k XIII- XV ó din ra trong
mt khung cnh t nc thng nht. Rung t thuc quyn s hu ca nh nc
phong kin trung ng l b phn chim phn ln din tớch rung t ó thnh thc
ng thi. Chỳng ta cú th chia thnh hai loi theo mc ph thuc vo s hu.
Loi 1 bao gm cỏc b phn rung t thuc quyn s hu trc tip ca nh nc
nh rung sn lng. tch in, rung quc kh hay rung quan.i vi loi rung
t ny nh nc xut hin nh mt a ch t nhõn, trc tip phỏt canh v trc
tip thu tụ. Vi quyn s hu v trc tip qun lý ca mỡnh, nh nc ó dựng b
phn rung t ny ban cp cho cỏc cụng thn hay cn thn... Loi 2 l rung
cụng lng xó, u thuc quyn qun lý giỏn tip ca nh nc trung ng. õy
trc ht cng cn thy rng, lng xó vn cũn gi c mt loi rung, gi l cụng
bn, lm rung s hu hon ton ca mỡnh. Ngoi ú ra l b phn rung khu
phõn thuc s hu ti cao cu nh nc ch phi np thu tụ.
thi Trn, mt b phn ỏng k ca rung t cụng c cp cho cỏc quan
li quý tc cao cp hay cụng thn theo ch " thỏi p ", " thc p ".
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Ở Việt Nam chế độ sở hữu của nhà nước về ruộng đất có những đặc điểm
riêng của mình. Đến thời Trần nó mang một nội dung kinh tế rất cụ thể. Nó không
chung chung như buổi đầu độc lập. Nó cũng không nằm ở trên cao, nặng tính chất

T th k X, ch phong kin dõn tc bt u thit lp, sau khi cuc khi
ngha Ngụ Quyn thng li (938). T y ch phong kin Vit Nam vi nhng
c trng riờng, vi nhng qui lut riờng ó phỏt trin liờn tc trong 10 th k. Tri
qua thi k Thp nh s quõn- phong kin cỏt c phõn tranh nhau rt ngn ngi, t
nh inh tr i nh nc quan ch tp trung hỡnh thnh. Cú th núi ngay trong giai
on u ca ch phong kin dõn tc Vit Nam, tc giai on m nn kinh t
hng húa cha phỏt trin, th trng thng nht quc gia cha xut hin vy m nh
nc trung ng tp quyn ó hỡnh thnh.
Vn rung t l vn quan trng bc nht trong lch s Vit Nam
khụng phi ch di thi phong kin m c di thi thc dõn phong kin na.
Di thi phong kin kinh t Vit Nam ch yu l kinh t nụng nghip, cụng
nghip hu nh khụng ỏng k, vỡ vy m vn rung t, vn nụng dõn cú
mt tm quan trng c bit Vit Nam trong mi giai on lch s.
c im ca quan h sn xut ca ch phong kin Vit Nam cng nh
ca ch s hu rung t ca nh nc. Chớnh hỡnh thc s hu rung t ca
nh nc ó quy nh a v v quan h qua li gia cỏc tp on xó hi trong sn
xut, ó quy nh hỡnh thc phõn phi sn phm ca xó hi trong xó hi phong
kin. Mt khỏc ch s hu rung t l c s trờn ú hỡnh thnh ch chớnh tr
phong kin v cỏc hỡnh thỏi ý thc t tng khỏc. Nh nc phong kin quan liờu
Vit Nam khi ó hỡnh thnh ri qu thc l nú cú nh hng rt ln n ch s
hu rung t, n tỡnh hỡnh phõn phi rung t.
Nguyờn nhõn bờn trong cng nh nguyờn nhõn ch yu ca ch phong
kin tp quyn Vit Nam l ch s hu ca Nh Nc v vn rung t,
ch ny cú liờn quan mt thit ti ch canh tỏc da trờn c s thy li.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Dõn tc Vit Nam t thng c ó chuyờn v nụng nghip. Trong lch s
rung t Vit Nam, vn rung t sa bi l mt vn quan trng vỡ lónh th
hot ng ca ngi Vit xa kia l min ng bng Bc B v min bc Trung b
vi cỏc h thng sụng ln nh sụng Hng, sụng Mó, sụng Chu. Trong hon cnh
thiờn nhiờn thun li y, dõn tc Vit Nam ó sm nh c v canh tỏc nụng

Hai triu i Lý- Trn tn ti t nm 1010 n 1400 l s tip tc ca hng
lot t chc nh nc trc ú. T nm 905 nn ụ h ngoi bang ó b nhõn dõn
ta lt . T nm 939 sau mt cuc khỏng chin thng li huy hong, nh Ngụ-
triu i hon ton ca dõn tc ta ó thnh lp. Tip ú l hai triu i inh- Tin
Lờ. Giai on thng tr ca nh Lý v nh Trn c xem nh l giai on bt u
phỏt trin ca ch phong kin Vit Nam. Do yờu cu tng cng sc mnh ca
quc gia v n nh nhng thu nhp hng nm, nhõn dõn v nh nc u chm lo
phỏt trin nụng nghip. Nh Lý cm git trm trõu bũ gii quyt sc kộo cho
ngh nụng. H thng ờ iu c xõy dng vi quy mụ ln thi Trn. Vic chm
bún ng rung c khuyn khớch...Tt c nhng iu trờn ó to thnh cỏi khung
xó hi ca s phỏt trin ca ch rung t núi chung v ca ch s hu nh
nc v rung t núi riờng. Cú th núi ch s hu nh nc v rung t l c
s tn ti ca nh nc trung ng tp quyn thi Lý- Trn, l ngun thu nhp ch
yu ca cỏc triu i ú, ng thi l nhõn t ch yu, chi phi mi hot ng ca
chỳng. Mc dự th, s tn ti ca mt b phn ngy cng ln ca rung t thuc
quyn s hu t nhõn c s sỏch ghi chộp v nh nc cụng nhn chng t rng
chng t ch s hu nh nc v rung t ngay thi Lý- Trn cng khụng
bao trựm ton b rung t trong nc, nú l mt trong 3 b phn t ai ca nc
ta ( rung t t, rung t cụng v t bói hoang) ng thi l c s kinh t- ti
chớnh ch yu ca nh nc quõn ch chuyờn ch, trung ng tp quyn.
Trờn lónh th i Vit thi Lý- Trn ó sm tn ti hai hỡnh thc s hu
chớnh v rung t: s hu nh nc v s hu t nhõn, tha hng ca giai on
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
lch s trc ú. S thng tr ca mt chớnh quyn trung ng duy nht trờn mt
lónh th quc gia thng nht m nhng hỡnh thc s hu t nhõn v rung t cha
cú iu kin v thi gian phỏt trin ó lm cho t tng cụng hu, xem vua l bc
ti cao, tr nờn ph bin v tn ti khỏ bn vng. Nú gúp phn xỏc nhn s tn ti
v thng tr ca ch s hu nh nc v rung t ca triu i Lý- Trn. Hn
na, ch tụ thu ca nh nc trựn ng v nhng quyn hn ca nú i vi
ton b t ai chng t nh nc ú thc s l ngi ch ton b rung t trong

dm, t lm cm a sn lng". Rung sn lng c t ra nhm ly thu hoch
chi phớ vo vic th phng t tiờn ca cỏc h vua. Cn c vo ngun s liu thc
a, chỳng ta cú th thy rung sn lng gm hai phn : mt khu rung m v mt
khu rung th. V nguyờn tc, rung sn lng c giao lm rung cụng vnh vin
cho dõn s ti chia nhau cy cy, np mt ớt hoa li chi phớ cho vic sa sang,
bo v lng tm cho nh vua. Cho n th k XIX,cỏc tỏc gi i Nam nht thng
chớ vn cũn ghi rừ v rung t sn lng ca nh Lý : " khu t rng chng trm
mu, c th um tựm, l cm a v l thang mc p ca nh Lý. Sau ny theo cỏc c
gi lng ỡnh Bng, trc cỏch mng thỏng Tỏm ch cú ton rung cụng. iu ú
chng t rng, trong nhiu th k rung t sn lng núi chung khụng b t hu
húa. Tuy nhiờn tng din tớch sn lng khụng ln v mang nhng tớnh cht c bn
ca loi rung th ri rỏc cỏc a phng.
thi Trn, do cỏc vua c chụn nhiu ni khỏc nhau cho nờn rung sn
lng cng c t ri rỏc cỏc lng Thỏi ng, Long Hng... Cng nh ỡnh
Bng cho n trc cỏch mng thỏng Tỏm õy ch cú ton rung cụng. Nh vy
núi chung tớnh cht quc hu ca sn lng c nhõn dõn a phng tụn trng.
Tt nhiờn cng cũn tựy vo nhng li ớch m c dõn a phng c hng. Theo
"ỡnh Bng in bi", thi Trnh Tựng, s rung t c nh nc cp lm rung
th ca n ụ c " chia u cho cỏc giỏp lnh canh, mi mu hng nm np
thu 1 quan tin c", cũn nhõn dõn c xem l " dõn th l chuyờn vic phng
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
th". V nguyờn tc, dõn th l c min ngha v i vi nh nc cú iu
kin trụng nom, chm súc lng miu cỏc vua. Do cú c nhng khon u ói ú
m c dõn õy khụng ngh n vic chim cụng vi t. Hn na thng cỏc triu
i sau bin b phn rung t sn lng ny thnh rung th t, do ú gúp phn
bo v tớnh cht quc hu ca nú.
Tng din tớch rung t sn lng, nh vy, khụng ln v tớnh cht c bit
cu nú ó khin nú khụng gõy tỏc dng gỡ ỏng k i vi s phỏt trin ca ch
rung t núi chung.
- Rung tch in:

rung tch in.
Mc dự quan h sn xut loi rung tch in ỏng lu ý nhng do tng
din tớch ca nú quỏ hp, khụng gõy mt nh hng gỡ quan trng n s phỏt
trin ca nụng ng nghip. Thu nhp ca nh nc b phn rung tch in
khụng th l ngun thu nhp chớnh ca gia ỡnh nh vua.
V ch tụ thu rung t thi Lý- Trn, sỏch" An Nam chớ nguyờn " vit
: " thi Lý- Trn cụng in cú hai loi v chia lm 3 hng: quc kh in v thỏc
ao in ". Theo ngha en ca thut ng quc kh in l rung kho cụng, tc l
rung t ca nh nc, ly thu hoch tr vo kho ca nh nc chi phớ dn.
Tm dựng thut ng ny ch mt loi rung t do nh nc trc tip qun lý, cú
nh mc thu v khỏc vi cỏc loi rung sn lng v tch in.
- Rung n in:
Vic t chc khai hoang lp lng v lp n in bt u thi Lý- Trn. Tự
binh v dõn b tự ti l lc lng ch yu ca cỏc t chc khai hoang ny. Nhng
cuc chin tranh vi cỏc nc xung quanh ó a li mt s tự binh ỏng k. Nhiu
tự binh c phõn phỏt cho cỏc vng hu lm nụ t, s cũn li c nh nc bin
thnh mt lc lng khai hoang. Nm 1252 trong ln ỏnh Champa, Trn Thỏi
Tụng li bt thờm mt s tự binh Chm a v cho khai hoang lp lng Ngh An
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
v mt s vựng thuc Bc B. Nhiu tự binh Tng, Nguyờn, Ai Lao cng c s
dng vo cụng cuc khn hoang. Nh vy l t thi Lý, trờn t nc ta ny sinh
mt s lng do tự binh khn hoang lp thnh v ph thuc nh nc. Vic s dng
tự binh vo cụng cuc khn hoang, m rng din tớch canh tỏc rừ rng cú ý ngha
quan trng i vi sn xut nụng nghip ng thi.
Bờn cnh ú n thi Trn, nh nc bt u thc hin chớnh sỏch n in.
n ngha l tp trung ụng ngi, in ngha l lm rung. Ch ny cú
t thi Hỏn v tn ti mói n thi Thanh, nhm t chc khai hoang nuụi quõn i
hay thnh lp cỏc im di dõn, cho nờn cú quõn n, dõn n v thng n. Trong
thi k trc Lý ó cú n in trờn lónh th nc ta. Thi Lý- Trn vn tip tc
tn ti cỏc n in.