MẤY VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY – HỌC
BỘ MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA
CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN
LÊ NHO MINH*
* Giảng viên Trường CĐVHNT & DL Sài Gòn
TÓM TẮT
Trong bài viết này, tác giả tập trung phân tích thực trạng sử dụng phương pháp dạy
và học bộ môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác_Lênin. Từ lý luận và thực tiễn
đó, bài viết chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân để từ đó đưa ra một số các giải pháp
nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập bộ môn Những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác – Lênin ở một số trường đại học và cao đẳng hiện nay.
ABSTRACT
NEW ISSUES MAY CHANGE TEACHING METHOD – STUDY
DEPARTMENT OFFUNDAMENTAL PRINCIPLE OF THE REPUBLIC
MARXISM – LENINISM
In this artcle, the authors focus on analyzing the situation using the method of
teaching and learning of the subject’s basic principles Marxism – Leninism. From the
theoretical and practical above, the article points out the limitations and reasons so that
offers somesolutions to improve the quality of teaching and learning subjects The basic
principles of Marxism – Lenin in a number of universities and colleges to day.
MỞ ĐẦU
Sự nghiệp đổi mới vì độc lập dân tộc vì XHCN, đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hoá đất nước mà Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã và đang đưa tới những
biến đổi to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Tuy nhiên, các thế lực
thù địch vẫn đang tìm mọi cách chống phá phong trào cách mạng, kể cả chiến lược
“diễn biến hoà bình” hết sức thâm độc, nhằm lái nước ta khỏi con đường CNXH.
Tình hình đó đang đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp cách mạng nói chung và
phát triển nền kinh tế tri thức nói riêng trong bối cảnh thế giới đang có những biến
đổi.
Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đó, trước hết đòi hỏi đội ngũ trí thức trẻ -
những người chủ tương lai của đất nước phải có phẩm chất chính trị vững vàng,

Phương pháp dạy không tách rời tuyệt đối với phương pháp học, mà nó nằm
trong mối quan hệ biện chứng với phương pháp học. Xét trong mối quan hệ cụ thể,
phương pháp dạy học được thực hiện trước phương pháp học, định hướng, chỉ dẫn
phương pháp học.
Phương pháp học là cách thức hoạt động của người học trong quá trình thực
hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học. Người học là những người còn thiếu hoặc chưa có
những nội dung mà nhiệm vụ học tập thực hiện. Từ những nội dung trên có thể nói
phương pháp học là cách tiếp thu, từ tổ chức, kiểm tra hoạt động nhận thức và thực
tiễn của người học nhằm đạt được nhiệm vụ dạy học.
Kinh nghiệm thực tiễn hoạt động dạy học trong những năm qua cho thấy đặc
điểm của người học chi phối rất nhiều đến phương pháp dạy học, nhất là đối với bộ
môn Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin.
Đối tượng học bộ môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
nay có những đặc điểm cơ bản là:
Trình độ nhận thức không đồng đều
Xét về phương thức tuyển chọn, thực tế các đối tượng được tuyển chọn vào
đào tạo sinh viên ở các trường Đại học, Cao đẳng, trung cấp ta rất đa dạng: có đối
tượng được tuyển chọn qua thi tuyển, nhưng cũng có đối tượng do yêu cầu mở rộng
đào tạo dẫn đến tình trạng “sinh viên được mời”. Ngay cả những đối tượng được
tuyển chọn thông qua thi tuyển nhưng chất lượng đầu vào cũng không phải như
nhau.
Thực tế này cho thấy chất lượng đầu vào của các đối tượng đào tạo là sinh
viên không đều nhau cho nên khả năng nhận thức của họ cũng khác nhau.
Trình độ tư duy trừu tượng còn hạn chế
Như đã nói ở trên, đối tượng đào tạo là sinh viên đều đã tốt nghiệp phổ thông
trung học, nghĩa là họ đã có trình độ tư duy, trình độ nhận thức nhất định, nhưng
chủ yếu còn dừng lại ở tư duy cụ thể, cảm tính trực quan, khả năng tư duy trừu
tượng còn hạn chế. Do vậy khả năng tư duy triết học ở học về cơ bản chưa hình
thành. Đối với đối tượng này, quá trình học tập ở môi trường cao đẳng, đại học lần
đầu tiên học được dạy, được học Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin một

gì trò ghi, trò chép càng nhiều càng tốt, nêu các tình huống có vấn đề, gợi mở cho
người học suy nghĩ là không phù hợp, chỉ là hình thức. Chính từ những nhận thức
chưa đúng, chưa đầy đủ đó của đội ngũ giáo viên đã ảnh hưởng trực tiếp đến quá
trình đổi mới phương pháp dạy và học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác
- Lênin.
Hai là, sự kết hợp các phương pháp trong thực giảng bài còn yếu, chưa linh
hoạt, có khi chưa phù hợp với các đối tượng cụ thể.
Biểu hiện cụ thể là trong thực hành giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của
chủ nghĩa Mác - Lênin, giảng viên chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, diễn
giảng nhằm thực hiện chức năng truyền thụ tri thức chưa chú trọng đến việc thực
hiện chức năng tổ chức, điều chỉnh hoạt động nhận thức cho sinh viên. Giảng viên
chủ yếu lo trình bày cặn kẽ nội dung bài học, tranh thủ truyền thụ vốn hiểu biết và
kinh nghiệm của mình cho sinh viên, còn sinh viên thì cố nghe và ghi một cách
hoàn toàn thụ động. Cách thức diễn giảng độc thoại như thế diễn ra suốt cả buổi học
làm cho sinh viên tiếp thu thụ động, chờ thầy bày sẵn, thiếu hứng thú, không có ý
thức sáng tạo, tìm tòi, phát hiện mâu thuẫn trong suốt quá trình lĩnh hội kiến thức.
Mặt khác, việc sử dụng phương pháp gợi mở, nêu các tình huống có vấn đề
của đội ngũ giảng viên chưa hợp lý, có giảng viên sử dụng phương pháp này còn
quá ít, nhưng cũng có giảng viên sử dụng quá nhiều gây căng thẳng cho quá trình
nhận thức của người học.
Việc chuẩn bị các tình huống có vấn đề của giảng viên còn giản đơn, có khi
còn gượng ép, hoặc vượt quá khả năng nhận thức của người học. Cách giải quyết
các tình huống có vấn đề của đội ngũ giảng viên chưa thể hiện triệt để, do đó chưa
phát huy hết tính độc lập, tích cực, sáng tạo của người học.
Ba là, trong quá trình giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa
Mác - Lênin đội ngũ giảng viên chưa chú trọng, tăng cường các phương tiện dạy
học trực quan như: mô hình hoá, sơ đồ, biểu mẫu, đèn chiếu.
Nguyên nhân của những hạn chế trong việc sử dụng phương pháp dạy học
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin
Trước hết, sự chồng chéo, trùng lặp về nội dung Những nguyên lý cơ bản của

của chủ nghĩa Mác - Lênin là do sự vận động tổng hợp của các nguyên nhân trên.
Việc nhận thức đúng các nguyên nhân đó là cơ sở để vạch ra những giải pháp tối ưu
nhằm thực hiện có hiệu quả quá trình đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin hiện nay.
I.3. Thực trạng sử dụng phương pháp học Những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác - Lênin hiện nay.
Lý luận dạy học hiện đại không những khẳng định vai trò của phương pháp
dạy học của người thầy mà còn rất chú trọng và đánh giá cao vai trò phương pháp
học của người học, đây là khâu trọng yếu ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả, chất
lượng dạy học, đến quá trình hình thành bản lĩnh, năng lực của người học.
Ưu điểm trong đổi mới phương pháp học của sinh viên
Ý thức được vai trò quan trọng của phương pháp học, trong quá trình học tập
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, sinh viên đã từng bước hình
thành và thực hiện được các phương pháp sau:
Trước hết về phương pháp nghe, ghi bài giảng. Về cơ bản sinh viên đã thực
hiện tốt phương pháp này, biết cách nghe, cách ghi và sự kết hợp giữa nghe và ghi
trong quá trình lĩnh hội các tri thức triết học.
Về phương pháp tự nghiên cứu sinh viên đã biết tìm tòi, học hỏi những kinh
nghiệm để tạo ra cho mình có phương pháp tự học, tự nghiên cứu tốt nhất trong quá
trình học tập Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin. Trong tự nghiên
cứu, học viên cũng đã biết làm việc với sách giáo khoa, giáo trình, tài liệu tham
khảo. Từ đó, người học củng cố, mở rộng các tri thức, bổ sung được những nội
dung mà khi nghe, ghi bài giảng trên lớp chưa thực hiện được nhằm thực hiện tốt
cho bước ôn, thi sau khi kết thúc môn học.
Một trong những phương pháp học của người học trong học tập Những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin đã sử dụng có hiệu quả là thông qua
hình thức trao đổi, thảo luận, chữa bài tập có giáo viên điều khiển, để củng cố, phát
triển bài học.
Từ thực trạng sử dụng phương pháp học của sinh viên về cơ bản đáp ứng được
cách học ở bậc đại học, cao đẳng và cũng đã thể hiện được những nét riêng đặc thù

mới tốt nghiệp phổ thông trung học cho nên khả năng thích ứng với phương pháp
tập ở đại học, cao đẳng còn chậm, thực chất là sự chuyển hoá từ phương pháp học ở
phổ thông lên phương pháp học ở bậc đại học diễn ra còn dài, chưa khắc phực kịp
thời những tác động tiêu cực của nó.
Qua điều tra xã hội học 136 sinh viên có 80 sinh viên = 58,8% trả lời thích
kiểu dạy học thầy giáo giải thích cho sinh viên hiểu rồi đọc cho ghi; có 56 sinh viên
= 41,1% thích kiểu dạy học nêu các tình huống có vấn đề, gợi mở.
Về nguyên nhân chủ quan
Trước hết, nhận thức của sinh viên về mục tiêu yêu cầu đào tạo, về nhiệm vụ
học tập còn có những biểu hiện lệch lạc. Có những quan niệm cho rằng cái khó nhất
là đầu vào để được học tập và cứ vào trường học tập là sẽ tốt nghiệp. Từ đó dẫn đến
tư tưởng trung bình chủ nghĩa trong học tập, thoả mãn dừng lại với những cái có
sẵn, ngại đào sâu suy nghĩ, tìm tòi để nắm vững và mở rộng tri thức đã lĩnh hội
được. Sinh viên chưa thực sự toàn tâm toàn ý cho việc học để nâng cao tri thức, học
để sau này làm việc, học để thành người có ích cho xã hội mà còn có biểu hiện học
chỉ vì bằng cấp, chỉ vì nghề nghiệp, cho nên dẫn đến học thù động, đối phó, thích
kiểu dạy thầy “bày sẵn” chỉ việc ghi chép, khi ôn thì chỉ mong thầy giáo chốt lại
một vài nội dung để học và bằng mọi cách, bằng nhiều mối quan hệ chạy điểm, nhất
là những môn có hệ số cao.
Từ nhận thức chưa đúng dẫn đến thái độ trách nhiệm, động cơ học tập không
cao và dẫn đến việc thực hiện phương pháp học Những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác - Lênin của sinh viên còn nhiều hạn chế đó là nguyên nhân chủ yếu dẫn
đến chất lượng học tập chưa cao
II. NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY
- HỌC BỘ MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC -
LÊNIN
II.1. Một số giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới phương pháp dạy - học bộ môn
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin
Hoạt động dạy - học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin hiện
nay đang được thực hiện ở một số hình thức cơ bản như : Lên lớp, trao đổi, thảo

học tập của học viên.
Hai là, giảng dạy phải sát đối tượng, gắn nội dung giảng dạy với đời sống thực
tiễn.
Một trong những chức năng cơ bản của bộ môn Những nguyên lý cơ bản của
chủ nghĩa Mác - Lênin là dạy cho con người phương pháp cải tạo thế giới. Song do
sự phân công xã hội mà mỗi người theo học ở những lĩnh vực khác nhau. Do đó,
phương pháp giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin tốt là
phải giảng đúng, giảng sát đối tượng. Nghĩa là trong giảng dạy liều lượng kiến thức
phải phù hợp với trình độ và quy luật nhận thức, phù hợp với nhiệm vụ, chức trách,
cương vị công tác của sinh viên sau khi ra trường. Thậm chí còn phải chú ý đến đặc
điểm mỗi lớp, mỗi khoá, trong đó có những lớp đặc thù như các lớp sinh viên thuộc
hệ trung cấp ( hệ 2 năm, hệ 2 năm 3 tháng, hệ ba năm). Đương nhiên ở mỗi cấp học
đã có giáo trình, giáo khoa quy chuẩn. Song từ nội dung giáo trình giáo khoa
chuyển thành nội dung một bài giảng tốt sát với đối tượng vẫn còn là khoảng cách
mà không phải giáo viên nào cũng giải quyết thuận lợi.
Ba là, vận dụng tổng hợp nhiều hình thức, phương pháp trong giảng dạy.
Quá trình dạy - học là quá trình tổ chức, điều khiển và tự tổ chức, điều khiển.
Trong đó giáo viên vừa là người thiết kế qui trình dạy học, vừa thi công, còn sinh
viên vừa thi công, vừa thiết kế chương trình tự học để thực hiện nhiệm vụ học tập
theo kế hoạch. Các hình thức tổ chức dạy - học luôn tác động qua lại với nhau giữa
hoạt động dạy và hoạt động học, giữa giảng viên và sinh viên, giữa sinh viên với
nhau. Các hình thức dạy - học bộ môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác
- Lênin hiện nay gồm: đọc tài liệu, lên lớp, trao đổi, thảo luận, làm bài tập thực
hành, nghiên cứu, ôn tập, kiểm tra, thi. Khi thực hiện các hình thức trên đòi hỏi phải
sử dụng tổng hợp các phương pháp thì mới nâng cao được chất lượng, hiệu quả dạy
- học. Phải chú trọng đến phương pháp thuyết trình, gợi mở. Bởi vì, trong khi thuyết
trình, giảng viên không những chỉ truyền thụ thông tin khoa học mà quan trọng hơn
là dạy cho học viên biết phương pháp suy nghĩ, làm cho họ phát triển khả năng tư
duy khoa học, năng lực nhận xét, đánh giá, khả năng khái quát và phê phán.
Bốn là, tích cực sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học.

cầu của phương pháp bộ môn khi bước vào học tập môn Những nguyên lý cơ bản
của chủ nghĩa Mác - Lênin và trong suốt cả quá trình. Để thực hiện tốt giải pháp này
cần có sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của giảng viên bộ môn, đồng thời tổ chức các
buổi rút kinh nghiệm và bồi dưỡng phương pháp, hoặc các báo cáo kinh nghiệm của
các sinh viên học giỏi bộ môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin
ở các khoá học trước để sinh viên tham khảo học tập.
Thứ ba, xây dựng và thực hiện kế hoạch hợp lý, lấy tự học là chính.
Tự học là hình thức hoạt động cá nhân, do bản thân người học nỗ lực tiến hành
nhằm thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ học tập ở trên lớp hay ngoài lớp. Về bản
chất, tự học là hoạt động nhận thức tích cực, độc lập của người học. Thực chất quá
trình tổ chức tự học chính là quá trình hình thành và rèn luyện kỹ năng xây dựng kế
hoạch, kỹ năng thực hiện và kiểm tra kế hoạch tự học của mỗi học viên. Dưới góc
độ tâm lý, tổ chức hoạt động nhận thức của người học.
II.2. Đảm bảo cơ sở vật chất - kỹ thuật trong dạy - học.
Phương tiện vật chất - kỹ thuật là điều kiện cần thiết để phục vụ nhiệm vụ dạy
- học. Do đó, khi đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học tất yếu đặt ra
những yêu cầu mới về công tác đảm bảo vật chất - kỹ thuật.
Để nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, xu hướng đổi mới phương pháp dạy
- học ở các trường cao đẳng, đại học đã và đang được đặt ra thành nhiệm vụ trọng
tâm, yêu cầu các cấp, các ngành tổ chức thực hiện.Trước hết cần tập trung đổi mới
phương thức bảo đảm tài liệu học tập, nghiên cứu cho giảng viên và sinh viên. Đối
với sinh viên nhất thiết phải cung cấp đủ giáo trình, giáo khoa, ngoài ra cần cung
cấp thêm một số tài liệu nghiên cứu khác như sách kinh điển, văn kiện nghị quyết
của Đảng và một số tài liệu có liên quan. Đối với giảng viên ngoài cung cấp đủ giáo
trình giáo khoa, các sách và tài liệu nghiên cứu bảo đảm đủ số lượng, song phải
luôn luôn chú ý đến chất lượng sách - tức là những sách và tài liệu có nhiều thông
tin mới, thông tin liên quan đến chuyên ngành Những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác - Lênin. Mặt khác, cần đầu tư mua thêm trang thiết bị phục vụ dạy học
của giảng viên.
KẾT LUẬN

chí giáo dục lý luận chính trị- quân sự, số 3, năm 1998
2. Nghị quyết về tiếp tục đổi mới công tác đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn,
kỹ thuật và xây dựng nhà trường chính qui, Đảng uỷ quân sự trung ương, số 93
ngày 1/6/1994, Nxb QĐND
3. Nghị quyết Đảng uỷ Học viện chính trị - quân sự 1997-2001
4. Nguyễn Cảnh Toàn - quá trình dạy học, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1997
5. Tổng cục Chính trị - báo cáo (một số vấn đề về giáo dục huấn luyện các môn lý
luận Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, khoa học xã hội và nhân văn trong đào
tạo cán bộ chính trị các Học viện nhà trường quân đội, ngày 18/9/1996
6. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,
1996.