PGS. VO THANH THU
NGUYÊN THỊ MỴ
HÀ NGỌO OANH
VÀ PHÂN TÍCH
HOẠT ĐỘNG
DOANH NGHIÊP
THU VIEN DAI HOC THUY SAN
Ọ
II
10000'13753
Nhà Xuất B
Tháng
tnÙH<ỷ &CỊK d ã d ế n v á i
tó u í v iệ n cácI cÁ.ú*Kỷ tô i'
Xin vui lòng:
• Không xé sách
• Không gạch, viết, vẽ lên sách
PGS VÕ THANH THU - NGUYEN THỊ MỴ
HÀ NGỌC OANH
KINH TẾ VÀ PHÂN TÍCH
HOẠT ĐỌNG
KINH DOANH
CỦA CÁC
NGHIỆP
Nhà xuất hản Thông i,ê
5-1997
MỤC LỤC
Mục lục
. Lời nói đầu
Chương 1. Những vân đề lý luận ctf bản của
phân tích hoạt động kinh doanh 7

Chương 5. Tài sản và vốn hoạt động
của doanh nghiệp 364
A . Nhữnghiếu biết bản về tài sản và
vốn của dơanh nghiệp
I. Khái niệm về tài sản và vốn của
doanh nghiệp 364
n. Bảng cân đối kế toán 372
B. Phântích vện c ố định củá
xuất nhập khẩu 398
ra. Đầu tư dài hạn cửa doanh nghiệp 403
IV. Các biện pháp nâng cao hiệu quả
sử dụng Vốn ctìa doanh nghiệp 418
CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN c ơ BẢN
CỦA PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG
KINH DOANH.
I. KHÁI NIỆM, VAI TRỎ VÀ NỘI DỤNG CỦA PHẦN
TÍCH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH.
1. Khái niệm và vai trò của phân tích hoạt động
kinh doanh
ư)Khải niệm
• Sản xuất là cơ sơ lổn tại và phát triển của xã hôi
loài ngươi. Sản xuất xã hội đã trẳi qua nhiều phương thức,
nhiều thơi đại khác nhau nhưng đểu chịu sự tác động bơi rất
nhiều nhân tố chủ quan khách quan đến hoạt động này cùá
con ngươi. Mặc dầu đặc điểm kinh tế cũng như trình độ phát
triển san xuất xã hội ơ mỗi nơi mỗi thơi dại một khạc, nhưng
dì» ơ dâu vạ lúc nào con ngươi cũng luôn luôn tìm kiếm mọt
phương thức hoạt động có trí tuệ hơn, đem lại nhiều lọi ích
hơn nhằm hương đến một dơi sóng vật chất tinh thần ngày

thì phân tích họạt động kinh doanh cũng ngày càng phát
triển đế đáp ứng yêu cầu dó. Từ chồ chí dơn. giản phân tích
lỗ lãi cua từng thương vụ. sau phát triển-thành phân lích các
8
yếu tỏ sản xuất kinh doanh
và lỗ
lãi của từng đơn vị kinh tê
riêng hiệt, đến nay việc phân tích hoạt động kinh doanh
không chí ciía doanh nghiệp mà đã mở rộng đến vùng kinh
lố. đến toàn bộ nền kinh tế.
Như vậy phán lích hoạt dộng kinh doanh đã hình
thành như một hoạt động độc lập vơi hệ thông lý luận độc
lập và trỏ thành một môn khoa học độc lập.
Hoạt động sản xuất kinh doanh luộn luôn được tiên
hành thường xuyên liên tục rất phong phú và phức tạp. Nó
được phản ảnh và tính toán bàng qui tắc nhâl định, dược thể
hiện thông qua những sô liệu thông tin. Muôn thây được một
cách đầy đủ sự phát triển của các hiện tượng, quá trình kinh
te từ dó .thây dược thực chât hoạt dộng cua doanh nghiệp,
người ta phai dị sâu nghiên cứu kết cấu và môi quan hệ qua
lại giữa các số liệu thông tin bằng những phương pháp khoa
học. Đó là phương pháp nhận biết các hoạt dộng thực tế, các
hiện tương, các quá trình trong mối quan hệ trực liếp vơi suy
nghi, nhận thức và sự tiếp nhận'chủ dong của con người,
trên cơ sơ dó dánh giá lình hình hoai dộng, lìm nguyên
nhân, dề ra những phương án và biện pháp khai thác cổ hiệu
quả mọi năng lực của doanh nghiệp.
Phán lích hoạt dộng kinh doanh hiểu theo nghĩa chung
nhát là nghiên cứu tát cả các hiện tượng, các hoạt dộng có
liên quan trực liếp và gián liếp vơi hoạt dộng sản xuất kinh

kinh doanh của doh vi mình.
Ntiàv nay nền kinh ú- Việt Nam chuyên sang kinh lô
thị irưóng. ván dề dặt lén hàng dầu dôi vdi mọi doanh
nghiệp là hiệu quả. kinh té. IV) hiệu quả kinh tê mdi có thể
dưng vững trên thị iruííng. dti sức cạnh Iranh dưực vdi các
doanh nghiệp khác. vù’a cd diều kiện tích lũy và md rộng
san xuât kinh doanh, vừa dam’bao dili sóng cho người lao
dộng và làm tròn nghĩa vu dôi vdi nhà nưdc. h)ể làm dưực
diều dó. doanh nghiộp phai thuVtng xuyên kiêm tra, dánh giá
đầy dtí chính xác mọi dicn hiên và kétqua hoai dộng san
xuát kinh doanh, nhưng mặt manh, mật yéu ciia doanh
nghiệp trong mối quan hệ-vVíi mỏi trưrtng xung quanh và tìm
những hiện pháp dể khóng ngừng nâng cao hiệu quả kinh
tố
Những diều trình Bày trên dáy chứng tỏ rằng việc
■liến hành phán tích 1 cách loàn diện mọi hoạt dộng của
doanh nghicp là diều hcl Stic cần thiết và càng có vị trí quan
trọng hon khi chuvcn sang nen kinh te thị tru-dng.
• Phán lích hoạt dộng kinh doanh là nhằm đánh giá,
xem xét việc thực hiện các chí tiêu kinh tế'như thê nào,
những muc liéu dật ra.dưực thực-hiện dén dáu. rút ra những
tồn tại. lìm nguyên nhân khách quan chu quan và dề ra biện
pháp khắc phục de lận dụng một cách triệt de thê mạnh của
doanh nghiệp. K)iều dó cũng có nghĩa rằng phán tích hoạt
dộng kinh doanh khóng chí là diếm két thúc một chu kỳ
kinh doanh mà còn là dicm khdi dầu của hoạt dộng doanh
nghiệp. Kcl quả phân tích cua thời kỳ kinh doanh dã qua và
những dự doán trong phán lích diều kiện kinh doanh sắp tdi
là những căn cứ quan trọng de doanh nghiệp có the hoạch
dịnh chiến lược phát triền và phương án kinh doanh có hiệu

hợp. thuận lợi để các doanh nghiệp hoạt dộng có hiệu quả.
Dien bien và kết quả cua quá trìhh san xuât kinh doanh của
các doanh nghiệp là thươc do tính dũng đắn. hợp lý cú-a các
chê độ chính sách, luật pháp cũng như những quy định của
nhà nươc về các lĩnh vực khác trong nền kinh te. Phân tích
hoạt dộng kinh doanh không chí dừng lại ơ sự đánh giá việc
chấp hành luật pháp, các ché dộ chính sách của nhà nước mà
còn phát hiện ra những chỗ hât hợp lý không hoàn chỉnh của
các chế độ chính sách dó và cổ kiến nghị đổ nhà nưđc sửa
đổi. Thực liễn hoạt dộng của nền kinh lê Việt Nam dã chứng
minh cho chúng ta diều đó. Nhiều chê dộ chính sách quy
dinh cùa nhà I1ƯƠC trong lĩnh vực xuát nhập khẩu, đầu tư,
thuế và các lĩnh vực kinh doanh khác dã dƯỢc bổ sung điều
chính và dần dần hoàn thiện nhơ sự phát hiên ciía các doanh
nghiệp và các cơ quan chức năng thông qua hoạt dộng thực
tiền. Như vậy phán tích hoạt động kinh doanh là một cổng
cụ rất quan trọng dể nhá nươc thực hiện chức năng quản lý
kinh tế và hoàn thiện chức năng dó.
Phân lích hoạt động kinh doanh không .chỉ được tiến
hành sau mỗi kỳ kinh doanh mà còn phân tích trước khi tiến
hành kinh doanh như phân tích các dự án và tính khả thi của
nó, các kế hoạch và các bảng thuyết minh của nó, phân tích
dự toán, phân tích các luận chứng kinh tế kỹ thuật Chính
13
hình thức phân tích này sẽ giúp các nhà đầu tư quyêt định
hương đầu tư và các dự án đầu tư. Trong dicu kiện mổ'cửa
hiện nay ơnươc ta, đế phát trien nen kinh lê. nhà nươc chií
trương kêu goi vốn của nươc ngoài và cả vỏn trong ntíơc đầu
tư vào cơ sơ hạ tầng, khai thác dẫu khí. cóng nghiệp chê
biên, phát triển thương mại dịch vụ , Cũng trong diều kiện

quyền lự chii trong hoạt dộng kinh doanh, lự trang trải chi
phi và dâm hảo có lợi nhuận De thực hiện được điều này,
phân lích hoạt động kinh doanh phãi thương xuyên kiểm tra
đánh gia mọi diễn bi.cn và kết quả quá trình sản xuất kinh
doanh, tìm giãi pháp khai thác năng lực cùa doanh nghiệp
nhằm nâng cao hiệu qua trong hoại động. Như vậy nội dung
nghiên cứu cùa.phân tích hoạt dộng kỉnh doanh là Các hiện
tượng kinh tê. quá trình kinh tê đã hoặc sẽ xảy ra trưng một
dơn vị hạch toán kinh tô dộc lập dươi sự tác động của nhiều
nhân tó" chti quan và khách quan khác nhau. Các hiện tượng
quá trình này dược thể hiện dươi một kết quả sản xuất kinh
doanh cụ thể dược biểu hiện bằng các chỉ tiêu kinh tê.
• *>
! • Kết quả san xuất kinh doanh có thể là kết quả của
từng giai doạn riêng biệt như kết quả mua hàng, kết quả sản
xuât. kêt quà bán hàng., hay có thế là kết quẳ tổng hợp cua
quá trình kinh doanh: kết quả tài chỉnh. Khi phân tích kết
quả kinh doanh người ta hương vào kết quả thực hiện các
định hương, mục tiêu kê" hoạch, phương án đặt ra.
15
Trong phân lích, két quá kinh doanh được hiếu hiện
hàng các chí tiêu kinh tố. H)ó là sự xác định về nội dung và
pham vi của kết quả kinh doanh. Nội dung chù yéu của phân
tích là các chi tiêu kết quả kinh doanh như: doanh thu hán
hàng, giá trị sản xuất, giá thành, lợi nhuận Tuy nhiên, các
chỉ tiêu kết quả kinh doanh luôn luôn dươc phán lích trong
môi quan hệ vơi các điều kiệ*n (yÍMi ló) cun quá Irình kinh
doanh như lao dộng, vật tư. liền vốn Khi phán lích cần
hiểu rõ ranh giđi giữa chí liêu sô'lượng và chí tióu chât
lượng. Chỉ liêu SI? lượng phản ảnh len quy mỏ két quả hay

liếp hay gián tiếp đến kct qiiỉi hiểit hiện trên các chỉ tiêu. Ví
dụ: doanh thu bán hàng phụ thuộcxyàọ lượng hàng bán ra,
giá cả bán ra và cơ câu mặt hàng có giá hán rà khác nhau.
Đến lượt mình khôi lượng hàng hóa hán ra. giá cả hàng hóa
bán ra. kết câu hàng hóa bán ra lại chịu tác. dộng bơi nhiều
yếu lô khách quan chủ quan khác nữa. \
Các nhân tỏ’ anh hương có thổ phàn thành nhiều loại
khác nhau trứn các góc độ khác nhau. Trươc hết theo tính tất
cu, Chỉ lictt có nội dung kinh lé tương đối ổn định. CỒH^
> chí 'liêu luón luôn thay dôi theo thơi EfaW^vỌíư ữĩểm"ịì
i l à v r k M ’W v i f i n
v O t LialéíMẳKtịịga!:
• Phán tích hoạt dộng kinh doanh klirragr ehi-dững ■tạảsd
yêu ciía nhân tô có thc phân thành 2 loại : nhân. tố chủ quan
và nhân lô’khách quan.
Nhân tô’ khách quan là loại nhân tô’ thường phát sinh
và lác đọng như một yêu cầu tâ’t yếu, không phụ thuộc vào
chií thế tiến hành hoạt dộng kinh doanh. Kêl quả hoạt động
cùa một doanh nghiệp có the chịu lác dộng bơi các nhân tố
tị
ị 1 •
.NÊ 0 c
;>
ị TW
ĩ
ị!
( p
r a n l i l ị
17
luật pháp ché độ chính sách kinh lõ \à hòi cua nhà nươc.

I
* + 'I
_«r ¿ơĩ.; I «Sĩ*. ■
ì i t H! ¿ụ ■
ĩ * * '
*
“i '
Trong phán lích cần \;ic dinh xu hưứng và IOIÍC dô ánh
hưdng lổng hựp ciia các nhan lo lích cực va liêu cực.
Nhân lô có Iihicu loai nhu' dà ncu d trcn nhưng nêu
quy về nôi dung kinh lé thì co loai: nhân lõ ihuộc vồ diều
kiện kinh doanh và nhán lo ihuòc \c kcl quá kinh doanh.
Nhiĩng nhân lô thuộc vồ dicti kicn kinh doanh nhu': sô'lao
dộng, lưựng vậl.iư. ticn võn anh hu'0'iui irực licp dcn quy
mó kinh doanh. Các nhãn lõ ihuòc vc kcl quà kinh doanh
ãnh hưdng dây chuyền suoi qua Iiinli san uiái kinh doanh lừ
khâu mua. kháu san xnái dcn kháu ticu ihụ và lừ dó ảnh
hưdtng dcn kcl quií tổng hộ|’ ciìa kinh doanh như: nhán tó
giá ca hàng htía. giá c;i chi phi. luong hàng hóa sàn xtiât,
tiêu thu
• Cần chú V ranc klu phán loại'các nhân tỏ phai tùy
thuộc vào mói quan hc cu thc ciia nhãn ló vdi chỉ licu phân
lích. Chang hạn. CI) những nhan ló ironii môi quan hộ vdi chỉ
licu nàv l<à loại nhân ló nay. nhưng ironc môi qiran hộ vđi
chí licu khác tní thành loại nhan ló khác. Ví dụ só ngày làm
viộc. gid làm vicc là nhan ló'sô luihig iroiig chí ticu "mức
hao phí lao dộng sóng" nhưng lại là chi IICII châl lưựng khi
nghicn cihi ảnh huVhuí ciia so luông la o dộng, sứ dung ihdi
gian và năng suât lao donc dcn chí IICII "lông sa 11 lưựng”
hay "giá trị lổng Siin lưựng". Cũng ironu quan hộ dó. chí tiêu

che dâu hên trong sự lác d()ng ctía các quy luật kinh tế
20
khách quan.'-che dâu hán chái cùa quá ninh dó. I)c nhận
thức và cải tạo dược chiínc phú hợp VƠI thực lê khách quan
và mang lại hiệụ qu;í kinh lé cao. đòi hói phai có phtídng
pháp nghiên CỊÍII khoa học. Dó là phương pháp luận và các
phương pháp lính loán kỹ thuật dùng lrong phán lích.
Phương pháp luận ciia phán lích hoại động kinh doanh
là cách nhận thức đỏi vdi việc nghiên cứu quá trình hoạt
dộng kinh doanh trong mói quan hộ biện chứng vơi các sự
kiện, các hiện tượng kinh lô hao quanh. Cơ sơ phương pháp
luận của phán lích .này là phép duy vật hiện chứng của
( ‘.Mác và KĂngghcn. Ngoài ra cơ sơ lý luận ciía phân tích
hoạt dộng kinh doanh còn là các môn học ve kinh lô vi mô.
kinh lê vT mỏ. kinh lé hoe chuyên ngành. Khi nghiên cứu l
hiện iượng. 1 quá trình kinh le nào dó cần nắm dược những
dặc trưng kinh le chung nhái, dồng ihơi phai nắm dược dặc
điếm ciía ngành'của nơi mà dôi tượng dó-dươc hình thành và
phát triển.
Trong phần phương pháp phân lích chủ yêu. di vào
phương pháp lính toán kỹ thuật của phán tích
2. Phương pháp tính toán kỹ thuật của phân tích
c ung vơi sự phát iriến của nhận thức các hiện tượng
kinh lê, cũng như sự phát triển của các món khoa học kinh tế
và toán học ứng dung, hình thành nên các phương pháp tính
toán kỹ thuật được sử dụng trong khoa học phân lích kinh tế.
Để đật dược mục dích của phân tích, có thế sơ dụng các
phương pháp phân tích khác nhau và mỗi phương pháp đều
t
21

phục, vụ và quản lý phán xuYiiui
- Chi tiết theo thời xum: Két qua kinh doanh hao giơ
cung là kct qu;i cua một quá trình 1)0 nhiều nguyên nhân
khác nhau, tiến dộ thực hiện quá trình dó trong từng dơn vị
thơi gian thương không dồng dcu nhau. trong san
xuât. sàn tương sản phẩm thực hiện từng thang, quý trong
nám không đều nhau. Tương tu' trong thương mại. doanh sô
mua hán từng thơi'.gian, tro 11 ỉi năm cũng không hằng nhau.
Việc phán lích chí tict theo thơi gian giúp ta đánh giá dược
nhịp điệu. tóc dô phát tricn cua hoạt dộng kinh doanh qua
các thơi kỳ khác nhau, lù' dó tìm nguyên nhán và giải pháp
cổ hiệu lực cho công việc kinh doarih. Phan tích chi tiết thèo
thơi gian cũng giúp la nghiên cứu dồng thơi nhịp diện của
các'chỉ liéu có liên quan vơi nhau như: lương hàng mua vào,
dự trữ vơi lượng hàng hán ra. lương vón được cấp (huy
động) vơi khối lượng"công việc xây lắp hoàn thành, lượng
nguyên • vật liệu cấp phai vơi khôi lượng sản phẩm sản
xuất từ đo phát hiộn những ycu lô linh hương trực tiếp dốn
tiên dộ thực hiện các chỉ licu kinh doanh.
- Chi tiết theo dịu diêm:Kct qu;í kinh doanh được thực
hiện bơi các phân xương lô dôi sản xuất hay các cửa hàng,
trạm. trại, xí nghiệp trực ihuoc doanh nghiệp. Phân lích chi
tiết theo dịa đicm giúp la dánh giá kcpqua thực hiện hạch
toán kinh lố nội bộ. Thông qua các chí tiêu khoán khác nhau
như: khoán doanh thu, khoán chi phí. khoán gọn cho các
23
hộ phạn mà dánh giá mức khoán dà hơp lý chưa và vice thực
hiẹn các mức khoán nhu’ the lìào. Cùng thong qua việc thưc
hiện các mức khoán mà phát bien các hộ phạn lien lien hoặc
lạc'hậu trong việc thực hiẹn các mục lie'll kinh doanh, khai

phân đâu ciía doanh nghiộp.
So sánh'só. liệu ctia (.loanh nghiệp mình vơi. doanh
nghiộp tương dương, điên hình hoặc doanh nghiẹp thuộc đỏi
thủ cạnh tranh giiíp ta đánh giá dược mặt mạnh mặt yếu cíía
doanh nghiệp.
So sánh sô liệu thực lc vơi mức họ'p dồng dã ký. tổng
nhu cầu giúp la biết dược khả năng dáp ứng nhu cầu của
thị trường.
So sánh các thông sô kinh lê kv thuật của các phương
án kinh lc khác nhau giúp ta lựa chọn dược phương án tồi
ưu.
r) Phương pháp loại trừ: pháp thay
thể)
Một chỉ liêu kinh lé chịu sự lác dộng của nhiều nhân
tô. Ví dụ chí licu doanh sô bán hàng của I công ty ít nhất
chịu ảnh hương trực liếp bơi 2 nhân lố: khôi lượng hán hàng
và giá cả hàng bán. Cho nón thông qua phương pháp loại trừ
25
cho phép các nhà phan licit nghiên cứu mức đỏ anh hiding
día từng nhan tơ lên chỉ lieu can phán tích. Trong thực te,
phương pháp loai trừ dươc sứ dụng trong phan tích dưới 2
dang.
• Phương pháp thay ĩ hì' Urn hoan: là phương pháp xác
định mức dọ anh hưởng Clin các nhán tỏ len chí tien phan
tích hằng cách thay the lấn lươt và liên ticp các nhan tỏ từ
giá trị gỏc sang kỳ phan tieh de xác' dmh trị sô của chí tien
khi nhan tỏ dí) thay dổi. Sau dí), so sánh trị so cúa chỉ lieu
vừa tính dựỢc vơi trị sỏ cua CỈ1Ị tiêu khi chưa có bien dổi của
nhan tố can xac dinh sè tính dược mức dọ anh hương của
nhản lo dơ.

Dạng long quálciia so chênh lệch;
Va —(a I ’ aoibo Co do
\|ì _. (h| - h(,)á| C odo
Ac =(C| c M ja ị h I doA <—> D “"Di - (di)~^Ạa^ +Ab +Ac -4-Ad
\d =(di ^doRi|b|Cj
3. Phương pháp lien hẹ cân ciptí
/
ỵ
27