MỤC LỤC
Trang
Mở đầu……………………………………………………………………….1

Chương 1: Phép biện chứng về phủ định 5
1. Khái niệm về phủ định và phủ định biện chứng 5
1.1. Phủ định 5
1.2.Phủ định biện chứng 5
2.Các đặc trưng cơ bản của phủ định biện chứng 6
2.1.Tính khách quan 6
2.2.Tính kế thừa 6
3.Quy luật phủ định của phủ định. Hình thức “xoáy ốc” của sự phát triển 6
4.Ý nghĩa phương pháp luận………………………………………………….8
Chương 2: Giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay ở nước ta
1.Những thành tựu và hạn chế trong quá trình hội nhập…………………….10
văn hóa và thế giới
2. Sự vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng ……… 12
và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
3. Thành quả của việc vận dụng vào xây dựng và phát triển……………….15
nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.
4. Những vấn đề đặt ra trong việc xây dựng và giữ gìn……………………18
bản sắc dân tộc trong quá trình toàn cầu hoá và hội nhập văn hóa hiện nay.
Kết luận……………………………………………………………………20
Danh mục tài liệu tham khảo………………………………………………21

1
MỞ ĐẦU
Đề tài: “Phép biện chứng về phủ định và vận dụng phân tích việc kế
thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay
của nước ta”
*Lý do chọn đề tài:

để làm phong phú, giàu có thêm, hiện đại hơn nền văn hóa của dân tộc của đất
nước mình.
Văn hóa vốn bao giờ cũng là nền tảng quyết định của xã hội, một văn hóa
cho sự phát triển mạnh mẽ, sâu sắc toàn diện nhất toàn cầu hóa và hôi nhập, toàn
cầu hóa như một tất yếu. Có thể khẳng định: Văn hóa là cốt hồn của dân tộc,
một dân tộc, nếu không giữ được bản sắc văn hóa riêng thì dân tộc đó sẽ bị lu
mờ thậm chí không còn dân tộc đó nữa. Vì thế, xây dựng và phát triển nền văn
hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc không chỉ là trách nhiệm của
ngành văn hoá mà còn là trách nhiệm của toàn đảng, toàn dân và toàn xã hội.
Tôi quan tâm và chọn đề tài: “Phép biện chứng về phủ định và vận dụng
phân tích việc kế thừa,phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong
điều kiện hiện nay của nước ta” để làm đề tài cho tiểu luận này.

** Mục đích nghiên cứu.
3
-Làm rõ vấn đề văn hoá và bản sắc văn hóa ở Việt Nam.
- Đánh giá các mặt tích cực và hạn chế trong việc việc xây dựng nền nền văn
hoá Việt Namtiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong quá trình hội nhập ở nước
ta.
- Vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền nền văn
hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.
- Thành quả của vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng nền
văn hoáViệt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.
- Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đã nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm xây
dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta.
***Kết cấu.
Đề tài này gồm 2 chương 8 mục:
- Chương I: Phép biện chứng về phủ định
- ChươngII: Giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay của nước ta.
4

việc giải quyết những mâu thuẫn mà sự vật luôn luôn phát triển. Mỗi sự vật
có phương thức phủ định riêng tuỳ thuộc vào sự giải quyết mâu thuẫn của
bản thân chúng. Điều đó cũng có nghĩa, phủ định biện chứng không phụ
thuộc vào ý muốn, ý chí của con người. Con người chỉ có thể tác động làm
cho quá trình phủ định ấy diễn ra nhanh hay chậm trên cơ sở nắm vững quy
luật phát triển của sự vật.
2.2 Tính kế thừa: vì phủ định biện chứng kết quả của sự phát triển tự thân
của sự vật, nên nó không thể là sự thủ tiêu, sự phá huỷ hoàn toàn cái cũ.
Cái mới chỉ có thể ra đời trên nền tảng cái cũ. Cái mới ra đời không xóa bỏ
hoàn toàn cái cũ mà có chọn lọc, giữ lại và cải tạo những mặt còn thích
hợp, những mặt tích cực, nó chỉ gạt bỏ ở cái cũ những mặt tiêu cực, lỗi
thời, lạc hậu, gây cản trở cho sự phát triển. Do vậy, phủ định biện chứng
đồng thời cũng là khẳng định.
Cái mới trong phủ định biện chứng là cái biểu hiện sự phát triển phù hợp
qui luật của sự vật, hiện tượng, là biểu hiện sự chuyển hóa từ giai đoạn thấp
đến giai đoạn cao trong quá trình phát triển.
3. Nội dung qui luật:
Quy luật phủ định của phủ định là một trong 3 quy luật cơ bản của phép
biện chứng duy vật. Quy luật này khái quát khuynh hướng phát triển tiến
lên theo hình thức xoáy ốc thể hiện tính chất chu kỳ trong quá trình phát
triển.
6
Đó là cơ sở phương pháp luận của nguyên tắc phủ định biện chứng, chỉ đạo
mọi phương pháp suy nghĩ và hành động của con người. Phủ định biện
chứng đòi hỏi phải tôn trọng tính kế thừa, nhưng kế thừa phải có chọn lọc,
cải tạo, phê phán, chống kế thừa nguyên xi, máy móc và phủ định sạch
trơn, chủ nghĩa hư vô với quá khứ. Nguyên tắc phủ định biện
chứng trang bị phương pháp khoa học để tiếp cận lịch sử và tiên đoán, dự
kiến những hình thái cơ bản của tương lai.
Quy luật phủ định của phủ định biểu hiện sự phát triển của sự vật là do mâu

mới khác ấy dường như là sự vật đã tồn tại, song không phải là sự trùng lặp
hoàn toàn, mà nó được bổ sung những nhân tố mới và chỉ bảo tồn những
nhân tố tích cực thích hợp với sự phát triển tiếp tục của nó. Sau khi sự phủ
định 2 lần của phủ định được thực hiện thì sự vật mới hoàn thành một chu
kỳ phát triển.
4. Ý nghĩa phương pháp luận:
Quy luật phủ định của phủ định giúp chúng ta nhận thức đúng đắn về xu
hướng phát triển của sự vật. Quá trình phát triển của bất kì một sự vật nào
cũng không bao giờ đi theo một đường thẳng, nó gồm có nhiều chu kỳ khác
nhau. Chu kỳ sao bao giờ cũng tiến bộ hơn chu kỳ trước. Do đó, chúng ta
phải hiểu những đặc điểm đó để có cách tác động phù hợp với yêu cầu phát
triển.
Theo đó, mọi sự vật luôn xuất hiện cái mới thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay
thế cái lạc hậu, cái mới ra đời trên cơ sở kế thừa tất cả những nhân tố tích
cực của cái cũ. Do đó, trong hoạt động của mình, con người phải biết kế
thừa tinh hoa của cái cũ, tránh thái độ phủ định sạch trơn.
Trong giới tự nhiên cái mới phát triển một cách tự phát, còn trong xã hội
cái mới ra đời gắn liền với hoạt động có ý thức của con người. Chính vì thế
8
trong hoạt động của chính mình con người phải biết phát hiện cái mới và
ủng hộ nó.
Chương II: Giá trị truyền thống và việc kế thừa và phát triển sáng tạo
các giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay của nước ta:
1.Những thành tựu và hạn chế trong quá trình hội nhập văn hóa và thế
giới.
Toàn cầu hóa là một xu thế không thể cưỡng lại đối với tất cả các
quốc gia. Chủ động để hội nhập là một thái độ tích cực, khôn ngoan, là
khẳng định đường hướng có chiến lược, có chiến thuật, có kế hoạch cho
từng bước đi. Chủ động hội nhập sẽ khai thác được nhiều nhất những thuận
lợi, những cơ hội để dân tộc có nhiều lợi ích nhất, hạn chế được đến mức

chứ không thể là chìa khỏa vạn năng. Chiến lược xây dựng nền văn hóa
Việt Nam phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc là hoàn toàn đúng đắn, nhưng
triển khai xây dựng quản lý văn hóa toàn xã hội là vô cùng khó khăn phức
tạp, là thách thức lớn cần có sức mạnh của nhiều cấp nhiều ngành mới có
thể làm được. Với quyết tâm cao thì cuối cùng căn bệnh nào cũng tìm ra
được thuốc đặc trị, cũng tìm được giải pháp giải quyết đúng đắn.
Nền văn hóa Việt Nam mấy ngàn năm lịch sử tồn tại và phát triển đã thể
hiện sức sống mãnh liệt. Âm mưu đồng hóa của những nền văn hóa lớn hết
đợt sóng này đến đợt sóng khác cũng không xóa được bản lĩnh văn hóa Việt
Nam. Có thể nói nền văn hóa Việt Nam đã được tôi luyện và có sức đề
kháng cao. Điều này cho chúng ta tin tuởng vào chặng đường phát triển sắp
tới của nền văn hóa dân tộc. Một vấn đề lớn và quan trọng đặt ra là: Nền
văn hoá tiên tiến, hiện đại do hội nhập quốc tế hình thành có mâu thuẫn, có
thủ tiêu nền văn hoá truyền thống và làm mất đi bản sắc dân tộc của văn
hoá truyền thống?
10
Phép biện chứng duy vật và thực tiễn xã hội cho thấy, đời sống tinh thần có
cuộc sống độc lập của nó so với nền tảng vật chất xã hội. Văn hoá, một khi
ra đời, dù là xuất phát từ tồn tại kinh tế, từ đời sống vật chất, nó trở thành
thực thể độc lập với cơ sở kinh tế - xã hội. Thực tế đã chứng minh, những
hệ tư tưởng, chính trị, văn hoá đã đóng vai trò điều chỉnh và qui định chiều
hướng vận động của xã hội. Ngày nay, loài người càng nhận rõ rằng, văn
hoá không chỉ là cái phái sinh của điều kiện kinh tế - xã hội, mà còn là động
lực nội sinh của sự phát triển đó.
Văn hoá Việt Nam với bản sắc của mình, qua bao lần tiếp biến vẫn không
bị sai lạc, phai mờ, thậm chí qua bao lần đất nước bị xâm lăng, dân tộc bị
thôn tính, nhưng bản sắc đó không bao giờ mất, không những không mất
mà nó ngày càng được khẳng định và phát triển. Mỗi lần tiếp biến, văn hoá
Việt Nam với bản lĩnh và sức sống của mình, lấy bản sắc dân tộc làm tiêu
chí, nó gạn lọc, tiếp thu những tinh hoa tốt đẹp của các nền văn hoá khác

thì nay ở không ít người được xem như là chuyện bình thường: bạo lực,
kích dâm, xem tiền là tối thượng, xem hưởng thụ vật chất là mục đích của
cuộc đời. Đồng minh của lối sống buông thả là luận điệu tự do, dân chủ
không ranh giới. Tất cả những cái đó nếu không kịp thời ngăn chặn, đến
một lúc, an ninh quốc gia, thậm chí độc lập dân tộc sẽ là cái bia bắn phá, lối
sống dân tộc, văn hoá dân tộc sẽ bị coi là lạc hậu, lạc lõng.
2. Sự vận dụng quy luật phủ định của phủ định vào việc xây dựng và
phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc:
Hiện nay, vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc và những biến thể của nó đang là
một trong những vấn đề được đặc biệt quan tâm ở Việt Nam. Nỗi ám ảnh về bản
sắc hiện diện ở khắp nơi, từ những diễn ngôn chính trị như "xây dựng nền văn
hóa tiên tiến, hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc", "hội nhập nhưng không hòa tan"
cho đến các hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội như xây dựng thương hiệu Việt,
tự kiểm điểm tính cách dân tộc hay phê bình văn học nghệ thuật. Không thể phủ
định, đây là một định hướng đúng đắn, một mối quan tâm lành mạnh của toàn xã
12
hội khi Việt Nam ngày càng tham gia một cách toàn diện hơn vào quá trình toàn
cầu hóa nhưng tự bản thân những khát vọng bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc
cũng đặt ra những câu hỏi hóc búa đối với toàn xã hội, trước hết là trong việc
xác định bản sắc văn hóa dân tộc và sau đó là việc ứng xử với bản sắc văn hóa
đó.
«Bản» là cái gốc, cái căn bản, cái lõi, cái hạt nhân của một sự vật; «Sắc» là thể
hiện ra ngoài. Nói bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam tức là nói những giá trị
gốc, căn bản, cốt lõi, những giá trị hạt nhân của dân tộc Việt Nam. Nói những
hạt nhân giá trị hạt nhân tức là không phải nói tất cả mọi giá trị, mà chỉ là nói
những giá trị tiêu biểu nhất, bản chất nhất, chúng mang tính dân tộc sâu sắc đến
nỗi chúng biểu hiện trong mọi lĩnh vực như: văn học nghệ thuật, sân khấu, hội
họa, điêu khắc, kiến trúc, trong sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử hằng ngày của người
Việt Nam.
Những giá trị hạt nhân đó không phải tự nhiên mà có, nó được tạo thành dần dần

Nam và văn hóa Xô Viết, văn hóa Việt Nam và văn hóa Ấn Độ, Trung Hoa, văn
hóa Việt Nam và văn hóa Âu, Mỹ không có biên giới. Thời đại hiện nay là
thời đại của kỹ thuật giao thông liên lạc và thông tin cực kỳ phát triển. Trái đất
như bị thu nhỏ lại hàng mấy trăm lần, so với chục năm về trước. Do đó sự tiếp
xúc văn hóa giữa các dân tộc sống cách xa nhau là tất nhiên và tất yếu. Qua
những cuộc tiếp xúc đó, bản sắc văn hóa của các dân tộc đều có sự thay đổi, bên
cạnh những cái khẳng định. Thật là vô lý nếu chúng ta gạt bỏ mọi yếu tố tiến bộ
và cái hay, đẹp của văn hóa nước khác chỉ vì chúng ta sợ bị ngoại lai. Nhưng
cũng sẽ là vô lý hơn, nếu chúng ta tiếp thu hàng loạt không có phê phán mọi yếu
tố của văn hóa nước ngoài, chỉ vì chúng là mới lạ, tân kỳ.
Những yếu tố tiến bộ của văn hóa nước ngoài, một khi đã được dân tộc ta
chấp nhận và biến thành sở hữu của mình rồi, thì chúng có thể trở thành một bộ
phận của giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam, của dân tộc Việt Nam. Không ai có
thể phủ nhận rằng, nhiều yếu tố Phật giáo, Nho giáo, mặc dù bắt nguồn từ nước
ngoài, nhưng đã trở thành bộ phận khăng khít của bản sắc dân tộc và văn hóa
14
Việt Nam, đã được dân tộc Việt Nam biến thành sở hữu thật sự của mình.
Nói tóm lại, cái lỗi thời nhưng không được cải tiến, cái tốt nhưng lại bị cường
điệu, cái tốt ngoại lai nhưng không được bản địa hóa nhuần nhuyễn đều có thể
biến thành tiêu cực và tạo trở ngại cho sự phát triển bình thường của nền văn
hóa dân tộc. Vì vậy, mà chúng tôi khẳng định, những giá trị bản sắc của dân tộc
Việt Nam, của nền văn hóa Việt Nam cần phải được bộ phận lãnh đạo của dân
tộc thường xuyên kiểm nghiệm, theo dõi, gìn giữ, cải tiến, bổ sung, gạt bỏ
những cái lỗi thời, đổi mới những hình thức không còn thích hợp, tiếp thu và
bản địa hóa mọi tinh hoa của văn hóa nước ngoài khiến cho những giá trị gọi
là bản sắc văn hóa của dân tộc ta phát huy tới mức cao nhất của hai tác dụng xúc
tác và hội tụ, đối với sự phát triển toàn diện và mọi mặt của dân tộc Việt Nam
chúng ta. Tác dụng xúc tác là tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển. Tác
dụng hội tụ là tác dụng gắn bó, kết hợp với mặt, các yếu tố thành một hệ thống
nhất.

cả hai địa bàn đều chững lại trong phát triển. Đây là phép biện chứng của nhân
tố ngoại sinh trong sự phát triển nội sinh. Tuy nhiên sự hội nhập các giá trị văn
hóa khác với sự tha hóa về văn hóa cũng như sự lai giống tốt khác với lai ghép
vào cơ thể những gien lạ hoắc, gây nên sự biến dị , thậm chí những quái thai.
Chẳng nói gì xa. Nửa đầu thế kỷ XX, văn hoá và lối sống Pháp, theo đó là Âu
châu, xâm nhập vào ta nhanh và mạnh, tưởng như ngự trị, trong khi văn hoá dân
tộc có dấu hiệu suy yếu. Thế mà những năm 20 - 30 và đầu 40, dưới sự tác động
của làn sóng ấy và cùng với vốn liếng văn hoá giàu bản sắc có sẵn, đã nảy nở cả
một nền văn học - nghệ thuật Việt Nam mới hầu như chỉ tầng lớp tiểu tư sản mới
hình thành tạo ra, với văn xuôi và thi ca, âm nhạc, hội hoạ, sân khấu, phê bình
văn học… còn âm vang đến tận ngày nay. Cuộc hội họa đầu của thời mới bị đứt
quãng ấy đã làm cho văn hoá Việt, con người Việt phong phú hơn, bổ túc những
nét mới cho bản sắc. Ta chối bỏ những cái gì đó, ta tiếp thu và sản sinh ra những
cái gì đó mới hơn, phù hợp hơn, có sức nâng cao ta lên.
16
Cuộc hội nhập thời nay mạnh mẽ hơn, toàn diện và toàn cục, sức chi phối,
sức tác động của nó không thể so sánh với trước được. Song ta sở hữu cả một
vốn liếng gien, vốn liếng bản sắc của ta vô cùng sâu lắng, vô cùng dai bền,
không việc gì phải e ngại! Thử xem, mình bắt chước ăn cá sống với mù tạt theo
kiểu Nhật, nhưng thêm vào đấy là rau diếp cá, lá cải xanh, củ cải sống. Mình hát
nhạc pop, nhạc rock, song giai điệu và cách thể hiện thì chẳng giống ai. Thậm
chí, ở những sân bay quốc tế này nọ, cứ gặp dăm ba đồng bào mình túm tụm, là
nhận ra ngay. Ấy là trong cuộc sống thường nhật, chứ ở những phạm trù lớn lao
như cách nghĩ, cách sống, cách phấn đấu… mình chẳng giống ai hết.
Một thành quả vững chắc nữa trong giữ gìn bản sắc là chúng ta không sợ toàn
cầu hóa tấn công mà còn tấn công ngược lại nó. Xin nêu hai ví dụ: thức ăn và y
phục.
Thức ăn là yếu tố mạnh nhất trong bản sắc, cho nên nó phát triển với toàn cầu
hóa. Su-si của Nhật ngày nay toàn cầu hóa thực đơn khắp năm châu bốn biển.
Mà đơn giản quá: chỉ chút cơm bọc rau câu .Phở của ta bây giờ cũng thế, cũng

chúng ta cần thực hiện một số nhiệm vụ cơ bản, cấp thiết sau:
Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, phát huy sức
mạnh tổng hợp của đất nước, tạo sự chuyển biến cơ bản và bước phát triển
mạnh mẽ trong xây dựng, nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân
tộc đồng bộ với sự phát triển kinh tế - xã hội.
Chúng ta nhất định phải đẩy mạnh hơn nữa phong trào ''Toàn dân đoàn kết, xây
dựng đời sống văn hoá'' gắn chặt với cuộc vận động chính trị sâu rộng trong
toàn Đảng, toàn dân, toàn quân học tập và thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về
đạo đức, lối sống, làm chuyển biến mạnh mẽ công tác giáo dục, rèn luyện đạo
đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là đối với cán bộ chủ
chốt các cấp và thanh niên.
Chúng ta phải gắn chặt nhiệm vụ xây dựng văn hoá với nhiệm vụ trung tâm xây
dựng kinh tế và nhiệm vụ then chốt xây dựng Đảng, bảo đảm hoạt động văn
hoá tiến hành đồng bộ với hoạt động kinh tế, hình thành nền tảng tinh thần
18
vững chắc cho xã hội. Cũng cần nói thêm rằng, để thực hiện tốt các nhiệm vụ
cụ thể về xây dựng và phát triển văn hoá, trong khi đặt lên hàng đầu nhiệm vụ
xây dựng con người với những đức tính cơ bản, tốt đẹp, chúng ta phải xây dựng
và phát triển hài hoà các nhiệm vụ khác, từ xây dựng môi trường văn hoá, phát
triển văn học - nghệ thuật, thông tin đại chúng, bảo tồn và phát huy các di sản
văn hoá đến việc bảo tồn và phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số, chính sách
văn hoá đối với tôn giáo và hợp tác quốc tế về văn hoá
Chúng ta tiếp tục tăng cường các nguồn lực và phương tiện cho hoạt động văn
hoá, trước hết và tăng mức đầu tư từ ngân sách cho phát triển sự nghiệp văn hoá
đi đôi với việc huy động sự đóng góp của các tầng lớp nhân dân và sử dụng một
cách có hiệu quả nhất các nguồn lực đó; sớm xây dựng và thực hiện chiến lược
tuyển chọn, đào tạo, phát triển các tài năng văn hoá, nghệ thuật; tăng cường và
đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước
đối với văn hoá.
Để làm được điều đó, trước hết là cán bộ, đảng viên, cần nâng cao nhận thức và

nghĩa là, thông qua quá trình hội nhập, chúng ta có thể nhận thức đầy đủ hơn,
có ý thức hơn trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc của dân tộc mình. Đồng thời
trong quá trình đó, chúng ta sẽ thấy được những hạn chế của những truyền
thống có khả năng cản trở sự tiến bộ để tìm cách khắc phục. Một khi đã nhận
thức được như vậy, chắc chắn chúng ta sẽ kết hợp hài hoà các giá trị truyền
thống với các giá trị hiện đại, trên cơ sở bảo tồn bản sắc dân tộc, giữ lấy những
gì là tinh hoa, loại bỏ dần các yếu tố lỗi thời, tăng cường giao lưu, học hỏi với
20
bên ngoài thì sẽ vượt qua được những thử thách, sẽ khơi dậy được vai trò động
lực của các giá trị truyền thống. Với tinh thần và bản lĩnh của người Việt Nam,
chúng ta sẽ “phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo
đảm độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa”, kết hợp sức mạnh dân tộc
với những ưu thế của thời đại để phát triển đất nước và từng bước khẳng định
vị thế bản lĩnh của dân tộc Việt Nam
***Tài liệu tham khảo:
-Giáo trình những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mac-Lênin
- Giáo trình triết học Mac-Lênin
21