Môn: Luật Tài chính Trường Đại học Luật Hà Nội
Đề số: 03 Khoa Pháp luật Kinh tế
Đề: Phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Hệ thống ngân sách nhà nứơc ta bao gồm có hai cấp: ngân sách trung ương và
ngân sách địa phương trong đó ngân sách địa phương bao gồm ngân sách tỉnh, ngân
sách huyện và ngân sách xã phản ánh sự quản lí của nhà nứơc theo vùng lãnh thổ. Mỗi
cấp ngân sách ở địa phương phù hợp với mỗi cấp chính quyền ở địa phương ấy. Có thể
nói vai trò của ngân sách địa phương là rất quan trọng vì cho dù ngân sách trung ương
giữ vị trí chủ đạo nhưng nguồn thu lại phát sinh ở địa phương, hơn nữa, các cấp ngân
sách ở địa phương được vững chắc chính là một thành tố quan trọng góp phần cho tòan
bộ hệ thống ngân sách nhà nước được ổn định và vững mạnh. Chính bởi tầm quan trọng
như vậy mà Luật ngân sách nhà nước 2002 đã quy định rất cụ thể về việc phân phối
nguồn thu và nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Khái quát chung
1.1. Khái niệm
Như chúng ta đã biết, Luật ngân sách nhà nước 2002 quy định hệ thống ngân sách
nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương (khỏan 1 điều 4). Với
quy định như thế này đòi hỏi phải có sự phân định cụ thể nguồn thu và nhiệm vụ chi
cho từng cấp ngân sách ở địa phương.
Thu ngân sách nhà nước là huy động một bộ phận giá trị sản phẩm xã hội,theo quy
định của pháp luật hình thành quỹ ngân sách nhà nước. Thu ngân sách nhà nước không
thể được tiến hành một cách tùy tiện mà phải thực hiện trong khuôn khổ pháp luật. Các
khoản thu ngân sách bao gồm nhiề loại. Điều 2 Luật Ngân sách nhà nước 2002 quy định
thu ngân sách nhà nước gồm các khỏan sau: thu từ thuế, lệ phí, thu từ hoạt động kinh tế
của nhà nước, các khỏan đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khỏan viện trợ và
các khỏan thu khác theo quy định của pháp luật.
Chi ngân sách nhà nước là phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước theo dự
tóan ngân sách đã được chủ thể quyền lực nhà nước quyết định nhằm duy trì sự hoạt
động của bộ máy nhà nước và bảo đảm nhà nước thực hiện được các chức năng của

độ nhất định, cấp ngân sách địa phương có sự độc lập, tự chủ trong tổ chức, điều hành
ngân sách địa phương mình. Tuy nhiên, sự độc lập, tự chủ này không được vượt quá
những quy định của pháp luật.
Như vậy, việc phân giao nguồn thu cụ thể cho ngân sách địa phương cho phép định
lượng được các khoản thu của từng địa phương trên địa bàn chính quyền địa phương
quản lí, từ đó có thể dự đóan được khả năng tự đáp ứng nhu cầu chi tiêu của cấp ngân
sách và phần còn thiếu mà ngân sách cấp trên phải chi điều tiết bổ sung nhằm đảm bảo
khả năng cấp phát, chi trả, thanh tóan của cấp ngân sách đó hoặc phần còn thừa có thể
điều hòa cho các địa phương khác hoặc cho ngân sách cấp trên để bảo đảm khả năng
thanh tóan, chi trả của từng cấp ngân sách cũng như tòan bộ hệ thống ngân sách. Bên
cạnh đó, việc đề ra nhiệm vụ chi cụ thể cho ngân sách cấp địa phương cũng là tiền đề
giúp cho việc định lượng nhu cầu chi tiêu của cấp ngân sách để có thể chủ động hơn
trong kế họach chi tiêu, đáp ứng kịp thời nhu cầu chi tiêu đó.
1.2. Nguyên tắc phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách.
Từ khái niệm phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi đã nêu trên chúng ta có thể thấy,
việc phân phối nguồn thu và nhiệm vụ chi cho ngân sách địa phương là rất quan trọng.
Những quy định của Luật ngân sách 2002 về phân phối nguồn thu và nhiệm vụ chi cho
ngân sách trung ương được xây dựng trên cơ sở tiếp thu những thành công và khắc phục
những hạn chế của Luật ngân sách nhà nước 1996. Bên cạnh đó, Luật ngân sách 2002
cũng tăng thêm nguồn thu cho ngân sách địa phương, khuýên khích địa phương chăm lo
cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, bồi dưỡng nguồn thi, chống thất thu, thực hành
tiết kiệm chi để tự cân đối ngân sách và tăng cường đóng góp cho ngân sách nhà nước.
Chính bởi vậy, để đảm bảo thực hiện những điều đó, việc phân phối nguồn thu, nhiệm
2
Môn: Luật Tài chính Trường Đại học Luật Hà Nội
Đề số: 03 Khoa Pháp luật Kinh tế
vụ chi cho ngân sách trung ương cần phải được thực hiện theo những nguyên tắc nhất
định.
Như vậy, nguyên tắc phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách là
những tư tưởng chỉ đạo, xuyên suốt quá trình phân bổ nguồn thu và phân giao nhiệm vụ

1.3. Thẩm quyền phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách
Theo Luật Ngân sách nhà nước 2002, việc phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho
hai cấp ngân sách là cấp trung ương và cấp tỉnh thuộc thẩm quyền của Quốc hội còn
việc phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cụ thể cho từng cấp ngân sách huyện và xã
thuộc địa bàn mỗi tỉnh thì do hội đồng nhân dân từng tỉnh quyết định phù hợp với đặc
thù, khả năng, và nhu cầu của địa phương mình. Tuy nhiên, quyết định của hội đồng
3
Môn: Luật Tài chính Trường Đại học Luật Hà Nội
Đề số: 03 Khoa Pháp luật Kinh tế
nhân dân tỉnh không thể tùy tiện mà phải dựa vào những nguyên tắc pháp lí được quy
định tại khỏan 1 điều 34 luật ngân sách nhà nước 2002. Như vậy. luật ngân sách nhà
nước hiện hành đã đề cao trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền nhà nước cấp tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương trong công tác quản lí, điều hành ngân sách các cấp ở
địa phương. Có thể nói hiện nay, quyền hạn của chính quyền nhà nước cấp tỉnh tương
ứng với vai trò quan trọng của tỉnh trong tổ chức và điều hành ngân sách trong địa bàn
tỉnh. Do được phân bổ nguồn thu và giao phó nhiệm vụ chi cụ thể, có thể thấy ngân
sách cấp huyện và cấp xã đã khẳng định vài trò, ví trí quan trọng của mình là những bộ
phận cấu thành, những khâu độc lập của ngân sách địa phương chứ không phải là các
đơn vị dự tóan của ngân sách tỉnh.
2. Quy định phân phối nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách địa
phương theo Luật Ngân sách 2002
2.1. Các khỏan thu của ngân sách địa phương theo Luật Ngân sách 2002
Các khỏan thu của ngân sách địa phương được chia làm 4 nhóm lớn: ngòai hai
nhóm thu giống như của Ngân sách trung ương đó là những nguồn thu được tập trung
tòan bộ vào ngân sách địa phương và những nguồn thu theo tỷ lệ phần trăm, địa phương
còn được thu bổ sung từ ngân sách cấp trên và thu từ huy động vốn của các tổ chức, cá
nhân.
Thứ nhất, về các khỏan thu mà ngân sách địa phương được hưởng tòan bộ, khỏan 1
điều 32 Luật Ngân sách nhà nước 2002 có quy định rất cụ thể:
“1. Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%:

vậy, các khỏan thu của ngân sách địa phương dù không phải là những khỏan thu quan
trọng nhất của ngân sách nhà nước nhưng những khỏan thu này đảm bảo cho ngân sách
trung ương có một vị trí quan trọng, một phần thiết yếu của ngân sách nhà nước đảm
bảo cho sự ổn định của ngân sách nước nhà.
Thứ hai, các khỏan thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách trung ương
và ngân sách địa phương. Về các khỏan thu này, khỏan 2 điều 30, điều 34 Luật Ngân
sách nhà nước 2002 và điều 20 nghị định 60/2003/NĐ-CP ngày 06 tháng 6 năm 2003
quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước 2002 có quy định rõ
như sau:
Khỏan 2 điều 30 Luật Ngân sách quy định:
“2. Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương và
ngân sách địa phương:
A) Thuế giá trị gia tăng, không kể thuế giá trị gia tăng hàng hoá nhập khẩu quy
định tại điểm a khoản 1 Điều này;
B) Thuế thu nhập doanh nghiệp, không kể thuế thu nhập doanh nghiệp của các đơn
vị hạch toán toàn ngành quy định tại điểm d khoản 1 Điều này;
C) Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao;
D) Thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, không kể thuế chuyển lợi nhuận ra nước
ngoài từ lĩnh vực dầu, khí quy định tại điểm đ khoản 1 Điều này;
Đ) Thuế tiêu thụ đặc biệt thu từ hàng hoá, dịch vụ trong nước;
E) Phí xăng, dầu.”
Như vậy, các khoản thu được quy định từ điểm a tới điểm e điều luật này là các
khỏan thu được chia cho cả 2 cấp ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo
một tỷ lệ nhất định. Bên cạnh đó, ta cũng có thể thấy so với Luật Ngân sách 1996, Luật
Ngân sách nhà nước 2002 đã chuyển khỏan thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt thu từ hàng sản
xuất trong nước từ khỏan thu ngân sách trung ương được hưởng 100% thành khỏan thu
được phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương (cùng với khỏan
thu phí xăng dầu)..
5