Bin chng cỏi p trong xó hi thụng qua ng luõn. Minh ha bng cỏc
tỏc phm ngh thut, ca dao, tc ng lm rừ iu ú.

M U

Con ngi ng hoỏ th gii theo nhiu quy lut khỏc nhau trong
ú cú quy lut ca cỏi p. Trong cuc sng con ngi cỏi p luụn l
ngi bn ng hnh khp mi ni, cỏi p võy quanh con ngi trong
mi bc i, mi vic lm, mi hnh vi ng x. õu cú cuc sng con
ngi l ú cú cỏi p. Cỏi p luụn l khỏt khao vn ti ca con
ngi. Bi vy trong lch s t tng M hc cỏi p l phm trự thm
m xut hin sm nht. Vi t cỏch l ch th thm m con ngi luụn
i tỡm cỏi p, khỏm phỏ cỏi p v cao hn l sỏng to cỏi p. Quan
nim v cỏi p trong quan h ng luõn ca nho giỏo th hin quan h :
Vua - tụi, Thy - trũ, b m - con cỏi, v chng, anh em - bn bố. ú
chớnh l cỏch nhỡn nhn cỏi p ca con ngi trong phộp ng x vi xó
hi.
Bn v cỏi p õy l mt phm trự ng v trớ trung tõm trong
mi quan h thm m con ngi vi hin thc. Cỏi p cú mt khp
mi ni trong cuc sng quanh ta c biu hin qua muụn vn nhng
s vt, hin tng nhng kớch thc mu sc, hỡnh dng phm cht khỏc
nhau. T nhng cỏi p t nhiờn cho n nhng hnh ng, c ch, ỏnh
mt, li núi v hỡnh th u cha ng yu t ca cỏi p, hin thõn ca
cỏi p.

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

1


2
quan điểm mỹ học thiên nhiên chỉ đẹp do những gì mà nghệ thuật của
chúng ta đã gửi gắm nó”.
Cái đẹp chỉ được gọi là đẹp khi có phẩm chất hài hồ, câu đối, mực
thước, số lượng, chất lượng và sự tiến bộ. Cái đẹp tồn tại trong tự nhiên,
trong xã hội và trong nghệ thuật. Cái đẹp trong xã hội thể hiện qua tập
qn nghi lễ, qua phép ứng xử con người với tự nhiên, với xã hội trong
phạm vi quy mơ từ nhỏ đến lớn…
2. Cái đẹp trong xã hội
Cái đẹp trong xã hội là kết quả của hoạt động thực tiễn của con
người. Hoạt động thực tiễn của con người thì vơ cùng phong phú nên
trong đời sống xã hội cái đẹp cũng được biểu hiện dưới mn hình nghìn
vẻ khác nhau. Cái đẹp cũng có mặt trong các hoạt động đa dạng của con
người từ vui chơi giải trí đến các hoạt động lao động sản xuất, đấu tranh
xã hội và các mối quan hệ phức tạp khác nhau của con người. Trong lĩnh
vực này cái đẹp chịu sự chi phối trực tiếp của các quan điểm chính trị,
đạo đức và khơng xa rời những tiêu chuẩn xã hội - thực tiẽn nhất định.
Đặc biệt trong bản thân con người với sự hài hồ giữa hình thể bên ngồi
với thế giới tinh thần bên trong là một nhân tố quan trọng làm nên cái
đẹp trong xã hội. Sự tồn tại của cái đẹp trong mọi lĩnh vực khác nhau
của đời sống xã hội chính là một thước đo trình độ văn minh của xã hội.
Cái đẹp trong xã hội thể hiện qua tập qn nghi lễ, qua phép ững
xử của con người với tự nhiên, con người với xã hội trong phạm vi vi mơ
gia đình đến phạm vi vĩ mơ là xã hội, nhân gian mà quy tụ lại gọi là văn
hố ứng xử.
Trong giới hạn của đề tài bài này tơi chỉ đề cấp đến cái đẹp trong
ngũ ln của nho giáo về năm mối quan hệ xã hội.
II. CÁI ĐẸP TRONG NGŨ LN
1. Cái đẹp trong cách nhìn của nho giáo

v quan h phc tp vo ch nm quan h cng iu trt t trờn di,
nh hỡnh nghi l ũi hi con ngi khiờm cn theo nghi l.
Quõn quõn, thn thn, ph ph, t t.
Nho giỏo ly mt cng ng lm mu mc: gia ỡnh coi quan h
cha con, anh em, v chng lờn t ỏi, di cung thun l p nht, bt
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

4
cỏc quan h khỏc phi bt chc sa i theo th quan h t nhiờn, n
gin nhng c thự v mt quan h gia con ngi v con ngi y. Nho
giỏo quy tt c mi quan h thnh ch nm (ng luõn) hay ch ba (tam
cng) to ra mt xó hi luõn thng xoỏ b s khỏc nhau thc t v rt
quan trng gia gia ỡnh, xó hi v nh nc. Trong ng luõn con ngi
khụng phi l nhng cỏ nhõn cú thõn th, dc vng, cú quyn li cỏ
tớnh, m l nhng con ngi cú chc nng luụn luụn phi gi gỡn
khiờm tn, cn thn t nhỡn ngú, n núi hnh ng nht nht phi theo
ỳng phn, ỳng v v khc phc dc vng cho hp o ngha. Trong
quan h ngi vi ngi Nho giỏo cao nm mi quan h v a ra cỏc
quy nh cho mi quan h ú:
Tụi phi trung vi vua
Con phi cú hiu vi cha m
Em phi ngha anh
Bn b phi tớn tht.
Hay: Lm vua ng iu nhõn, lm tụi ng iu kớnh, lm
con phi ng iu hiu, lm cha phi ng iu t, giao tip vi
ngi trong nc ng iu tin.
2. Cỏi p trong ng luõn
2.1.Cỏi p trong quan h vua tụi
Nho giỏo cú ngun gc t Trung Hoa m ngi thy u tỳ l
Khng T. Nho giỏo bt ngun t trong xó hi phong kin nờn mang

Thường Kiệt”.
Sông núi nước Nam vua Nam ở
Giành giành định phận ở sách trời
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.
(Nam Quốc sơn hà - Lý Thường Kiệt).
Ở Việt Nam tinh thần yêu nước và tinh thần dân tộc là một truyền
thống rất mạnh. Người Việt Nam tiếp thu tư tưởng trung quân Nho giáo
trên cơ sở tinh thần yêu nước và tinh thần dân tộc sẵn có khiến cho cái
trung quân đó đã bị biến đổi và gắn liền với ái quốc. Khi xuất hiện mâu
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN

6
thuẫn giữa vua với đất nước, dân tộc thì đất nước, dân tộc là cái quyết
định.
Lê Hồn thay nhà Đinh, Lý Cơng Uẩn thay nhà (tiền) Lê, Trần
Cảnh thay nhà Lý… vào lúc triều đại cũ khơng còn đủ năng lực lãnh đạo
đất nước nên đều được ủng hộ. Nguyễn Trãi theo Lê Lợi mà khơng theo
con cháu nhà Trần, Ngơ Thì Nhậm theo Tây Sơn mà khơng theo nhà
Lê,… chính vì đặt nước lên trên mà một người dòng dõi nho gia Hồ Chí
Minh dám đi ngược lại giáo huấn của nho giáo.
Nói chung cái đẹp trong quan hệ vua - tơi là “trung với nước, hiếu
với dân”. Quan hệ ấy rất rạch ròi: vua u dân u nước; tơi giúp vua
bình thiên hạ, trị quốc… Đây là một mối quan hệ đẳng cấp. Nhưng trong
đó cái đẹp chính là tinh thần nhân nghĩa u nước của cả vua - tơi.
2.2.Cái đẹp trong quan hệ thầy trò
Quan hệ thầy trò là quan hệ xã hội từ ngàn xưa, con người đã đề
cập đến. Trong ngũ ln thì quan hệ thầy trò được đặt trên quan hệ bố
mẹ - con cái. Vì theo Nho giáo bố mẹ cho ta thân xác hình hài (tiểu ngã)
còn thầy cho ta kiến thức, hiểu biết (đại ngã) nên vai trò của người thầy