Đ H GIÁ THỰC TRẠNG ĐÀN BÒ CỦA ĐỒNG BÀO MÔNG TÓM
TẮTỈNH BẮC CẠN. MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÔI PHỤC VÀ PHÁT
TRIỂN
Nguyễn Th
Thoa, Đào Đức Thà, Trần Sơn Hà, Quản Xuân Hữu,
1
Lê Bá Quế,
2
Nguyễn Xuân Dương,
2
Nguyễn Công Hưởng
Viện Chăn Nuôi;
1
Trung tâm Tinh ñông lạnh Moncada;
2
Trung tâm ứng dụng KH tỉnh Bắc Kạn

1. Đặt vấn ñề
Chăn nuôi ở nước ta có vai trò quan trọng ñối với nông nghiệp và phát triển
kinh tế quốc dân, giá trị ngành chăn nuôi hàng năm chiếm tỷ lệ 30% tổng giá trị trong
nông nghiệp. Trong những năm vừa qua chăn nuôi ñang góp phần quan trọng ñối với
chuyển ñổi cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp, tăng thu nhập cải thiện ñời sống cho
nông dân. Tốc ñộ phát triển chăn nuôi và sản phẩm chăn nuôi hàng năm tăng bình
quân từ 6-8% ñáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước ngày càng cao về sản phẩm chăn
nuôi.(Niên giám thống kê Cục chăn nuôi năm 2009)
Trong những thập niên gần ñây chăn nuôi nói chung và chăn nuôi bò nói riêng
phát triển mạnh cả về số lượng và chất lượng, số lượng ñàn bò ñã tăng lên một cách
nhanh chóng do có chính sách phát triển chăn nuôi của Chính phủ. Một số giống bò
ngoại ñã ñược nhập vào Việt Nam như: Red Sind (Pakistan), bò Sahiwal (Ấn ñộ). Các
giống bò nhiệt ñới Châu á này là những nguồn gen quý ñể lai tạo với các giống bò ôn
ñới của Châu Âu như Santagestrudis, Charolais, Limousin, Brahman ñể tạo nên

Cán bộ Trung tâm ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ Bắc Kạn phối
hợp với cán bộ phòng NN&PTNT các huyện và cán bộ phụ trách chăn nuôi, thú y của
các xã ñến từng hộ dân tiến hành ñiều tra ñể nắm ñược thực trạng ñàn bò, về số
lượng, tình hình chăn nuôi, phương pháp chăn nuôi, thú y… của các nông hộ ở các xã
chăn nuôi bò tập chung ñược lựa chọn ñể nghiên cứu.
- Sử dụng phương pháp mô tả trực tiếp và ño khối lượng bằng thước ño thể
trọng bò ILRI-IAS-L1 Viện khoa kỹ thuật nông nghiệp Miền Nam và thước dây.
- Các thông tin thu thập ñược ghi phiếu ñiều tra ñể làm cơ sở tổng hợp báo
cáo.
2.2.2. Tuyển chọn bò ñực sản suất tinh ñể TTNT, CTP và phối giống trực tiếp
- Chọn lọc 250 bò cái ñể làm ñàn bò nền cho TTNT và CTP
- Chọn 10 bò ñực làm giống cho phối giống trực tiếp.
- Chọn mua 02
* Tiêu chuẩn chọn bò cái:
Về ngoại hình: Tầm vóc khỏe mạnh, bộ phận sinh sản tốt, không bị viêm
nhiễm, có chu kỳ bình thường. Toàn thân phát triển cân ñối, không có khuyết tật, tuổi
trong khoảng 24 – 36 tháng, sức khoẻ tốt, khối lượng cơ thể 250 - 300 kg,
* Tiêu chuẩn chọn bò ñực giống:
- Về ngoại hình: Toàn thân phát triển cân ñối, không có khuyết tật, tuổi
trong khoảng 36 – 40 tháng. Tầm vóc to, sức khoẻ tốt, khối lượng cơ thể 300-350 kg,
2.2.3. Nghiên cứu sản xuất tinh ñông lạnh
-Tuyển chọn hai bò ñực thuộc giống bò của ñồng bào Mông tỉnh Bắc Kạn có
tầm vóc to, khoẻ, khối lượng cơ thể 300-350 kg ñược mua từ Bắc Kạn ñưa về Trung
tâm tinh ñông lạnh Moncada quản lý, chăm sóc và sản xuất tinh ñông lạnh dạng cọng
rạ
2.2.3. Ph ng pháp s n xu t phôi.
Chọn mua 07 bò cái cho phôi theo tiêu chuẩn:
- Về ngoại hình: Toàn thân phát triển cân ñối, không có khuyết tật, tuổi trong
khoảng 24 – 36 tháng, sức khoẻ tốt, khối lượng cơ thể 250-300 kg.
3. Kết quả và thảo luận

Tổng số ñàn bò tại 3 huyện: 21568 con trong ñó bò Mông 521 con chiếm
2.42% Kết quả ñược thể hiện tại bảng 2
Bảng 2. Bảng tổng hợp số lượng ñàn bò mông của 3 huyện tỉnh Bắc Kạn
TT Huyện
Đơn
vị
Tổng số
các loại
bò
Số bò
Mông
TL % bò
Mông/ tổng
ñàn bò 3
Tỷ lệ % bò
mông/tổng
ñàn
huyện
I H. Pác Nặm Con 9561 262 1.21 0.67
II H. Ba Bể Con 7549 136 0.63 0.35
III H. Chợ Đồn Con 4458 123 0.57 0.32
Tổng cộng 21568 521 2.42 1.35

Qua bảng 2 cho thấy số lượng bò Mông tại 3 huyện là rất thấp tại huyện Pắc
Nặm 9561 con (24.79%) chỉ có 262 con bò Mông (1.21%) tương tự tại huyện Ba Bể
và Chợ Đồn: 7549 con (19.57%) có 136 bò Mông (0.63%) ; 4458 con (11.56%) có
123 bò Mông (0.57%)
3.1.1.3. K
t quả ñiều tra bình quân số bò/ số hộ dân tộc mông
Bảng3. Bình quân số bò mông/ số hộ chăn nuôi bò

Bê cái
(12-24 TT)

Bê ñực
(12-24 TT)

Bò cái tơ
>24 TT
Bò ñực
TT

Huyện

TS
Đi
ều
tra
SL Tỷ lệ

SL Tỷ lệ

SL Tỷ lệ

SL Tỷ lệ

SL Tỷ lệ

SL Tỷ lệ

(Con)


41 15,65

1 0,38

136

51,91

II
H. Ba
Bể
136

49
36,03

32
23,53

5 3,68

8 5,88

4 2,94

38 27,94

III
H. Ch

tuổi có khối lượng bình quân là 310 kg. Tại huyện Ba Bể, bò cái trưởng thành có khối
lượng bình quân là 225 kg, bò ñực từ 24 tháng tuổi ñến 48 tháng tuổi có khối lượng
bình quân là 277 kg và bò ñực trên 48 tháng tuổi có khối lượng bình quân là 371 kg.
Huyện Chợ Đồn, bò cái trưởng thành có khối lượng bình quân là 226 kg, bò ñực từ 24
tháng tuổi ñến 48 tháng tuổi có khối lượng bình quân là 276 kg và bò ñực trên 48
tháng tuổi có khối lượng bình quân là 316 kg. kết quả ñược thể hiện tại
bảng 4.
Bảng 5. Kết quả ñiều tra về trọng lượng của bò Mông ở các lứa tuổi
Bò ñực
Bò
cái
Bê<
12 TT

Bê cái<
24 TT
Bê
ñực<
24 TT
Bò cái
tơ >24
TT
Từ 24
TT – 48
TT
>48 TT

TT

Huy

II
H. Ba
Bể
136 225 49,79 95 120 205 277 371
III
H. Ch
ợ
Đồn
123 226 60,2 80 137 0 276 316

Như vậy giống bò Mông tại huyện Pác Nặm và huyện Chợ Đồn có thể trọng
nhỏ hơn so với giống bò Mông tại huyện Ba Bể. Theo ñiều tra ñược biết nguyên nhân
chủ yếu là do ñiều kiện kinh tế nên người dân ñã bán những con bò Mông có thể
trọng to lớn ñi và chỉ còn lại những con bò Mông có khối lượng nhỏ. Điều này ñã và
ñang ảnh hưởng lớn chất lượng giống bò Mông trên ñịa bàn tỉnh Bắc Kạn. Tuy nhiên
huyện Ba Bể vẫn còn một số con bò Mông có khối lượng tốt có thể trọng 460 - 480
kg. Điều này cho thấy trên ñịa bàn tỉnh Bắc Kạn vẫn còn những còn bò Mông có thể
trọng rất tốt và ñây chính là tiền ñề ñể phục hồi và phát triển ñàn bò Mông tại tỉnh
Bắc Kạn.
4.1.1.6. Kết quả ñiều tra ñặc ñiểm ngo
i hình c a giống bò Mông
- Đặc ñiểm về mầu sắc lông: có 3 nhóm
* Nhóm bò vàng cánh gián:
Mâu lông nổi bật là vàng cánh gián, có lẫn những mảng tối ở hai bên cổ, u vai
và dọc lưng. Mõm và xung quanh hố mắt có mầu sáng. Bò cái có màu lông toàn thần
là mầu vàng cánh gián.
* Nhóm bò có màu vàng tơ:
Màu lông nổi bật có màu vàng tơ. Đôi khi có một số con có lẫn những mảng
tối ở hai bên cổ và u vai. Mõm và xung quanh hố mắt có mầu sáng. Bò cái có mầu
lông toàn thân là mầu vàng tơ.

mà thay vào ñó là hình thức chăm sóc nuôi dưỡng tại chuồng.
Về hình thức phối giống cho bò: Hầu hết các hộ dân ñều nuôi bò theo hình
thức chăn thả tự nhiên vì vậy khi bò cái ñộng dục nó thường ñược nhảy trực tiếp từ
những con bò ñực trong ñàn hoặc những còn bò ñực khác quanh khu vực chăn thả.
Điều này ñã làm giảm chất lượng giống của ñàn bò Mông và xẩy ra hiện tượng giao
phối ñồng huyết cao nên ảnh hưởng lớn ñến sức sản xuất của ñàn bò Mông trên ñịa
bàn tỉnh.
4.1.2. Nghiên cứu khôi phục và phát triển ñàn bò của ñồng bào Mông
4.1.2.1. Kết quả nghiên c
u khai thác và sản xuất tinh bò Mông
Hai bò ñực Mông ñã ñược chọn lọc, huấn luyện và khai thác tinh. Đã ñông lạnh
ñược 5.387 liều tinh ñông lạnh dạng cọng rạ. Đã kiểm tra chất lượng tinh dịch trước khi
ñông lạnh kết quả về ñặc ñiểm tinh dịch của 2 bò ñực Mông ñược thể hiện ở bảng 5.

Bảng 6: Các chỉ tiêu về tinh dịch bò Mông
Số
hiệu

Số
lần

Màu

V A C pH K
Tỷ lệ tính
trùng sống KT


TB

54
Trắn
g
ngà,
tr
ắng
sữa

4.38 66.39 0.88 6.82 16.93 79.65

Qua bảng 5 cho thấy: Màu sắc tinh dịch bò Mông là ñạt tiêu chuẩn Việt Nam
10 TCN 531-2002. Thể tích(V) tinh dịch/lần khai thác tinh của bò BM01 và BM02 là
4,17; 4,62 ml và trung bình là 4,38 ml. Hoạt lực của tinh trùng (A) Bò ñực BM 01 có
hoạt lực của tinh trùng trung bình của các lần khai khác ñạt 66,03%, bò ñực BM 02
ñạt 66,8% và trung bình là 66,39%. Nồng ñộ tinh trùng(C) (tỷ/ml) Bò ñực BM 01 có
nồng ñộ của tinh trùng trung bình của các lần khai khác ñạt 0,88 tỷ/ml, bò ñực BM 02
ñạt 0,87 tỷ/ml và là 0,88 tỷ/ml. Độ pH của tinh dịch Bò ñực BM 01 có pH ñạt 6,83,
bò ñực BM 02 ñạt 6,80 và trung bình của cả 2 bò ñực Mông là 6,82. Tinh trùng kỳ
hình (K) Bò ñực BM 01 là 17,07%, bò ñực BM 02 ñạt 16,67% và trung bình là
16,93%. Tỷ lệ tinh trùng sống Bò ñực BM 01 có tỷ lệ tinh trùng sống trung bình của
các lần khai khác ñạt 79,55%, bò ñực BM 02 ñạt 79,76% và trung bình là 79,65%.
Các chỉ tiêu này ñều dạt tiêu chuẩn Việt Nam 10 TCN 531-2002.
4.1.2.2. Kết quả sản xuất phôi invivo
Những bò cái Mông ñã ñược chọn lọc, nuôi dưỡng tại Trung tâm thực nghiệm và
Bảo tồn vật nuôi- Viện Chăn nuôi, theo dõi, kiểm tra bộ phận sinh sản của bò cái cho
phôi, gây rụng trứng nhiều lặp lại 28- 35 ngày/lần/bò bằng dụng cụ chứa hormone
sinh dục Progesterone, FSH và PGF
2α

dẫn tinh viên công tác ở vùng sâu vùng xa.
Tài liệu tham khảo
1.
iên giám thống kê tỉnh Bắc Kạn Số lượng ñàn gia súc, gia cầm tỉnh Bắc
Kạn năm 2009
2. iên giám thống kê – Cục chăn nuôi Tình hình sản xuất và tiêu thụ các sản
phẩm chăn nuôi năm 2009
3. Tiêu chuẩn ngành
T -531 202 . Tiêu chuẩn ñánh giá chất lượng tinh bò thịt
bò sữa
4. Hoàng Kim Giao, Lưu Công Khánh, Nguyễn Văn Lý, Nguyễn Th Thoa, Phan Lê
Sơn, Đặng Vũ Hoà, Chu Thị Yến.Gây rụng trứng nhiều ở bò cho phôi.Thông tin
Khoa học Kỹ thuật Chăn nuôi- Số 6 năm 2004.
5. Nguyễn Thị Ước,
. Nghiên cứu gây rụng trứng nhiều và gây ñộng dục ñồng
pha trong cấy truyền phôi trâu bò. Luận án PTS KHNN- Hà Nội, 1996.