B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
*****
DIP QUC KHANG
GII PHÁP XÂY DNG TH TRNG HP NG
QUYN CHN CHNG KHOÁN TI VIT NAM
Chuyên ngành: Ngân hàng
Mã s : 60.31.12 LUN VN THC S KINH T

NGI HNG DN KHOA HC: PGS.TS. PHM VN NNG

TP.H CHÍ MINH-2010
2
LI CAM OAN
- HOEx : Ho Chi minh Exchange ( Sàn giao dch hp đng quyn chn TP.
HCM)
- SEOCH (The Stock Exchange of Vietnam Options Clearing House Ltd)
- OCC (Option Clearing Corporation) : Trung tâm thanh toán bù tr
- IPOs: Initial Public Offers : Ln đu phát hành c phiu ra công chúng
- UBCK: y ban Chng khoán
- ACH: Australia Clearing House : trung tâm thanh toán bù tr ca sàn giao
dch Úc.
- TTCK: Th trng chng khoán
- In the money : trng thái giá thc hin có li hn so vi giá giao ngay
- Out of the money : trng thái giá thc hin bt li so vi giá giao ngay
- At the money : trng thái giá thc hin và giá giao ngay bng nhau 4
MC LC

Trang ph bìa


2.1.1 Lch s phát trin ca th trng chng khoán Vit Nam ………. 35
2.1.2. Các giai đon phát trin ca TTCK VN ……………………… 38

2.2. Thc trng áp dng hp đng quyn chn chng khoán  Vit
Nam………………………………………………………………………………. 43

2.2.1. Thc trng ca TTCK VN ………………………………………43
2.2.2. Thc trng thc hin hp đng quyn chn chng khoán  Vit
Nam …………………………………………………………………………… 44

Kt lun chng 2 ……………………………………………………………… 52 Chng 3: Gii pháp đ thc hin hp đng quyn chn chng khoán  Vit
Nam ……………………………………………………………………………. 52
3.1. nh hng và gii pháp phát trin TTCK VN …………………………. 52
3.2.  xut mô hình xây dng th trng hp đng quyn chn chng khoán ti
Vit Nam ………………………………………………………………………. 55
3.3. Các gii pháp đ thc hin hp đng quyn chn chng khoán  Vit Nam
………………………………………………………………………………… 62

3.3.1 Gii pháp v mô ………………………………………………… 62
3.3.1.1 Xây dng và kin toàn khung pháp lý cho hot đng giao dch
hp đng quyn chn chng khoán Vit Nam ………………………………… 62
6
3.3.1.2 Trin khai hot đng bán khng chng khoán …………… 63
3.3.1.3 Phát trin th trng vn vng mnh …………………….…66

3.3.2 Gii pháp các công ty chng khoán ………………………………68

quan trng nht, quyt đnh s tn ti và phát trin bn vng ca bt k mt
doanh nghip, t chc nào. Bên cnh vic nâng cao hiu qu hot đng các
doanh nghip cn phi chú trng đn nhng ri ro có th xy ra và tìm kim
nhng công c đ hn ch ri ro đn mc ti thiu. Cn phát trin các sn phm
phòng nga ri ro trong hot đng kinh doanh chng khoán đ giúp th trng
chng khoán có nhiu tính thanh khon và phát trin bn vng, bên cnh đó có
th bo v các nhà đu t tránh khi ri ro trong hot đng đu t
 Vit Nam, th trng chng khoán ch trong giai đon mi hình thành, cha
tht s phát trin hoàn toàn, vì vy, đa s các hot đng đu t chng khoán ca
nhà đu t đu hàm cha nhiu ri ro. Vì vy, vic bo v li ích cho nhà đu t
tránh đc nhng ri ro trong vic bin đng giá c trên th trng là vn đ ht
sc cp bách.  làm đc điu này, cn giúp cho nhà đu t làm quen vi
nhng công c giao dch phái sinh mi nh hp đng k hn, hp đng quyn
chn, hp đng tng lai,…. nhm giúp bo him ri ro v giá cho h và k tip
là tin hành xây dng mt th trng phái sinh chng khoán ti Vit Nam đ có
th giúp th trng chng khoán phát trin mt cách toàn din mà còn có th thu
hút các nhà đu t nc ngoài tham gia đ làm đa dng hn các hàng hóa giao
dch làm tng tính thanh khon ca th trng chng khoán.
Xut phát t đó, tác gi đã la chn nghiên cu đ tài :” Gii pháp xây dng
th trng hp đng quyn chn chng khoán ti Vit Nam” làm đ tài lun vn
Thc S Kinh t.

8
2. Mc tiêu nghiên cu
- Làm rõ nhng vn đ v lý lun c bn liên quan đn hp đng quyn chn
chng khoán
- Phân tích thc trng và hiu qu hot đng ca mt s th trng hp đng

1.1 S lc v hp đng quyn chn chng khoán
1.1.1 nh ngha hp đng quyn chn
- Hp đng quyn chn chng khoán : là mt hp đng quyn chn cho phép ngi
mua có quyn đ mua chng khoán (call option) hay quyn đ bán chng khoán
(put option)  mt mc giá đc xác đnh trc và trong mt khong thi gian đã
đc xác đnh trc trong tng lai.
- c đim chính trong hp đng này là ngi s hu hp đng có quyn ch
không phi ngha v đ thc hin hp đng. Nu ngi nm gi hp đng quyn
chn không thc hin quyn ca h trc ngày đã đc xác đnh trong hp đng,
thì quyn chn và c hi đ thc hin hp đng s chm dt
- Tuy nhiên, ngi bán hp đng quyn chn phi có ngha v thc hin quyn
ca ngi mua khi hp đng quyn chn đc thc hin .Trong trng hp hp
đng quyn chn mua chng khoán (call option), thì ngi bán đã bán quyn đ
mua chng khoán đó .Vì vy, ngi bán hp đng quyn chn mua phi có ngha
v bán chng khoán cho ngi mua hp đng quyn chn nu hp đng quyn
chn đc thc hin.Trong trng hp hp đng quyn chn bán chng khoán,
ngi bán hp đng quyn chn đã bán quyn đ bán chng khoán đó. Ngi bán
hp đng quyn chn bán vì vy có ngha v phi mua chng khoán t ngi s
hu quyn chn bán nu hp đng quyn chn đc thc hin

1.1.2 Kiu hp đng quyn chn
- Hp đng quyn chn chng khoán kiu M (American - Style options): là hp
đng quyn chn cho phép ngi s hu hp đng có quyn (ch không phi ngha
10
v) đ thc hin hp đng  mt mc giá đã đc xác đnh trc  bt k thi gian
nào trc ngày đáo hn
-Hp đng quyn chn chng khoán kiu Châu âu ( European - Style options): là
hp đng quyn chn cho phép ngi s hu có quyn đc hin hp đng ti mc
giá đã đc xác đnh trc ch khi đn ngày đáo hn
- S khác bit gia hai hp đng kiu Châu âu và kiu M không phi là s khác

gim, nhà đu t bán hp đng quyn chn có th s thu lãi đc t vic th trng
không bin đng, đn khi ngày đáo hn , giá c phiu vn không bin đng nhiu và
lúc đó hp đng quyn chn s không đc thc hin và nhà đu t bán hp đng
quyn chn s thu đc phí bán hp đng quyn chn đc xem nh lãi khi ngi
mua hp đng quyn chn không thc hin hp đng .Tuy nhiên, nhng chin lc
này ch đc dùng khi nhà đu t hòan toàn có nhiu kinh nghim trên th trng
hp đng quyn chn và xác đnh chính xác đc khi nào th trng có đ bin
đng thp và khi nào th trng bin đng cao.

1.2.2 Bo him
Hp đng quyn chn có th dùng đ bo v nhng c đông hin ti hoc nhng c
đông tim nng .Chng hn, nu mt c đông d đnh nm gi c phiu trong mt
khon thi gian, nhng h s giá c phiu s gim và làm gim giá tr c phn .Nhà
đu t có th mua mt hp đng quyn chn bán s cho h quyn đ bán c phiu 
mt mc giá đc đnh trc gi là giá thc hin .Giá thc hin s tr thành giá sàn
ca c phiu và bt k giá c phiu đó trên th trng gim đn mc nào thì nhà đu
t vn có quyn bán c phiu trc hoc ngay ngày đáo hn ti mc giá thc hin
.Cùng lúc đó,nu giá c phiu trên th trng tng, nhà đu t vn có li t vic
nm gi c phiu đó. Vì vy, khi s dng hp đng quyn chn, nhà đu t có li
t vic giá tng trong khi đc bo v  mc giá sàn khi giá c phiu trên th trng
gim mnh

12 1.2.3 Gia tng thu nhp
Hp đng quyn chn có th đc dùng đ to thu nhp đi vi mt danh mc đu
t nhng c phiu hin đang tn ti thông qua vic bán hp đng quyn chn và thu
lãi t vic nhn phí hp đng quyn chn .Nhà đu t có th bán hp đng quyn
chn mua đc bo đm bng s c phiu hin đang có trong danh mc ca mình,

k, nhà đu t có th s b gi np thêm tin vào tài khon ký qu hoc b mt đi
khon tin ký qu .Ngc li, đi vi mt trng thái mua hp đng quyn chn
mua, khi giá gim thì nhà đu t không phi b buc np thêm tin và quyn chn
có th gi đc c hi thu lãi khi giá c phiu tng tr li cho đn khi hp đng ht
hn, hoc ngi mua hp đng quyn chn mua có th bán li hp đng quyn
chn mua ca mình trên th trng đ hng li t giá tr còn li ca hp đng
quyn chn .Chin lc tng t có th áp dng bng cách mua hp đng quyn
chn bán đ hng li ca tính đòn by khi th trng gim giá.
2. Nhng điu kin cn thit đ thc hin hp đng quyn chn chng khoán
- Do đc đim ca th trng chng khoán Vit Nam là mt th trng mi ni,
tính thanh khon cha cao, vic đu t chng khoán có th đem đn li nhun cao
nhng cng hàm cha rt nhiu ri ro do th trng chng khoán Vit Nam còn khá
thô s cha có đ nghip v và công c đu t cn thit giúp th trng phát trin
n đnh trong dài hn. Chng hn nh nghip v bán khng (short sales), mua ký
qu (margin account) và đc bit là công c phái sinh nh quyn chn đ to tính
thanh khon cho th trng và bo v ri ro cho nhà đu t trong nhng lúc giá bin
đng mnh. Các nghip v này không h xa l đi vi các nhà đu t, tuy nhiên vn
đ là làm th nào đ đa chúng vào thc tin, thi đim nào là hp lý ? Vic cha
s dng các nghip v nh mua ký qu, bán khng ch yu là do nhng lo ngi v
ri ro mt kh nng thanh toán ca nhà đu t .Trên thc t các nghip v này có
tác dng nht đnh trong vic bình n th trng, điu hòa cung cu trong dài hn.
14
Xét v quy mô th trng cng nh môi trng đu t hin ti, vic nghiên cu đa
vào áp dng các công c đu t là ht sc cn thit. Mt sn phm đc trng cho
công c phái sinh là hp đng quyn chn chng khoán s giúp nâng cao tính thanh
khon cho th trng chng khoán .

i vi nhà đu t, thay vì phi b ra ngay mt khon tin ln đ mua chng
khoán, h ch cn b ra mt khon phí nht đnh đ mua hp đng quyn chn mua
hoc quyn chn bán đ t bo v tránh ri ro, bi hp đng quyn chn cho phép

Tuy nhiên, nhà đu t s dng quyn chn có nguy c b mt toàn b khon đu t
trong tình hung th trng din bin không đúng nh mong đi ca nhà đu t.

- Hin nay, không ch các th trng toàn cu nói chung và th trng Vit Nam
nói riêng, mi ngi đu lo ngi v vn đ qun lý ri ro và đây cng là thi đim
đ mt th trng non tr vi nhiu bin đng v giá trong thi gian qua nh Vit
Nam có th xem xét đn vic áp dng nhng hình thc giao dch hp đng quyn
chn này. Công c phái sinh có vai trò rt quan trng trong vic qun lý ri ro nên
hình thc giao dch này giúp nhà đu t có thêm t tin khi tham gia th trng, điu
này giúp thu hút thêm nhà đu t tham gia th trng. Vì vy, c hi ca các công
c phái sinh nh hp đng quyn chn chng khoán trên nhng th trng chng
khoán mi ni nh Vit Nam đc đánh giá là khá nhiu và trong đnh hng phát
trin th trng các c quan qun lý cng có tính đn phng án áp dng các hình
thc giao dch này .ã đn lúc các công c phái sinh cn đc trin khai và xem
nh mt sn phm dch v đ các nhà đu t áp dng la chn .Mt khác, khi các
công c này đc áp dng s là điu kin tt đ hp dn các nhà đu t nc ngoài. 16
3. Nhng ri ro liên quan đn hp đng quyn chn chng khoán

Hp đng quyn chn đc xem nh là mt công c bo him ri ro cho các tài
sn c s nh ngai t, vàng, c phiu …., tuy nhiên, bn thân hp đng quyn
chn cng có nhng ri ro riêng ca nó .Mc dù, có rt nhiu chin lc mua bán
hp đng quyn chn, nhng có mt s chin lc phù hp vi điu kin đu t ca
mình và có mt s chin lc không thích hp.Do vy, nhìn chung vn có mt s
ri ro tim tàng cho nhng ngi mua bán hp đng quyn chn .Sau đây chúng ta
s phân lai mt s ri ro mà các nhà đu t nm gi hp đng quyn chn chng
khoán và nhng ngi bán hp đng quyn chn có th gp phi


hay đóng trng thái ca hp đng quyn chn trc hoc ngay ngày đáo hn hp
đng. Trung tâm giao dch hp đng quyn chn chng khoán s t đng thc hin
hp đng quyn chn ca nhng hp đng  trng thái deep in-the-money khi đn
hn, nhng nhà môi gii có th quên hay b qua vic thc hin hp đng mt cách
t đng nu không có ch th t nhà đu t .Nhà môi gii không có ngha v phi
thông báo cho nhà đu t v vic hp đng sp đn hn .Nu nhà đu t quên thc
hin hp đng nhà môi gii s không thông báo cho nhà đu t bit, lúc đó nhà đu
t có th s b mt đi nhng khon li nhun này.

- Nu nhà đu t thc hin hp đng quyn chn mà không đc bo him
(hedged) trên th trng chng khoán, nhà đu t phi chun b tin đ tr cho
toàn b giá tr ca c phiu trong hp đng quyn chn ( trong trng hp hp
đng quyn chn mua), hoc giao c phiu (trong trng hp hp đng quyn chn
bán): nu nhà đu t không sp xp vic bán c phiu ngay lp tc ( trong trng
hp hp đng quyn chn mua) hoc nm gi c phiu ( trong trng hp hp đng
quyn chn bán), nhà đu t phi đm bo rng h có sn tin đ thc hin ngha v
ca mình. Có trng hp nhà đu t s không th đóng trng thái hp đng quyn
chn  trng thái in-the-money trc khi đn hn và vì vy ch có th thu lãi bng
vic thc hin hp đng quyn chn .Nu nhà đu t có trng thái dùng đòn by n
cao, thì s lng c phiu đc giao dch bng vic thc hin hp đng ln hn
18
vic nhà đu t tham gia vào giao dch mua c phiu, và kt qu có th dn đn vic
tn tht ln.

- Nhà đu t có th b yêu cu tr tin ký qu (margin) trên trng thái hp đng
quyn chn đc thc hin: Ngay c khi nhà đu t là ngi nm gi hp đng
quyn chn và vì vy không cn phi tr tin ký qu trên trng thái mua, h thng
tin ký qu ca trung tâm thanh toán bù tr (Clearing House) có th yêu cu tr tin
ký qu trên trng thái c phiu đang m sau khi thc hin hp đng quyn chn
.iu này có th xy ra nu giá c phiu hin ti bin đng đáng k theo sau vic

phiu giao dch không hng quyn c tc (ex-dividend) hoc khi tính thanh khon
cao ca nhng hp đng quyn chn đang  trng thái in-the-money mà nhng
ngi nm gi hp đng quyn chn nhn thy khó mà bán hp đng quyn chn
ca h cao hn giá tr ni ti .Ngi bán hp đng quyn chn luôn nhn thc kh
nng thc hin sm hn ngày đn hn ca ngi nm gi hp đng quyn chn, và
h phi luôn chun b mt s tin đ đáp ng ngha v thanh toán và chuyn giao,
s tin này nhìn chung có th cao hn nhiu so vi s tin mà ngi bán nhn đc
t vic bán hp đng quyn chn.

- Tt c trng thái bán hp đng quyn chn ph thuc vào s gia tng đt ngt
yêu cu tin ký qu (margin requirements): đc tính đòn by n ca hp đng
quyn chn có ngha là giá tr hp đng quyn chn và yêu cu tin ký qu có th
gia tng đáng k sut mt thi gian ngn .Nhà môi gii có quyn đóng trng thái
ca nhà đu t, và nm gi nhng khon ký qu và tài sn cm c ca nhà đu t
trong trng hp ngi bán hp đng quyn chn không có kh nng đáp ng yêu
cu đóng thêm tin ký qu (margin call).

- Ngi bán hp đng quyn chn có c phiu đm bo (Covered call writers) s
mt quyn khi giá c phiu gia tng nhng vn b ri ro tn tht khi giá c phiu
gim: Mt ngi bán hp đng quyn chn mua có c phiu đm bo s không b
ri ro tn tht đi vi chính bn thân hp đng quyn chn mua .C phiu s bù đp
20
nhng ri ro b thc hin hp đng quyn chn .Tuy nhiên, bn cht ca ri ro này
là ngi bán hp đng quyn chn không th có lãi t bt c s gia tng nào ca
giá c phiu min là trng thái bán hp đng quyn chn mua vn còn m. Hn
na, nu giá c phiu gim, ngi bán hp đng quyn chn s gánh chu tn tht
nng ngay c khi có s tin phí thu đc do bán hp đng quyn chn
3.3. Nhng ri ro liên quan khác

- Có nhiu lý do, mt s hp đng quyn chn không th thanh khon đc .

np thêm tin vào tài khon ký qu trong trng hp giá th trng đang bt li,
nu nhà đu t không có mt kp thi hay không ch th lnh kp lúc, nhà môi gii
s t đng đóng trng thái bán hoc thanh lý tài sn cm c ca nhà đu t .Kt qu,
nhà đu t hp đng quyn chn s gp ri ro gây tn tht ln nu không d dàng
tip cn vi nhà môi gii trong nhng trng hp cn thit nu nh nhà đu t vng
mt, có th sp xp sn nhng ch th thc hin hp đng khi cn thit hay chun b
sn tin ký qu hay tài sn cm c liên quan đn vic đóng m trng thái

4. Kinh nghim thc hin giao dch hp đng quyn chn  Úc.

Sàn giao dch hp đng quyn chn  Úc (ASX) đã đang hat đng t nm 1976
.T khi thi trng thành lp, khi lng giao dch đã gia tng đáng k .Hin nay đã
có hn 100 công ty khác nhau và nhiu ch s chng khoán khác nhau đ chn la.
Danh sách ca nhng công ty và nhng ch s giao dch trên sàn giao dch hp đng
quyn chn có th tìm thy trên website
www.asx.com.au/options

Nhng hp đng quyn chn chng khoán giao dch trên sàn Australia (ASX)
đc tiêu chun hóa v mt s đc đim ca hp đng nh v chng khoán c s,
s lng hp đng, ngày đáo hn, giá thc hin và nhân t còn li là giá hp đng
quyn chn không đc tiêu chun hóa nhng đc xác đnh ch yu do các lc
mua bán ca th trng. ASX điu hành hat đng ca th trng hp đng quyn
chn, trong khi trung tâm thanh toán bù tr Australia – Australian Clearing House
Pty Ltđ – (ACH) ph trách hat đng thanh toán các hp đng quyn chn trên th
22
trng hp đng quyn chn Australia. Mt trong nhng trách nhim ca ASX là
thit lp tiêu chun giao dch cho nhng thành phn ca hp đng quyn chn

4.1 Chng khoán, ch s chng khoán c s
Hp đng quyn chn đc giao dch trên th trng hp đng quyn chn

trung tâm thanh toán bù tr quy đnh (ACH) .Ngày đáo hn là ngày mà tt c nhng
hp đng cha đc thc hin b ht hn và là ngày giao dch cui cùng ca mt
lai hp đng c th .i vi c phiu, ngày đáo hn thng là ngày th 5 trc
ngày th sáu ca tun cui cùng trong tháng .i vi nhng ch s chng khoán,
ngày đáo hn thng là ngày th nm ca tun th ba ca tháng đáo hn ca hp
đng .Tuy nhiên, trung tâm thanh toán có quyn thay đi ngày đáo hn này nu cn
thit .Nhìn chung, tt c hp đng quyn chn đi vi cùng mt lai hp đng theo
sau mt trong nhng ba chu k quý sau đây:
- Tháng 1, tháng 4, tháng 7, tháng 10
- Tháng 2, tháng 5, tháng 8, tháng 11 hoc
- Tháng 3, tháng 6, tháng 9, tháng 12
Hp đng quyn chn thông thng đc niêm yt trong 3 tháng k tip trong
chu k đáo hn hàng quý.
Ví d: hôm nay là tháng 6 nm 2008 và Ngân hàng ANZ theo sau chu k đáo
hn tháng 1, tháng 4, tháng 7, tháng 10. Vì vy, nhng tháng đáo hn k tip ca
hp đng quyn chn ca ngân hàng ANZ là tháng 7/2008, tháng 10 nm 2008 và
tháng 1 nm 2009 Khi nhng hp đng quyn chn tháng 7 đáo hn, mt hp
đng quyn chn tháng 4 nm 2009 s đc niêm yt .Khi hp đng tháng 10/2007
đáo hn, hp đng tháng 7/2008 s đc niêm yt.
Ví d: mt hp đng đáo hn tháng 11 có ngha là thi gian đáo hn ca hp
đng quyn chn vào ngày đáo hn trong tháng 11. Nu ngày th 5 không phi là
ngày kinh doanh, thì ngày đáo hn s đc tính di sang ngày kinh doanh lin k.
Nhng thông tin ca ngày đáo hn đc yt trên trang web
www.asx.com.au/options

24
4.4 Giá thc hin

Giá thc hin là giá mua, bán đã đc xác đnh trc đi vi mt c phiu c s
nu hp đng quyn chn đc thc hin

Khon tin ký qu là s tin đc tính toán bi trung tâm thanh toán (ACH) khi cn
thit đ đm bo cho nhà đu t có th đáp ng đc ngha v vào ngày giao dch
đó .Lu ý, mi quan h này là mi quan h gia trung tâm thanh toán vi nhà môi
gii ch không phi mi quan h trc tip vi nhà đu t. Mt khi mt giao dch
hp đng quyn chn đc đng ký vi trung tâm thanh toán bù tr (ACH), thì
trách nhim đi vi tin ký qu đc thc hin theo trình t sau: Trung tâm thanh
toán kêu gi tin ký qu t nhà môi gii, sau đó nhà môi gii kêu gi np tin ký
qu t nhà đu t.

Tin ký qu đc tính toán nh th nào
Trung tâm thanh toán bù tr (ACH) tính toán tin ký qu bng cách s dng h
thng TIMS (Theoretical Intermarket Margining System) .TIMS ghi nhn đ bin
đng ca chng khoán c s khi tính toán ngha v tin ký qu
Tng s tin ký qu cho các hp đng quyn chn giao dch trên sàn (ETOs)
đc hình thành t hai thành phn:

- The premium margin là giá tr th trng ca trng thái hp đng vào cui ngày
giao dch mi ngày. Nó chính là s tin s đc yêu cu đóng trng thái ca nhà đu
t
- The risk margin bao gm s thay đi tim nng v giá ca hp đng đó là kh
nng bin đng giá ti đa trong ngày , đ bin đng giá hàng ngày đc biu hin
bng s phn trm, đc gi là margin interval

Mi tun ACH công b margin interval cho tt c các lai hp đng quyn chn .
Nu nhà đu t đang có trng thái hp đng m, TIMS s tính toán ri ro liên quan
đn toàn b danh mc đu t hp đng quyn chn và tính toàn b ngha v khon