Nội dung
I. So sánh hình thức chính thể của nhà nước Aten và Spác
1. Sơ lược về nhà nước thành bang Aten và Spác.
Thời kì thành bang (thế kỉ VIII - IV TCN) là thời kì quan trọng nhất trong
lịch sử Hy Lạp cổ đại. Do sự phát triển của các ngành kinh tế và sự phân hóa giai
cấp, đến thế kỉ VIII TCN, ở Hy Lạp một lần nữa lại xuất hiện nhiều nhà nước nhỏ.
Nhưng nhà nước này đều có một thành phố làm trung tâm nền gọi là những thành
bang.
Thành bang Xpác là một thành bang được xây dựng sớm nhất trong lịch sử
Hy Lạp cổ đại (khoảng thế kỉ VIII – VII TCN) nằm trên vùng đồng bằng Laconia
thuộc phía Nam Hy Lạp, là một thành bang bảo thủ về chính trị, lạc hậu về kinh tế
và văn hóa nhưng lại là một thành bang hùng mạnh về quân sự. Với những điều
kiện tự nhiên rất thuận lợi, nền nông nghiệp ở Spác rất phát triển. Spác là nhà nước
điển hình cho hình thức chính thể cộng hòa quý tộc chủ nô.
Thành bang Aten nằm ở trung tâm vùng đồng bằng Attic thuộc miền Trung
của Hy Lạp. Đây chủ yếu là một vùng đồi núi, không thuận tiện đối với việc sản
xuất nông nghiệp, nhưng lại có nhiều khoáng sản và hải cảng tốt nên công thương
nghiệp có điều kiện phát triển. Thành bang Aten thành lập vào thế kỉ VIII TCN Khi
mới ra đời, tính chất dân chủ của nhà nước Aten còn hạn chế, nhưng do sự đấu
tranh không ngừng của quần chúng, trải qua nhiều lần cải cách, Aten trở thành
thành bang có chế độ chính trị dân chủ nhất ở Hy Lạp cổ đại. Tuy vậy đó chỉ là chế
độ dân chủ chủ nô, vì khoảng 4/5 dân cư Aten là nô lệ và ngoại kiều không được
hưởng quyền dân chủ. Nó là nhà nước điển hình cho hình thức chính thể cộng hòa
dân chủ chủ nô.
2. So sánh hai hình thức chính thể của nhà nước Aten và Spác .
a. Giống nhau:
- Cả Aten và Spác đều là hai thành bang thuộc Hy Lạp, chính thể nhà nước
đặc trưng là chính thể cộng hòa chủ nô.
1
- Nhà nước được xây dựng và thống trị bởi giai cấp chủ nô – giai cấp nắm
các đặc quyền về kinh tế và chính trị; chung mục đích bảo vệ quyền lợi và địa vị

Với tư cách là quan chấp chính ông căn cứ vào số lượng tài sản để chia cư dân tự
do ra thành 4 đẳng cấp. Đẳng cấp 1 được giữ những chức vụ quan trọng nhất của
nhà nước và có nghĩa vụ cung cấp tiền để xây dựng hạm đội và chi phí cho những
ngày lễ quan trọng của đất nước. Đẳng cấp 2 , 3 được bầu người vào Hội đồng 400
người, được gia nhập kỵ binh và phục vụ bộ binh. Đẳng cấp 4 được tham gia Hội
nghị nhân dân nhưng không có quyền quyết định. Trong tổ chức nhà nước thành
lập thêm toà án đảm nhận công việc xét xử
 Nhìn chung, nhà nước dân chủ chủ nô Aten tiêu biểu cho hình thức chính thể
cộng hòa dân chủ chủ nô, có nhiều điểm tiến bộ hơn so với thành bang Spác. Mặc
dù quyền dân chủ của công dân tự do khá rộng rãi nhưng vẫn bị giới hạn trong một
chừng mực nhất định bởi các quy định đặt ra.
- Vai trò, quyền hạn và hoạt động của cơ quan quyền lực tối cao:
• Ở thành bang Spác, cơ quan nhà nước có thực quyền và nắm giữ
quyền hạn lớn nhất chính là Hội đồng năm quan giám sát – đại diện cho các tầng
lớp quý tộc bảo thủ nhất. Hội đồng năm quan giám sát thực hiện quyền giám sát và
giải quyết mâu thuẫn, bảo vệ lợi ích của hội nghị công dân, có quyền hành rất lơn,
bao trùm lên các cơ quan khác: Giám sát 2 vua, hội đồng trưởng lão, triệu tập và
chủ trì hội đống trưởng lão và hội nghị công dân, có quyền giải quyết các công việc
quan trọng của nhà nước trên các lĩnh vực ngoại giao, tài chính, tư pháp và còn có
quyền kiểm tra tư cách công dân . Hình thức này chứng tỏ sự thụ động của Hội
nghị công dân và ý chí tối cao của Hội đồng năm quan giám sát. Về thực chất, công
dân không có quyền tự quyết định các vấn đề quan trọng của nhà nước mà phụ
thuộc hoàn toàn vào tầng lớp quý tộc chủ nô.
3
• Ở thành bang Aten, thực quyền lại thuộc về Hội nghị công dân – cơ
quan quyền lực tối cao của nhà nước, với phiên họp định kì 10 ngày. Mọi công dân
có đủ tư cách tham gia đều có quyền thảo luận và đi đến các quyết định những vấn
đề lớn của nhà nước như giám sát các cơ quan nhà nước; bầu quan chức cấp cao
của nhà nước; xét duyệt các vụ việc quan trọng của tòa án; đi đến chiến tranh hay
hòa bình trong chính sách đối ngoại hoặc các quyết định về cung cấp lương thực

công dân tự do, có cha hoặc mẹ là người Aten; phụ nữ, kiều dân, nô lệ hoàn toàn
không có tư cách tham gia chính trị…
- Nền dân chủ ở Aten vẫn là nền dân chủ chủ nô, phục vụ lợi ích và bảo vệ
địa vị, quyền lợi cho giai cấp chủ nô. Một “Nền dân chủ thiểu số người áp bức,
thống trị đa số người” trong đó phần lớn giai cấp bị áp bức là giai cấp nô lệ (chiếm
đến 8/10 dân cư của thành bang).
III. Nhận định chung:
Lịch sử nhà nước Hi Lạp cổ đại được lưu giữ lại chính là lịch sử hình thành
và phát triển của các thành bang lúc bấy giờ. Và Aten – Xpác đã trở thành hai thành
bang huyền thoại trong lịch sử nhà nước Hi Lạp cổ đại với những đặc trưng riêng
biệt về hình thức chính thể nhà nước và sự nổi trội trong tổ chức bộ máy nhà nước
trong thời kì lúc bấy giờ và ngay cả trên Thế giới.
5