B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
PHM NGC TOÀN XÂY DNG NI DUNG VÀ T CHC K TOÁN QUN
TR CHO CÁC DOANH NGHIP NH VÀ VA
 VIT NAM Chuyên ngành: K toán
Mã s: 62.34.30.01 LUN ÁN TIN S KINH T NGI HNG DN KHOA HC
PGS.TS. PHM VN DC
Tp. H Chí Minh - Nm 2010
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH PHM NGC TOÀN


Phm Ngc Toàn
LI CÁM N Tác gi xin bày t lòng bit n chân thành đn PGS.TS Phm Vn Dc,
ngi hng dn khoa hc, đã nhit tình hng dn, đng viên và h tr tác gi
trong sut quá trình thc hin đ tài nghiên cu.
Tác gi xin bày t s cám n chân thành đn các bn bè, đng nghip đã chia
s, giúp đ tác gi hoàn tt lun án này.

Tác gi lun án I

M
M


c
cl
l


c
c

1.4.2 Tình hình t chc k toán qun tr  mt s quc gia và nhng bài hc
kinh nghim cho Vit Nam. 38
KT LUN CHNG 1 47
II

CHNG 2: THC TRNG K TOÁN QUN TR  CÁC DOANH NGHIP
NH VÀ VA  VIT NAM 48
2.1 Hot đng kinh doanh và công tác qun lý  các DNNVV  Vit Nam 48
2.1.1 Tình hình chung v DNNVV  Vit Nam 48
2.1.2 Hot đng kinh doanh  các DNNVV  Vit Nam 51
2.1.3 Tình hình và yêu cu qun lý điu hành ca DNNVV  Vit Nam 53
2.2 Tình hình công tác k toán và k toán qun tr  các DNNVV  Vit Nam
56
2.2.1 Kho sát các DNNVV  Vit Nam 56
2.2.2 Kt qu kho sát 61
2.3 Nguyên nhân yu kém v k toán qun tr  các DNNVV  Vit Nam . 66
2.3.1 Nguyên nhân t phía nhà nc 66
2.3.2 Nguyên nhân t phía DNNVV 67
KT LUN CHNG 2 70
CHNG 3: XÂY DNG NI DUNG VÀ T CHC K TOÁN QUN TR
CHO DOANH NGHIP NH VÀ VA  VIT NAM 71
3.1 Quan đim xây dng ni dung 71
3.1.1 Phù hp vi môi trng pháp lý và môi trng kinh doanh  Vit Nam
71
3.1.2 Thích hp vi đc đim v quy mô và trình đ qun lý ca các
DNNVV 72
3.1.3 áp ng vi kh nng phát trin và yêu cu hi nhp 74
3.1.4 Có tính k tha và chn lc ni dung và kinh nghim k toán qun tr 
các nc phát trin 75
3.2 Nguyên tc t chc k toán qun tr 76

KT LUN CHNG 3 128
KT LUN 129

Danh mc các công trình nghiên cu ca tác gi
Danh mc tài liu tham kho
Ph lc
IV

Danh mc các ch vit tt

CNTT : Công ngh thông tin
CMKT : Chun mc k toán
DN : Doanh nghip
DNNVV : Doanh nghip nh và va
GDP : Gross Domestic Products (Tng sn phm quc ni)
GNP : Gross National Products (Tng sn phm quc gia)
IFAC : International Federation of Accountants (Liên đoàn k toán quc t)
KTQT : K toán qun tr
KTTC : K toán tài chính
OECD : Organization for Economic Cooperation and Development (T chc
Hp tác và Phát trin Kinh t)
UNDP : United Nations Development Programme (Chng trình h tr phát
trin ca Liên Hip Quc)
SXKD : Sn xut kinh doanh
TSC : Tài sn c đnh
VAS : Chun mc k toán Vit Nam
WB : World Bank (Ngân hàng th gii)

S đ 3.1: Qui trình lp d toán trong doanh nghip sn xut 91
S đ 3.2: Qui trình d toán trong doanh nghip thng mi 98
S đ 3.3: Mô hình k toán trách nhim theo chc nng 99
S đ 3.4: Mô hình k toán trách nhim theo quy trình 100
S đ 3.5: Mô hình k toán trách nhim theo chin lc 101
S đ 3.6: Mô hình nhn din thông tin thích hp 102
S đ 3.7: Qui trình t chc báo cáo k toán qun tr 113
VI Danh mc các biu đ
Biu đ 1.1: Các giai đon phát trin ca k toán qun tr theo IFAC (1998) 8 1
M U

1. Tính cp thit ca đ tài
Trong xu th m ca, hi nhp kinh t khu vc và quc t, các doanh nghip
Vit Nam nói chung và các DNNVV phi đi phó vi cnh tranh trong nc và
quc t ngày càng gay gt.  tn ti và phát trin, các doanh nghip không ch đi
mi thit b, công ngh sn xut; đi mi cht lng, mu mã sn phm; tìm kim,
phát trin th trng; mà còn phi đi mi phng pháp qun lý trên c s hc tp
nhng phng pháp qun lý tiên tin trên th gii. Do vy, nhu cu thông tin cho
qun lý quá trình kinh doanh ca doanh nghip nói chung và DNNVV nói riêng là
rt cn thit.
Cùng vi s thay đi nhanh chóng ca môi trng kinh doanh nh quá trình
toàn cu hóa, s phát trin ca công ngh thông tin, s rút ngn nhanh chóng ca
vòng đi sn phm, vai trò ngày càng tng lên ca khách hàng…thì các phng
pháp qun lý cng phi thay đi theo. K toán nói chung và k toán qun tr nói

 tài nghiên cu nhng vn đ lý lun v k toán qun tr, kinh nghim phát
trin k toán qun tr ca các nc trên th gii. ng thi kt hp vi vic tìm hiu
thc trng t chc công tác k toán qun tr trong mt s DNNVV ti thành ph H
Chí Minh và các tnh lân cn thành ph H Chí Minh. T đó, đ tài xây dng ni
dung k toán qun tr áp dng phù hp cho các DNNVV và đa ra cách thc t
chc công tác k toán qun tr  các DNNVV  Vit Nam.
Mt khác, do các DNNVV  Vit Nam có quy mô hot đng khác nhau, lnh
vc hot đng rt đa dng, nên đ tài tin hành xây dng ni dung chung phù hp
cho DNNVV. T đó các doanh nghip la chn ni dung phù hp cho doanh
nghip mình đ áp dng.

3. Ni dung nghiên cu
 tài đc thc hin trên c s nghiên cu các lý lun v khoa hc k toán,
thc trng áp dng ni dung k toán qun tr và tình hình thc hin vic t chc
công tác k toán qun tr trong các DNNVV  Vit Nam hin nay. Ni dung nghiên
cu gm các vn đ c th sau:
3.1 V mt lý lun:
- Lun án đã tng hp và trình bày mt cách h thng v quá trình hình
thành và phát trin ca KTQT.
3
- Lun án đã trình bày và h thng khái nim, chc nng, vai trò ca KTQT
trong DN.
- Lun án đã tng hp, phân tích, trình bày các ni dung và t chc KTQT
trong DN.
- Lun án đã tng hp kinh nghim vn dng ni dung KTQT và cách thc
t chc KTQT ca mt s nc phát trin trên th gii và các nc  khu
vc Châu Á, t đó rút ra bài hc kinh nghim v vic xác lp ni dung
KTQT và t chc thc hin KTQT trong các DN Vit Nam nói chung và
nói riêng cho các DNNVV.
3.2 V mt thc tin:

và t chc k toán qun tr cho DNNVV  Vit Nam.
- Dùng phng pháp thu thp, so sánh và tng hp v ni dung k toán qun
tr, cách thc t chc và vn dng k toán qun tr  mt s nc phát trin
trên th gii và các nc trong khu vc Châu Á đ đúc kt ra nhng bài
hc kinh nghim nhm xây dng ni dung và t chc k toán qun tr trong
DNNVV  Vit Nam đt hiu qu cao.
- Dùng phng pháp phng vn, kho sát, thu thp và phân tích thc trng
ni dung và t chc k toán qun tr trong các DNNVV  Vit Nam, t đó
đa ra kt qu kho sát và nhn xét v nhng vic đã làm đc cn duy trì
và nhng hn ch cn khc phc cng nh nhu cu hin ti và tng lai
ca k toán qun tr ti các DNNVV đ tin hành xác lp nhng quan
đim, mc tiêu và xây dng ni dung k toán qun tr và cách thc t chc
k toán qun tr trong DNNVV mt cách phù hp nht, đng thi đa ra
nhng kin ngh làm điu kin và các gii pháp h tr nhm đáp ng đc
mc tiêu nghiên cu.

1. B cc ca đ tài
Ngoài phn m đu, kt lun và các ph lc, bng biu đ tài đc t chc bao gm
3 chng:
Chng 1: Tng quan v k toán qun tr và t chc k toán qun tr trong
doanh nghip.
Chng 2: Thc trng k toán qun tr  các DNNVV  Vit Nam.
Chng 3: Xây dng ni dung và t chc k toán qun tr cho DNNVV 
Vit Nam.
5
CHNG 1: TNG QUAN V K TOÁN QUN TR VÀ T CHC K
TOÁN QUN TR TRONG DOANH NGHIP

1.1 Bn cht và vai trò ca k toán qun tr
1.1.1 Bn cht ca k toán qun tr

bin thông tin v chi phí trong giai đon này có khuynh hng b xem nh, và vic
khai thác đ s dng nó trong các quyt đnh qun lý còn cha đc chú trng.
- Giai đon 2: Thông tin cho lp k hoch và kim soát (đn nm 1965)
Trong thp niên 1950 và 1960 trng tâm ca k toán qun tr đc chuyn
sang cung cp thông tin đ lp k hoch và mc đích kim soát. Trong giai đon 2
này, k toán qun tr đc mô t bi IFAC là "mt hot đng qun lý, nhng trong
vai trò là mt nhân viên". Nó có liên quan đn vic h tr các nhà qun lý thông qua
s dng các công ngh nh phân tích quyt đnh và k toán trách nhim. Kim soát
ca qun lý đnh hng ch yu ti sn xut và qun lý ni b hn là xem xét đn
chin lc và môi trng kinh doanh. Giai đon này, theo Ashton và các tác gi
(1995), k toán qun tr, nh mt phn ca h thng qun lý kim soát, có xu hng
phn ng, xác đnh các vn đ và hành đng ch khi phát sinh chênh lch so vi k
hoch kinh doanh đã lp.
- Giai đon 3: Gim s lãng phí ngun lc trong quá trình kinh doanh (đn
nm 1985)
Các cuc suy thoái trên th gii trong thp niên 1970 sau cú sc giá du và s
gia tng cnh tranh toàn cu trong đu nhng nm 1980 đe da đn nhng th
trng đã thit lp bi các nc phng Tây. Cnh tranh ngày càng gia tng cùng
vi s cng c bng s phát trin nhanh chóng ca công ngh đã nh hng đn
nhiu khía cnh ca ngành công nghip. Vic s dng công ngh t đng và các
quá trình sn xut đc kim soát bng máy tính đã ci thin cht lng và trong
nhiu trng hp, gim đc chi phí. Ngoài ra s phát trin ca máy tính, đc bit
là xut hin ca máy tính cá nhân, đã làm thay đi rõ rt bn cht và s lng d
liu mà có th đc truy cp bi ngi qun lý. Do đó, theo Ashton và các tác gi
(1995), thit k, duy trì và din dch h thng thông tin đã tr nên quan trng đáng
k trong qun lý hiu qu.
7
Thách thc v đáp ng đc cnh tranh toàn cu đc gii quyt thông qua
vic gii thiu các k thut qun lý và sn xut mi, đng thi kim soát đc chi
phí. Trong môi trng nh vy, cn thit có mt nhu cu v thông tin qun lý và ra

đon 3 và 4 là s thay đi trong trng tâm ca k toán qun tr đi t vic cung cp
thông tin và đnh hng ti qun lý ngun lc, di dng gim s lãng phí ngun
lc (Giai đon 3) và đn to ra giá tr (Giai đon 4). Tuy nhiên, trng tâm cung cp
thông tin trong giai đon 2 không b mt đi, mà đc tái to li trong giai đon 3 và
04. Thông tin lúc này tr thành mt ngun lc, cùng vi các ngun lc khác t chc
đc cân bng nhm gim lãng phí và tn dng ti đa cho vic to ra giá tr. Theo
đó, k toán qun tr đc thy trong giai đon 03 và 04 là vic s dng các ngun
lc (bao gm c thông tin) đ to ra giá tr đc xem là mt phn không tách ri
ca quá trình qun lý trong các t chc đng đi.
Tóm li, theo quan đim ca IFAC thì quá trình phát trin ca k toán qun tr
đc ghi nhn theo 4 giai đon (xem bng 1.1). Tuy nhiên, vic phân chia nh vy
ch mang tính tng đi, thc ra, s phát trin ca k toán qun tr có s chuyn hóa
và hoàn thin dn t giai đon này đn giai đon khác. Mi quá trình ca s phát
trin th hin s đáp ng ca k toán đi vi yêu cu qun tr trong môi trng mi.
Bng 1.1. Các giai đon phát trin ca k toán qun tr
Giai đon
Trng tâm ca k
toán qun tr
Các k thut k
toán qun tr
V trí ca k toán
qun tr trong t
chc
Trc nhng
nm 1950
Chi phí: xác đnh chi
phí và kim soát tài
chính
D toán và k toán
chi phí

Phân tích các yu
t giá tr khách
hàng, giá tr c
đông và ci cách t
chc
Là mt phn ca
quá trình qun tr

Ngày nay, cùng vi s phát trin mnh m ca công ngh thông tin, k toán
qun tr đã không ngng hoàn thin, phát trin đóng vai trò ngày càng quan trng
trong vic cung cp thông tin h tr các nhà qun tr trong quá trình ra quyt đnh
và tr thành mt b phn không th thiu trong quá trình qun lý hin nay.
 Vit Nam trong mt s nm gn đây, ni dung k toán qun tr đã đc tip thu,
vn dng  các doanh nghip. Tuy nhiên phm vi áp dng còn hp và  trình đ
thp. Nhìn chung, k toán qun tr mi thc s hin hu  các doanh nghip có vn
đu t nc ngoài; đc bit là nhng doanh nghip có qui mô ln.  các doanh
nghip nhà nc và các doanh nghip thuc các thành phn kinh t khác, s hin
hu ca k toán qun tr còn hn ch. i b phn DN đc bit là DNNVV mi ch
thc hin đc mt phn KTQT  giai đon 1, còn li mt s doanh nghip khác
đang phát trin KTQT  giai đon 2 đn giai đon 3.
1.1.1.2 nh ngha v k toán qun tr
Các đnh ngha v k toán qun tr đc chia thành hai góc đ nghiên cu
khoa hc và thc hành. Tuy nhiên, các đnh ngha di góc đ thc hành do các t
chc ngh nghip đa ra hin có tính ph bin và cng ngày càng gn vi các đnh
ngha di góc đ nghiên cu. Có th nêu mt s đnh ngha ph bin trong nghiên
cu và thc hành k toán qun tr nh sau:
Theo Wilson và Wai (1993: 15):
“K toán qun tr bao gm các k thut và quá trình nhm mc đích cung cp
các thông tin tài chính và phi tài chính cho nhng ngi bên trong t chc đ ra
10

Mc dù có nhiu đnh ngha v k toán qun tr nhng hu ht các đnh ngha
v KTQT đu cho rng k toán qun tr là mt lnh vc chuyên môn liên quan đn
vic thit k, s dng h thng thông tin h tr cho hoch đnh, kim soát và ra
quyt đnh trong ni b doanh nghip.
Theo chúng tôi, KTQT là mt phân h thuc h thng thông tin k toán thc
hin thu thp thông tin đu vào đ to ra h thng thông tin thông qua mt quá trình
x lý theo các yêu cu và mc tiêu qun tr doanh nghip. Quá trình ca h thng
bao gm các hot đng: thu thp, đo lng, x lý, phân tích và báo cáo. u vào
ca h thng là tt c nhng thông tin kinh t gn lin vi hot đng ca DN, đu ra
là các báo cáo chuyên dng đ hoch đnh, kim soát và ra quyt đnh. u vào, đu
ra ca h thng này rt linh hot và tùy thuc vào mc tiêu ca qun tr. Mô hình
hot đng ca h thng thông tin k toán qun tr có th đc khái quát theo s đ
sau:

S đ 1.1. H thng thông tin k toán qun tr
(Ngun: Don R. Hansen và Maryanne M. Mowen,  1997)
Ngi s dng thông tin
Thông tin

vi các d toán đc lp. Các d toán hot đng sn xut, kinh doanh hàng quý,
tháng, tun, …là nhng d toán ch yu cho vic thc hin k hoch ngn hn.
Nh vy, d toán là mt chc nng c bn ca KTQT và gn lin vi quá
trình hoch đnh ca qun tr. 13
- Chc nng phân tích, đánh giá:
Chc nng phân tích, đánh giá có v trí quan trng nhm cung cp thông tin
cho các nhà qun tr các cp điu hành ca doanh nghip cn c trên các chc nng
hoch đnh và các báo cáo phân tích, báo cáo thc hin.
 cp lãnh đo, các nhà qun tr cp cao cn thông tin liên quan đn các quyt
đnh mang tính dài hn, các báo cáo phân tích và báo cáo kim soát mang tính tng
hp cao, do vy chc nng phân tích ca KTQT đc th hin qua các ni dung nh
phân tích báo cáo tài chính, phân tích dòng tin, phân tích các quyt đnh đu t dài
hn … qua đó giúp các nhà qun tr cp cao trong vic ra quyt đnh liên quan đn
các chin lc ca doanh nghip.
i vi cp qun lý, các nhà qun tr cp trung gian các ni dung phân tích
liên quan đn vic la chn phng án sn xut, phng án kinh doanh nhm đm
bo đt đc hiu qu cao nht, do đó các k thut k toán qun tr áp dng nh
phân tích mi quan h chi phí – khi lng – li nhun, phân tích bin đng chi phí,
phân tích các thông tin cho các quyt đnh ngn hn nh đn đt hàng giá gim, sn
xut hay gia công…, ngoài ra vic phân tích còn phi đáp ng nhu cu qun lý
ngn hn và nhm đt mc tiêu hot đng ca doanh nghip cho nên vic phân tích
đánh giá trách nhim qun lý cng đc đt ra đ đánh giá trách nhim qun lý ca
các nhà qun tr cp này thông qua vic thc hin các d toán chc nng.
Vi cp tác nghip, chc nng phân tích ch yu liên quan đn ni dung qun
tr chi phi, theo ni dung kinh t ca chi phí cho tng chc nng hoc theo công
dng kinh t ca chi phí trong vic tp hp chi phí sn xut và tính giá thành sn
phm và đc bit là qun tr chi phí theo mi quan h vi quy mô hot đng tc là

Ngoài nhng phng pháp chung ca k toán nh: chng t, tài khon, tính giá,
phng pháp tng hp cân đi…KTQT còn s dng mt s phng pháp mang tính
k thut bao gm: Thit k thông tin thành dng so sánh đc, phân loi chi phí,
trình bày mi quan h gia các thông tin k toán di dng phng trình và trình
bày thông tin di dng đ th.
Thit k thông tin thành dng so sánh đc
15
 có quyt đnh ti u, nht thit KTQT phi dùng dng so sánh. Vi các s liu
thu thp đc, KTQT s phân tích chúng thành dng so sánh đc. Các s liu thu
thp s ít có tác dng nu thiu các tiêu chun đ so sánh.
Phân loi chi phí
 qun lý chi phí các nhà qun tr phi phân loi chi phí sao cho hu ích thích hp
vi nhu cu qun tr.
Trình bày mi quan h gia các thông tin k toán di dng phng trình
Cách trình bày này rt tin dng cho vic tính và d đoán mt s quá trình cha xy
ra trên c s nhng d kin đã có và mi quan h đã xác đnh. Do đó phng pháp
này đc dùng làm c s đ tính toán và lp k hoch.
Trình bày thông tin di dng đ th
Cách trình bày này giúp ta thy rõ ràng hn mi quan h và xu hng bin đng ca
thông tin.
1.1.2 Vai trò ca k toán qun tr trong qun lý, điu hành doanh nghip
1.1.2.1 Chc nng ca nhà qun tr và mc tiêu qun lý doanh nghip
 thc hin các mc tiêu ca t chc thông qua các chc nng qun lý ca
mình các nhà qun tr thuc các loi hình doanh nghip khác nhau đu phi s dng
công c k toán đ cung cp thông tin cho vic thc hin các chc nng đó.
Dù tn ti di hình thc nào và có qui mô ln, va hoc nh thì mi t chc
đu phi có nhng mc đích riêng và đ thc hin các mc đích đó các nhà qun tr
phi c th hóa thành các k hoc chin lc.
- Trc tiên doanh nghip cn xác đnh k hoch chin lc:
 Xác đnh các lnh vc doanh nghip tham gia và cung ng cho th trng